[Maxsus intervyu] Milliy Chorvachilik Ilmiy Tadqiqot Instituti direktori Jo Yong-min bilan kelajak chorvachiligi haqida suhbat

Metan chiqindilarini eng ko‘pi bilan 34% kamaytiradigan ozuqa qo‘shimchasini tijoratlashtirish, xorijiy mahsulotlarga nisbatan yarmidan ham arzon robot sog‘ish qurilmasini ishlab chiqish va tarqatish. Bular hozirda Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasi qoshidagi Milliy Chorvachilik Ilmiy Tadqiqot Instituti olib borayotgan ilmiy-tadqiqot va ishlanmalarning eng vakil loyihalaridan hisoblanadi. Ishlab chiqarish xarajatlarining oshishi, ishchi kuchi tanqisligi, chorva kasalliklari, iqlim o‘zgarishi va ekologik yuklama kabi inqirozlarga duch kelgan chorvachilikning barqarorligini oshirish uchun institut AI va ma’lumotlarga asoslangan aniq chorvachilik hamda kam uglerodli texnologiyalarni ishlab chiqish va ommalashtirishga e’tibor qaratmoqda. Shu munosabat bilan gazetamiz Milliy Chorvachilik Ilmiy Tadqiqot Instituti direktori Jo Yong-min bilan uchrashib, u tasavvur qilayotgan chorvachilik yo‘l xaritasi va fermerlar daromadini oshirishga qaratilgan amaliy tadqiqotlar haqida suhbatlashdi.

Chorvachilikni o‘rab turgan ichki va tashqi sharoitlar tez o‘zgarib bormoqda. Direktor sifatida siz ko‘rayotgan mahalliy chorvachilikning asosiy dolzarb masalalari nimalardan iborat va ularni hal etish uchun Milliy Chorvachilik Ilmiy Tadqiqot Instituti qaysi yo‘nalishlarga ustuvor e’tibor qaratmoqda?
“Hozir chorvachilik duch kelayotgan eng katta inqiroz bitta alohida muammo emas, balki ishlab chiqarish xarajatlarining oshishi, ishchi kuchi tanqisligi, iqlim o‘zgarishi, chorva kasalliklari va ekologik yuklamaning bir vaqtning o‘zida ustma-ust kelayotganidadir. Ayniqsa, ozuqa xomashyosining importga yuqori darajada qaramligi va xalqaro narxlarning o‘zgaruvchanligi fermer xo‘jaliklari boshqaruvini beqaror qilmoqda, qarish va mehnat kuchi yetishmasligi esa chorvachilikning barqarorligiga tahdid solmoqda. Bunga qo‘shimcha ravishda, jazirama issiq, chorva kasalliklari xavfi, chorvachilik hidlari va issiqxona gazlarini kamaytirishga doir ijtimoiy talablarning ortishi fermerlar zimmasidagi yukni yanada oshirmoqda.
Biroq bunday inqiroz chorvachilikning ichki tuzilishini o‘zgartirish uchun imkoniyat ham bo‘lishi mumkin. Chunki sun’iy intellekt va ma’lumotlardan foydalanib mehnatni kamaytirish va unumdorlikni oshiradigan aqlli chorvachilik, mahalliy yem-xashak va agro-oziq-ovqat yon mahsulotlaridan foydalanib ozuqa xarajatlarini kamaytiradigan texnologiyalar, shuningdek metanni kamaytirish va chorva go‘ngini resursga aylantirish orqali ekologik yuklamani yangi sanoat qiymatiga aylantiradigan texnologiyalar tez rivojlanmoqda.
Milliy Chorvachilik Ilmiy Tadqiqot Instituti tadqiqot natijalari laboratoriyada qolib ketmasligi uchun ularni fermerlar va sanoat korxonalari amalda foydalana oladigan texnologiyalarga aylantirish, joylardagi sinov va namunaviy loyihalar orqali tez tarqatishga barcha salohiyatini jamlash niyatida.”

Sun’iy intellekt va ma’lumotlar texnologiyalari chorvachilikning turli sohalarida qo‘llanmoqda. Institut chorva sog‘lig‘i va xulqini boshqarish, fermadagi muhitni nazorat qilish, ozuqa berish va ishlarni avtomatlashtirish uchun qanday AI texnologiyalarini tadqiq qilmoqda va buning natijasida chorvachilik maydonida qanday o‘zgarishlar kutilmoqda?
“Sun’iy intellekt va turli sezish qurilmalaridan to‘plangan ma’lumotlardan foydalanib chorvaning holatini aniq tahlil qilish, boqish·ko‘paytirish·muhit boshqaruvini avtomatlashtirish texnologiyalarini har bir chorva turi bo‘yicha ishlab chiqmoqdamiz. Asosiy maqsad fermerning tajribasiga asoslangan ishlab chiqarish va boqish usullaridan ma’lumotlarga tayangan bashorat va qaror qabul qilish usullariga, ya’ni ilmiy dehqonchilikka o‘tishdir. Masalan, xanvuning vaznini o‘lchash uchun anchagina vaqt va mehnat talab etiladi, biroq video orqali tana tuzilishi va vaznni o‘lchash mehnat va vaqtni tejash, xavfsizlikni oshirishda samarali bo‘ladi.
Shu sababli xanvu yo‘nalishida video orqali vazn va tana tuzilishi kabi asosiy ma’lumotlarni avtomatik o‘lchaydigan qurilma ishlab chiqilmoqda. Joriy yilda ommaviy tarqatishga mo‘ljallangan prototip ishlab chiqiladi va 2027-yildan boshlab naslchilik fermer xo‘jaliklarida sinov tariqasida qo‘llanib, keyinchalik oddiy fermerlargacha kengaytiriladi. Sut sigiri yo‘nalishida esa sun’iy intellekt yordamida emchak joylashuvini aniqlab sog‘adigan mahalliy robot sog‘ish qurilmasi ishlab chiqilib, fermerlarga tarqatish va eksport kengaytirilmoqda. Sog‘ish ma’lumotlari va faollik hajmini tahlil qilib qizish davri yoki sog‘liqdagi muammolarni erta aniqlash funksiyasi ham takomillashtirilmoqda.
Chorvada bo‘sh kunlar sonini kamaytirish muhim. Shu bois cho‘chqachilik yo‘nalishida ultratovush tasvirlarini sun’iy intellekt orqali tahlil qilib homiladorlikni avtomatik aniqlash texnologiyasi ishlab chiqildi. Sun’iy urug‘lantirishdan keyin 18∼21 kun oralig‘ida homiladorlikni aniqlash aniqligi taxminan 98% bo‘ldi va joriy yilda 45 ta fermer xo‘jaligida sinov loyihasi olib borilmoqda. Shuningdek, ona cho‘chqaning tana tuzilishini video orqali tahlil qilib har bir bosh uchun ozuqa miqdorini avtomatik sozlash va podadagi g‘ayritabiiy boshlarni erta aniqlash texnologiyasi ham ishlab chiqilmoqda, kelgusida esa qizishni aniqlash va bir tug‘imdagi bolalar sonini bashorat qilishgacha tadqiqot doirasi kengaytiriladi.
Parrandachilik yo‘nalishida tuxum qo‘ymaydigan yoki tuxum qo‘yish holatida muammo bo‘lgan tovuqlarni avtomatik saralash texnologiyasi fermer xo‘jaliklarida sinovdan o‘tkazilmoqda. Broylerlarda esa har bir boshning vaznini alohida o‘lchash mashaqqatli va aniqligi ham past edi. Shu bois vazn·ozuqa boshqaruvi bilan shamollatish va pol boshqaruvini bog‘laydigan integratsiyalashgan muhit boshqaruvi texnologiyasi qo‘llanmoqda. Kelgusida uni intellektual modelga aylantirish rejalashtirilgan. Joriy yilda ishlab chiqilgan texnologiyalarni joylarda sinovdan o‘tkazish va tarqatish kengaytiriladi, 2027-yildan esa fermer xo‘jaliklari boshqaruvini yaxshilash samarasi tahlil qilinib, sinov loyihalari va sanoatlashtirish jadal bosqichga o‘tkaziladi.”
 

Uglerod neytralligi va ozuqa xarajatlarini kamaytirish chorvachilikning muhim vazifalaridan. Kam metanli va kam oqsilli ozuqa boshchiligidagi ekologik boqish texnologiyalarining asosiy tadqiqot natijalari va ularni joylarda kengaytirish yo‘nalishini tushuntirib bering.
“Uglerod neytralligi va ozuqa xarajatlarini kamaytirish birgalikda hal etilishi kerak bo‘lgan vazifalardir. Chorvachilik ilmiy instituti metan chiqindilarini kamaytiradigan xanvu uchun ozuqa materiallari va unumdorlikni saqlagan holda azot chiqindilarini kamaytiradigan cho‘chqalar uchun kam oqsilli ozuqa texnologiyalarini ustuvor ravishda ishlab chiqmoqda.
Xanvu yo‘nalishida 2025-yilda tiamin difosfatdan foydalangan holda ozuqa materiali ishlab chiqilib, metan chiqindilarini taxminan 18% kamaytirish samarasi tasdiqlandi, 2026-yilning birinchi yarmida esa yordamchi ozuqa sifatida ro‘yxatdan o‘tkazish yakunlandi. Shundan so‘ng tiamin difosfat va o‘simlik yog‘ini aralashtirgan material xanvuga berish sinovlarida metanni 28~34% kamaytirish samarasini ko‘rsatdi. Tegishli qo‘shimcha ishlab chiqish texnologiyasi 2026-yil may oyida ikki kompaniyaga topshirildi va hozirda metanni kamaytirish samarasini tasdiqlashga qaratilgan sanoatlashtirishni qo‘llab-quvvatlash ishlari olib borilmoqda.
Cho‘chqachilik yo‘nalishida esa ozuqaning xom oqsilini 1 foiz punktga kamaytirganda ham zarur aminokislotalar yetarli darajada to‘ldirilsa, unumdorlik pasaymasligi tasdiqlandi. Hozirda cheklovchi aminokislotalar o‘rtasidagi oziqaviy ta’sirni aniqlash uchun aminokislotalar aralashmasi darajasi belgilab olinib, unumdorlik va metabolik fiziologik o‘zgarishlar bo‘yicha tadqiqotlar olib borilmoqda.”

Chorva go‘ngini samarali qayta ishlash va resurslar aylanishi uchun institut ishlab chiqayotgan asosiy texnologiyalar va kelgusidagi harakat yo‘nalishlari nimalardan iborat?
“Yiliga taxminan 50 million tonna hosil bo‘ladigan chorva go‘ngi muammosida qayta ishlash usullarini ko‘p yo‘nalishda rivojlantirish muhim. Shu bois mavjud kompost va suyuq o‘g‘itdan foydalanish bilan birga, chorva go‘ngini qattiq yoqilg‘i va biochar kabi energiya hamda sanoat materiallariga aylantirish texnologiyalarini ishlab chiqmoqdamiz.
Avvalo qattiq yoqilg‘iga aylantirish orqali kelgusida uglerod chiqindilari savdosi kabi yo‘nalishlarda foydalanish mumkin bo‘lishi kutilmoqda. Shu sababli yoqilg‘i sifatida foydalanish uchun go‘ngni saqlashning maqbul muddatlari belgilandi, qishloq xo‘jaligi yon mahsulotlarini aralashtirib issiqlik qiymatini oshirish yoki hidni kamaytirish texnologiyalari ishlab chiqildi. Shu asosda 2024-yilda Korea Southern Power’da 425 tonna, 2025-yilda Korea East-West Power’da 210 tonna hajmdagi sinov yoqish ishlari qo‘llab-quvvatlanib, uni elektr ishlab chiqarish yoqilg‘isi sifatida qo‘llash imkoniyati tasdiqlandi.
Biochar yo‘nalishida esa chorva go‘ngini piroliz qilib olingan materiallardan og‘ir metallar va bo‘yoqlar kabi ifloslantiruvchi moddalarni tozalashda foydalanish bo‘yicha tadqiqotlar 2025-yildan 2027-yilgacha olib borilmoqda. Joriy yildan boshlab ‘chorvachilik resurslaridan foydalanishga asoslangan uglerod neytral bio-konvergentsiya texnologiyalarini ishlab chiqish’ loyihasi doirasida qattiq yoqilg‘i kulidan foydalanish, bio moy ishlab chiqarish, gidrotermal karbonizatsiya kabi 6 ta vazifa amalga oshirilmoqda.”

Chorvachilik hidini kamaytirish mahalliy hamjamiyat bilan hamkorlik va soha imijini yaxshilash uchun muhim. Institut ishlab chiqib tarqatayotgan hidni kamaytirish texnologiyalarining holati va narsalar interneti (IoT) asosidagi hid monitoringi tizimini tarqatish rejasi qanday?
“Cho‘chqa fermalari ochiq turdan yopiq turga o‘tayotgani sababli chiqish nuqtasida filtrlash va go‘ngni uzluksiz aylantirish muhim bo‘lib qoldi. Ya’ni hid hosil bo‘lishini kamaytirish, uning fermadan tashqariga tarqalishini to‘sish va hid konsentratsiyasini doimiy tekshirib borish texnologiyalarini birgalikda qo‘llash samarali boshqaruv uchun zarur. Chorvachilik ilmiy instituti bunday texnologiyalarni bitta paketga birlashtirib fermerlarga tarqatmoqda. Ferma ichida go‘ngdan ammiak ajralib chiqish jarayonini bostiruvchi modda va suyuq go‘ng saqlash rezervuari yuzasini yopuvchi suzuvchi qopqoq qo‘llanmoqda. Ferma tashqarisida esa dezodoratsiya minorasi o‘rnatilib, hidning atrofga tarqalishi kamaytiriladi. Bunga IoT asosidagi o‘lchash qurilmalari ulanib, hid konsentratsiyasidagi o‘zgarishlarni real vaqt rejimida kuzatish yo‘lga qo‘yilgan.
Hid o‘lchash qurilmasi va dezodoratsiya minorasini birlashtirgan texnologiya 2025-yilda 12 ta fermer xo‘jaligiga tarqatildi, 2026-yilda esa 26 ta xo‘jalikkacha kengaytirilmoqda. Hid o‘lchash qurilmasi va suzuvchi qopqoqni birlashtirgan texnologiya ham 2026-yilda joylarda sinovdan o‘tkazilib, 2027-yilda 16 ta fermer xo‘jaligiga namunaviy tarzda tarqatilishi rejalashtirilgan. Kelgusida ham ferma tuzilishi va go‘ngni qayta ishlash usuliga mos texnologiyalar paket ko‘rinishida qo‘llanadi.”

So‘nggi paytlarda Chorvachilik ilmiy instituti koreyscha sut chorvachiligi texnologiyalarini xorijga yoyishga ham kuch bermoqda. Bizning sut chorvachiligi texnologiyalarimizning ustun tomonlari va xorijiy hamkorlik hamda chiqishni kengaytirish yo‘nalishlarini tanishtirib bering.
“Sut chorvachiligi qarish va ishchi kuchi tanqisligi kabi tarkibiy muammolarni boshdan kechirmoqda. Har bir fermer xo‘jaligiga to‘g‘ri keladigan yillik mehnat vaqti 3661 soat bo‘lib, bu boshqa chorva turlariga nisbatan uch baravar ko‘p, shundan qariyb 40% sog‘ishga sarflanadi. Bu muammoni hal qilish uchun 20 yillik sa’y-harakatlardan so‘ng asosiy element texnologiyalarini mahalliylashtirib, Osiyoda birinchi bo‘lib robot sog‘ish qurilmasini tijoratlashtirdik. Joriy yilning birinchi yarmida ham qo‘shimcha eksport davom etdi va hozirgacha jami 15 dona eksport qilindi (mamlakat ichida 16 joyga o‘rnatilgan), yaqinda Tayvandagi mavjud importyor tomonidan qo‘shimcha xarid bo‘yicha narx so‘rovi ham olindi.
Bizning texnologiyamizning uchta kuchli tomoni bor. Odatda 400 million von turadigan xorijiy mahsulotning yarmidan ham arzon narxda yetkazib berish mumkin bo‘lgan narx raqobatbardoshligi (har bir dona 180 million von), emchakni aniqlash aniqligi 99% dan yuqori, dastlabki modelga nisbatan 38,9% ga qisqargan sog‘ish stakanini ulash vaqti kabi tasdiqlangan samaradorlik mavjud. Nihoyat, 200 mingdan ortiq sog‘ish ma’lumotlarini milliy darajada to‘plab, xorijiy uskunalarga qaram ma’lumotlar tuzilmasidan chiqish uchun asos yaratildi. Kelgusida uskunani yetkazib berish bilan birga boqish boshqaruvi texnologiyasi, ma’lumotlar tahlili va sotuvdan keyingi xizmatni ham birga taqdim etadigan ‘K-sut chorvachiligi paketi’ modeliga o‘tmoqchimiz. Buning birinchi nishoni sifatida Markaziy Osiyoga (Qozog‘iston·O‘zbekiston·Qirg‘iziston) e’tibor qaratmoqdamiz va joriy yilning ikkinchi yarmida Markaziy Osiyo chorvachilik konferensiyasi hamda Germaniyaning Hannover shahridagi EuroTier ko‘rgazmasida qatnashib, eksport bazasini mustahkamlaymiz.”
 

Chorva yuqumli kasalliklaridan ko‘riladigan zararni kamaytirish uchun erta aniqlash va profilaktik boshqaruv muhim. Institut olib borayotgan chorva kasalliklarini aniqlash·oldini olish·boshqarish bo‘yicha tadqiqotlar va joylardagi qo‘llab-quvvatlash yo‘nalishi qanday?
“Chorva kasalliklariga qarshi kurashning asosi kasallikni erta aniqlash, oldini olish va ferma ichidagi bioxavfsizlikni qat’iy ta’minlashdan iborat. Ayniqsa, odam bilan aloqani imkon qadar kamaytirish uchun g‘ayritabiiy boshlarni video va ovoz orqali aniqlashga doir tadqiqotlar olib borilmoqda. Video orqali harakatdagi o‘zgarishlarni aniqlash va tovush orqali boshning g‘ayritabiiy holatini baholash texnologiyalari ishlab chiqilmoqda.
Shuningdek, qoramol va cho‘chqalardagi surunkali ozdiruvchi kasalliklar uchun erta diagnostika usullari ishlab chiqilmoqda, infeksiya va immun javobga aloqador genlar aniqlanib, kasallik xavfini erta saralash bo‘yicha tadqiqotlar olib borilmoqda. Zamburug‘li teri kasalliklari bo‘yicha esa yangi davolash nomzod moddalarning samarasi tasdiqlanib, texnologiya sanoat korxonalariga topshirildi.
Ferma muhitidagi patogenlarni tez aniqlash texnologiyasi bo‘yicha AQSh universitetlari bilan xalqaro qo‘shma tadqiqotlar olib borilmoqda, dezinfeksiya jarayonida esa lyuminestsent kuzatuv moddalari yordamida yetarli dezinfeksiya qilinmagan nuqtalarni topib, ularni to‘ldirish bo‘yicha tadqiqotlar ham davom etmoqda. Bundan tashqari, lumpy skin kasalligi va yangi genotipli oqsilcha kasalligi vaksinasini emlashdan keyingi nojo‘ya reaksiyalar hamda organizmdagi o‘zgarishlar tahlil qilinib, milliy karantin siyosati uchun zarur ma’lumotlar taqdim etildi.”

Jazirama issiq kabi g‘ayrioddiy iqlim hodisalarining chorva sog‘lig‘i va unumdorligiga ta’siri kuchaymoqda. Iqlim o‘zgarishiga javoban olib borilayotgan asosiy tadqiqot natijalari va fermerlarni qo‘llab-quvvatlash yo‘nalishini aytib bering.
“Chorvachilik ilmiy instituti jazirama xavfini bashorat qilish, chorva turi bo‘yicha boqish va saqlash muhiti boshqaruvi texnologiyalarini ishlab chiqish, joylardagi texnik yordamga ulanadigan kompleks choralarni kuchaytirmoqda. Avvalo ‘chorva boqish meteorologik axborot tizimi’ orqali ferma joylashuviga asoslangan chorva issiqlik stressi indeksi (harorat va nisbiy namlikdan foydalanib chorva his qiladigan issiqlik darajasini son bilan ifodalovchi ko‘rsatkich) 5 bosqichda taqdim etilmoqda va xabarnoma orqali xavf ma’lumotlari yuborilmoqda. Chorva turi bo‘yicha xanvu bo‘rdoqi qoramollariga vitamin va rux bilan boyitilgan ozuqa qo‘shimchasi berilib, yuqori harorat stressi kamaytirildi, sut sigirlarining sog‘ish kutish maydoniga sovutish uskunalari o‘rnatilib, ichki haroratni 1,3℃ ga pasaytirish samarasi tasdiqlandi. Cho‘chqalarda emizikli ona cho‘chqalarga 15℃ li salqin suv berilib, ozuqa iste’moli oshirildi va ona cho‘chqa vaznining kamayishi oldi olindi. Tuxum bo‘yicha esa 0∼10℃ da sovitkichda saqlanganda 42 kungacha A darajadagi yangilik saqlanishi tasdiqlanib, sovuq zanjirli tarqatish boshqaruvi mezonlari ishlab chiqildi.
Joylardagi yordam ham kuchaytirilib, 2026-yil may oyidan avgustigacha ‘joylardagi texnik yordam guruhi’ faoliyat yuritmoqda, oldindan tanlab olingan 42 ta shahar va tumandagi zaif fermer xo‘jaliklariga borib, inshootlarni tekshirish va boqish boshqaruvi bo‘yicha yo‘l-yo‘riq ko‘rsatmoqda, shuningdek jazirama xavfsizligi bo‘yicha 5 asosiy qoidani tushuntirish orqali qishloq xo‘jaligi xodimlarining mehnat xavfsizligi ham nazorat qilinmoqda.”

TMR (o‘zida tayyorlanadigan tolali aralash ozuqa) tayanch fermer xo‘jaliklari soni muntazam oshirilmoqda. Hozir nechta xo‘jalik bor va kelgusida nechta xo‘jalikkacha kengaytirish rejalashtirilgan?
“O‘zida tayyorlanadigan tolali aralash ozuqa ozuqa xarajatlarini kamaytirishda juda samarali, biroq aralashtirgich va saqlash inshootlari kabi dastlabki investitsiya hamda ishlab chiqarish texnologiyasini o‘zlashtirish zarurligi sababli fermerlar uchun joriy etish qiyin. Shu bois Butun mamlakat Xanvu uyushmasi va Xanvu o‘zaro jamg‘arma boshqaruv qo‘mitasi bilan birgalikda texnik ta’lim va joylardagi konsaltingni izchil olib bormoqdamiz, texnologiya uzatuvchilari boshqarayotgan TMR tayanch fermalari mamlakat bo‘ylab 13 ta joyda faoliyat yuritmoqda va 2027-yilgacha ularni 18 tagacha ko‘paytirish rejalashtirilgan.”
 

Kelgusida bizning chorvachiligimiz barqaror sanoat sifatida rivojlanishi uchun eng zarur narsa nima deb o‘ylaysiz? Shuningdek, birga ishlayotgan hamkasblaringizga, chorvador fermerlarga va fuqarolarga yetkazmoqchi bo‘lgan so‘zlaringiz bo‘lsa, marhamat.
“Chorvachilik barqaror sanoat sifatida rivojlanishi uchun fermer xo‘jaliklarining boshqaruv barqarorligi, ekologik mas’uliyat va fuqarolarning ishonchini birgalikda ta’minlash kerak. Joylarda qo‘llanadigan amaliy texnologiyalar asosida ushbu uch qadriyatni muvozanatli ravishda rivojlantirish lozim. Buning uchun aniq boqish boshqaruvi, aqlli chorvachilik, kam uglerodli texnologiyalar va chorva go‘ngini resurslar aylanishiga kiritish texnologiyalari joylarda barqaror o‘rnashishi kerak. Xavfsiz va sifatli chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqarib, iste’molchi ishonib tanlay oladigan chorvachilikni yaratishimiz zarur.
Qiyin sharoitlarda ham chorvachilikni asrab kelayotgan barcha chorvador fermerlarga minnatdorlik bildiraman va o‘zgarayotgan texnologiyalarni ferma raqobatbardoshligini kuchaytirish imkoniyati sifatida ishlatishingizni tilayman. Chorvachilik ilmiy instituti ham ishlab chiqarish xarajatlarini amalda kamaytirish va daromadni oshirishga olib borguncha ishonchli texnik hamkor bo‘lib qoladi. Fuqarolarimiz ham chorvachilik oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlaydigan asosiy tayanch ekanini yodda tutsalar va iliq qo‘llab-quvvatlash bildirsalar, biz bunga ekologik toza va xavfsiz oziq-ovqat bilan javob qaytaramiz.
Nihoyat, chorvachilikni tushunadigan va yuqori malakaga ega hamkasblar bilan birga ishlashdan mamnunman. Davlat vazifalarini bajarish bilan birga, ularning professionalligi va salohiyatini namoyon qila oladigan tashkilotga yetakchilik qilaman.”