[Bek Chxol Hyon nigohi] ‘Mazmuni’ yo‘q AFPRO 2026… Ko‘z-ko‘z qilish emas, ‘haqiqiy biznes’ uchun maydon yaratish kerak

15-sanadan boshlab uch kun davomida Seuldagi COEX’da bo‘lib o‘tgan ‘Agro-oziq-ovqat texnologiyalari startaplari yarmarkasi (AFPRO 2026)’ tarixdagi eng katta ko‘lamda — 195 ta kompaniya va 360 ta stend bilan yakunlandi. Ilg‘or AI robotlari va fizik AI asosidagi aqlli qishloq xo‘jaligi texnologiyalarini namoyish etgan ‘AX maxsus zali’ kabi yorqin ko‘rgazmalar tashrif buyuruvchilar e’tiborini tortish uchun yetarli bo‘ldi. 

‘AFPRO 2026’ning maqsadi agro-oziq-ovqat sohasidagi istiqbolli startaplarning texnologiyalarini ko‘rgazma qilish va targ‘ib etish, investitsiya jalb qilish, savdo yo‘llarini kengaytirish va tarmoq aloqalarini qo‘llab-quvvatlashdan iborat bo‘lib, u Koreyadagi agro-oziq-ovqat startaplariga ixtisoslashgan eng yirik yarmarka hisoblanadi. Biroq tadbir maqsadiga mos kelmagan dastur tuzilishi sababli hafsalasi pir bo‘lgan fikrlar yangradi. ‘Koreyadagi eng yirik agtech yarmarkasi’ degan nomga qaramay, aynan bu kompaniyalar hayoti bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan B2B xaridorlar va xorijiy investorlarni topish qiyin bo‘ldi.

Startaplar yarmarkalarda qatnashish uchun ulkan moddiy va inson resurslarini sarflashining sababi — xarid quvvatiga ega xaridorlar bilan uchrashish, distribyutorlik yo‘llarini ochish va xorijiy xaridorlarni jalb qilib global bozorga chiqishdir. Ayniqsa, Yaqin Sharqdagi beqarorlik kabi tashqi salbiy omillar sabab bu yilning birinchi yarmida Koreyaning smart farm sohasi eksporti o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 27,3% ga keskin tushib, 38,7 million dollarga qolgan bir vaziyatda, bu yarmarka tegishli kompaniyalar uchun eksportdagi tanglikni yengib o‘tishga yordam beradigan qurg‘oqchilikdagi yomg‘ir bo‘lishi kerak edi.

Biroq B2B vakillari yoki xorijiy xaridorlarga qaratilgan puxta 1:1 biznes matching dasturini topish qiyin bo‘ldi, ko‘rgazma zali esa asosan dam olish kunlari kelgan uy bekalari, oddiy tashrif buyuruvchilar yoki shu soha vakillari bilan gavjum edi. Joyning o‘zida uchrashilgan smart farm kompaniyasi A vakili: “Xorijiy xaridorlar yoki B2B hamkorlar deyarli yo‘q edi, shu bois amaliy biznes aloqalarini topish qiyin bo‘ldi”, deya afsus bildirdi. Yana bir soha vakili esa: “Tadbir oddiy tomoshabinlarga qaratilgan darajada qolib ketdi va xorijiy savdo yo‘llarini ochish maqsadiga erisha olmadi”, deb ta’kidladi. 

Shu sababli Qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat va qishloq ishlari vazirligi hamda Koreya Qishloq xo‘jaligi texnologiyalarini rivojlantirish agentligi tomonidan tashkil etilgan AFPRO’ni B2C markazidagi oddiy ‘tajribaviy ko‘rgazma’ga aylanib qolgani haqidagi tanqiddan qochishi qiyin.
Shuningdek, tadbir avvalgi AFPRO dasturlarini deyarli o‘zgartirmay takrorlagan, degan qarash ham bor.  Hukumat ilgari surayotgan aqlli qishloq xo‘jaligini kengaytirish siyosati va eksportni rag‘batlantirish strategiyasi amalda samara berishi uchun yarmarkani boshqarish paradigmasini tubdan yaxshilash zarur ko‘rinadi.

Tashkilotchilar avgust oyida jamlanadigan batafsil samaradorlik ko‘rsatkichlari natijalariga tayangan holda, xorijiy xaridorlarni jalb etishni kuchaytirish kabi yo‘nalishlarni o‘z ichiga olgan holda keyingi tadbirni qayta isloh qilishi kerak. Avvalo, agtech hududi va foodtech hududi aniq ajratilib, professional biznes muhiti yaratilishi lozim. Shuningdek, foodtech sohasi texnologik ko‘rgazma degan nomga mos ravishda faqat oziq-ovqat ishlab chiqarish va namoyish bilan cheklanmay, texnologiyani yanada intuitiv tarzda ko‘rsatishga yo‘naltirilishi kerak. Bundan tashqari, tashrif buyuruvchilar soniga yopishib olgan ‘tashqi ko‘lamni shishirish’dan voz kechib, maqsadli xorijiy xaridorlarni bevosita taklif qilish uchun dadil byudjet ajratish va maxsus B2B 1:1 matching qo‘llab-quvvatlash tizimini ishga tushirish zarur.

Ushbu tadbir uchun mas’ul bo‘lgan Qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat va qishloq ishlari vazirligi vakili shunday dedi: “Bu safargi tadbirda xaridorlarni taklif etish bo‘yicha qo‘shimcha tadbirlar hamda rivojlanayotgan mamlakatlarga kirish strategiyasi seminari kabi dasturlarni o‘z ichiga olgan qariyb 20 ta qo‘shimcha dastur tayyorlandi”, shu bilan birga, “Ishtirokchi kompaniyalarning amaliy biznes aloqalarini yanada kengaytirishi uchun keyingi yarmarkalarda yaxshilash va to‘ldirish ishlarini amalga oshiramiz”, deya qo‘shimcha qildi.

Qishloq xo‘jaligini ilg‘orlashtirishning mohiyati texnologiyaning o‘zini yaratishda emas, balki uning ‘tijoratlashtirilishi’da — ya’ni bu texnologiya amaliyotga joriy etilib, bozorda sotilishidadir. Koreyaning agro-oziq-ovqat startaplari ichki bozordan tashqariga chiqib, global agtech bozorining yetakchi ishtirokchilariga aylanishi uchun hukumat va tashkilotchi muassasalar tashrif buyuruvchilar sonidan qoniqish hosil qilish o‘rniga, amaliy savdo yo‘llarini ochib beradigan ‘haqiqiy maydon’ni yaratishi kerak bo‘lgan payt keldi.