[K-Smart Farm] 1767 yillik big data jamlangan smart-farm… n.thing rahbari Kim Hye-yeon: “Qishloq xo‘jaligining global standartini yaratamiz”

Iqlim o‘zgarishi, qishloq aholisi kamayishi va startap investitsiyalari uchun og‘ir davr kabi uch karra qiyinchilik fonida Koreyaning yetakchi agtech kompaniyalaridan biri bo‘lgan n.thing o‘zining texnologik salohiyati va biznes tuzilmasini yaxshilagani bilan e’tibor qozonmoqda. n.thing 2025 yil dekabr oyida oylik operatsion foyda mezoni bo‘yicha zarar ko‘rishdan foydaga chiqishga muvaffaq bo‘lib, smart-farm sanoatining asosiy vazifasi bo‘lgan “rentabellikni isbotlash”ni uddaladi. Biz o‘rta maktab davrida dasturlashga berilgan IT yoshidan endilikda global qishloq xo‘jaligi standartlarini yaratishga intilayotgan rahbar darajasiga yetgan Kim Hye-yeon bilan uchrashib, n.thing’ning innovatsion o‘sish hikoyasi va qishloq xo‘jaligidagi AI transformatsiyasi (AX) olib keladigan yangi taqsimot ekotizimi manzarasini ko‘rib chiqdik.

Maktab davridagi tajriba “qishloq xo‘jaligi OS” g‘oyasiga turtki bo‘ldi
Gyeonggi provinsiyasining Icheon shahridan bo‘lgan Kim Hye-yeon boshlang‘ich maktabning 3-sinfida Hyundai Electronics bilan hamkorlik dasturi orqali ilk bor kompyuterni o‘rgandi va shu tariqa veb olamiga qiziqib qoldi. Taxminan o‘rta maktabning 2-sinfiga kelib u dasturlashni mustaqil o‘rgandi va yuqori sinflarda mahalladagi do‘konlar uchun veb-saytlar yaratib, tadbirkorlik qobiliyatini namoyon etdi.

Kim maktabning bitiruvchi sinfida Myeong-dongda o‘tkazilgan Yosh venchur tadbirkorlar uyushmasining ochilish marosimida qatnashgan va u yerda tengdoshlari uzatgan “CEO” yozuvli vizitkalarni ko‘rib, kuchli taassurot olgan. O‘sha paytdan boshlab uning qalbida tadbirkorlik orzusi paydo bo‘ldi. Hanyang universitetining Elektronika va telekommunikatsiya muhandisligi fakultetiga kirgan Kim 2007 yilda SK Telecom’dagi qisqa muddatli amaliyot orqali IoT (Buyumlar interneti) trendlarini va iqlim o‘zgarishi tufayli global sanoatdagi o‘zgarishlarni oldindan ko‘ra olish tahliliy salohiyatini rivojlantirdi.

Universitetga qaytgach, Gyeonggi provinsiyasining Pocheon shahrida issiqxona qurish bilan shug‘ullangan amakisining tavsiyasi bilan amaliy maydonga kirib kelishi uning hayotida burilish nuqtasiga aylandi. O‘zbekistonda pomidor issiqxonasi qurib, u yerda qo‘shma korxonaga rahbarlik qilayotgan paytda, yetishtirish bo‘yicha mutaxassis yo‘qligi sababli ikkinchi hosil mavsumi butunlay barbod bo‘ldi. Bu tajriba Kimning biznesga yondashuvini butunlay o‘zgartirdi.

Kim o‘sha davrni eslar ekan, shunday dedi: “Qanday qilib apparat va dasturiy ta’minotni boshqaradigan operatsion tizim (OS) bo‘lsa, qishloq xo‘jaligida ham har kimga ekinlarni oson yetishtirishga yordam beradigan standartlashtirilgan muhit nazorati tizimi kerakligini angladim. Qishloq hududining makon cheklovlaridan chiqib, standart texnologiya bilan qishloq xo‘jaligini yangilash qarori n.thing’ning boshlanishi bo‘ldi.”

Shundan so‘ng Kim 2013 yilda Google startaplarni qo‘llab-quvvatlash dasturida eng yuqori mukofotni qo‘lga kiritib olgan 20 million von seed mablag‘i asosida 2014 yil yanvar oyida smart-farm texnologiya kompaniyasi n.thing’ni tashkil etdi.

O‘tgan yil dekabrida oylik operatsion foydada ijobiy natijaga chiqdi… tuzilmani yaxshilash siri: logistika xarajatlarini kamaytirish va R&D’ni mustahkamlash
n.thing’ning turnaround natijasi ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari (R&D)ni chuqurlashtirish hamda doimiy talab manbalarini topish o‘rtasidagi yaqin o‘zaro ta’sir mahsulidir.

Kim shunday tushuntirdi: “Shu paytgacha inshoot va uskunalarga katta sarmoya hamda apparat R&D xarajatlari sabab zarar davom etgan edi, biroq yangilikni saqlash texnologiyasi, logistika xarajatlarini kamaytirish va barqaror xaridorlarni topish orqali ishlab chiqarish samaradorligini maksimal darajaga olib chiqib, rentabellikka erishdik.”

Amalda n.thing Gyeonggi provinsiyasining Icheon shahridagi E-Mart yangi oziq-ovqat logistika markazi avtoturargohi yonida yetishtirish inshootlarini qurish orqali “Near-Farm” usulini joriy etdi. Shu orqali u E-Mart’ga juda yaqin masofadan yetkazib berib, ilgari qariyb 70% bo‘lgan logistika va taqsimot xarajatlarini hozirgi 2–3% darajasigacha keskin tushirdi. 

Bundan tashqari, konteynerga kiradigan asosiy materiallardan biri bo‘lgan LED yoritgichlar Xitoyda mahalliylashtirildi va logistika xarajatlari bilan birga dona narxi taxminan 100 ming vondan 3,5 dollargacha (taxminan 5 ming vondan kam) tushirildi, natijada CAPEX (kapital xarajatlar) va OPEX (operatsion xarajatlar) 95% dan ortiq kamaytirildi.

Shuningdek, R&D’ni ichkilashtirish orqali tashqi ifloslantiruvchi moddalar to‘liq to‘sib qo‘yilgan standart konteyner muhiti ferma ichida E. coli kabi 500 ga yaqin zararli bakteriya va zamburug‘ turlarini butunlay yo‘q qilish imkonini berdi (E. coli soni: 0).  Shu tufayli yozda sabzavotlarning tez yumshab qolishi yoki qishda muzlab qolishi oldi olindi, chiqit darajasi 5% dan past bo‘ldi va hosildan keyingi saqlash muddati bir oygacha uzaytirildi.

n.thing texnologik infratuzilmasi: FARM OS, CUBE, GIGA Farm
n.thing’ning texnologik tizimi “FARM OS” dasturiy ta’minoti, taqsimlangan modulli konteyner “CUBE” va ularni yiriklashtirish orqali yaratilgan logistika integratsiyalashgan yirik inshoot “GIGA Farm”ga bo‘linadi.

Ayniqsa, keyingi avlodning asosiy harakatlantiruvchi kuchi sifatida ko‘rilayotgan GIGA Farm bitta maydon bo‘yicha 4000 pyeong hajmga ega va yiliga 1000 tonnadan ortiq mahsulot beradigan yirik logistika markazi tipidagi vertikal fermadir. Bu nafaqat yetishtirish, balki qayta ishlash, dastlabki ishlov berish va logistika taqsimotini ham one-stop tarzda bajaradigan mega infratuzilma modelidir.

n.thing ma’lumotiga ko‘ra, oddiy ochiq dalada yiliga 1–3 marta yetishtirish mumkin bo‘lsa, GIGA Farm’da yiliga 13–17 marta yetishtirish mumkin. Shu yetishtirish muhiti asosida bir xil maydonda (bir blok hisobida) ochiq dalaga nisbatan yillik hosildorlikni 60–70 barobargacha oshirish mumkin. Aynan shu o‘ziga xos vertikal ferma dizayn modeli asosida n.thing dunyodagi eng yirik maishiy elektronika ko‘rgazmasi CES’da Best of Innovation mukofotini qo‘lga kiritdi hamda texnologik kredit baholashida (TCB) ketma-ket TI-2 darajasini (juda yuqori) oldi. Ayniqsa, atrof-muhitga ta’sirni shaffof ochib beruvchi EPD (Environmental Product Declaration) sertifikatini vertikal ferma sanoatida birinchi bo‘lib qo‘lga kiritib, yirik korporativ hamkorlarning qat’iy ESG xarid standartlaridan o‘tdi.

1767 yillik big data platformasi ‘N.FARM.AI’ boshqarayotgan taqsimot AX’i
n.thing yaratgan yana bir farqlovchi jihat qishloq xo‘jaligi ma’lumotlarini puxta jamlashidadir. “N.FARM.AI” qishloq xo‘jaligi big data platformasi ochiq dala yetishtirish mezoni bo‘yicha naq 1767 yillik ulkan jamlangan ma’lumotlarni o‘zida mujassam etgan.

Kim shunday dedi: “Vertikal fermada yiliga 17 martagacha yetishtirish mumkin, va turli yorug‘lik darajasi, oziqlantiruvchi eritma, harorat va namlik bo‘yicha optimallashtirilgan 28 xil boshqaruv sozlamasi n.thing’ning mamlakat bo‘ylab 20–30 ta ferma tarmog‘i orqali har kuni real vaqt rejimida to‘planadi.” U yana qo‘shimcha qildi: “Ma’lumotlar zichligi nazorat qilinmaydigan tabiiy sharoitdagi ochiq dala ma’lumotlari bilan solishtirib bo‘lmaydigan darajada yuqori.”

n.thing ushbu nazorat qilinadigan yetishtirish ma’lumotlarini 10 yillik milliy ob-havo ma’lumotlari va mamlakat bo‘ylab 33 ta ulgurji bozor narx ma’lumotlari bilan bog‘lab, AI optimal jo‘natish vaqtini tavsiya qiladigan tizimni ishlab chiqdi.

Ilgari vertikal ferma sabzavotlari mazali emas degan qarash mavjud edi, biroq kompaniya iqlim omillarini tubdan to‘sib, tekstura, shirinlik va hatto hajmni nozik sozlaydigan texnologiyani mukammallashtirib, bozor ishonchini qozondi. Kimning aytishicha, endi qolgan yagona vazifa ishlab chiqarish quvvatini (Capa) barqaror kengaytirishdir.

Yevropa salat bozori o‘sishini oldindan bashorat qilib, E-Mart’ga yetkazib berish ulushini oshirgan n.thing Samsung Welstory, Ottogi kabi umumiy ovqatlanish va yirik oziq-ovqat kompaniyalari bilan ham doimiy savdo liniyalarini kengaytirdi. Doimiy talabni oldindan ko‘rib, zavod ishga tushirish darajasini 100% ga yaqinlashtirish orqali u barqaror portfel tuza oldi.

Shimoliy Amerika va Yaqin Sharqdan nariga — “dunyoni boqadigan kompaniya” sari
Yaqin Sharqdagi Birlashgan Arab Amirliklarida konteyner tipidagi cube fermalarni keng joriy qilgan n.thing yaqinda Indoneziyadagi ODA (rasmiy rivojlanish yordami) loyihasigacha faoliyatini kengaytirdi va yakunda Shimoliy Amerika bozoriga kirishni o‘z kelajagi uchun hal qiluvchi yo‘nalish deb bilmoqda.

AQSh va Yevropa kabi rivojlangan mamlakatlarda qishloq xo‘jaligi aholisi keskin kamaymoqda (umumiy aholining 1%idan kam), shu bois yirik bino tipidagi vertikal fermalarga asoslangan smart qishloq xo‘jaligini korporativlashtirish tez sur’atda talab qilinmoqda. Shu bois n.thing iqlim va geografik to‘siqlarni to‘liq yenga oladigan integratsiyalashgan yechim bilan keyingi avlod infratuzilma modeli sifatida asta-sekin global raqobatbardoshlikni kuchaytirmoqda.

Yaqinda kompaniya Qishloq taraqqiyoti boshqarmasi huzuridagi Milliy bog‘dorchilik va maxsus ekinlar ilmiy instituti bilan hamkorlik qilib, yuqori qo‘shimcha qiymatli ekinlarning asosi bo‘lgan “sifatli qulupnay ko‘chatlarini ommaviy ishlab chiqarish texnologiyasi”ni ishlab chiqishga faol kirishdi.

Hozirda n.thing smart-farm’larida yetishtirish va harorat-namlik nazorati 100% avtomatik tarzda amalga oshiriladi, biroq hosil yig‘ish va qadoqlash hali ham joydagi ishchi kuchiga tayanadi. Kompaniya bu qismga ham kechiktirmay 2–3 yil ichida robotlashtirilgan avtomatlashtirish tizimlarini to‘liq joriy etib, uchuvchisiz fermalar davrini jadal boshlashni rejalashtirmoqda.

Qisqa va uzoq muddatli maqsadlar haqidagi savolga Kim shunday dedi: “Qisqa muddatli maqsadimiz — ichki ishlab chiqarish quvvatini kengaytirish va Shimoliy Amerika bozorida mustahkam o‘rnashish. Uzoq muddatda esa Koreyada xorijiy ekinlarni, xorij bozorlarida esa Koreyaning K-food mahsulotlarini (masalan, qulupnay) yilning to‘rt fasli davomida yetkazib berib, dunyoni boqadigan global qishloq xo‘jaligi taqsimot infratuzilma kompaniyasiga aylanishni istaymiz.”