Dehqonchilik qilib, elektr ham sotadi… ‘Agrovoltaika qonuni’ parlament yalpi majlisidan o‘tdi

[Koreya Qishloq xo‘jaligi texnologiyalari gazetasi = muxbir Baek Cheol-hyeon] Qishloqlarda dehqonchilikni davom ettirgan holda quyosh elektri ishlab chiqarishdan daromad olish yo‘li ochildi. 7-may kuni parlament yalpi majlisida “Agrovoltaik elektr ishlab chiqarish loyihalarini faollashtirish va qo‘llab-quvvatlash to‘g‘risidagi qonun (Agrovoltaika qonuni)”ni qabul qilish haqidagi qonun loyihasi ma’qullandi. Ushbu qonun loyihasi uch asosiy tamoyil asosida tayyorlandi: oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, tartibli joriy etish va daromadni ichki hududda saqlab qolish. Qonunning asosiy mazmuni elektr ishlab chiqarishdan tushadigan foyda qishloqlarda qolishini ta’minlashdir. U avvalgi qishloq quyosh energetikasi loyihalarida tashqi operatorlar tomonidan qishloq xo‘jaligi yerlarining boshqa maqsadga o‘tkazilishi oqibatida yuzaga kelgan yerlarning zararlanishi va foydaning tashqariga chiqib ketishi muammolarini yaxshilaydi.

Ishtirok etuvchi subyektlar tegishli hududda yashovchi va amalda yerga ishlov berayotgan fermerlar hamda aholi ishtirokidagi kooperativlar bilan cheklanadi. Ijarachi fermerlarni himoya qilish uchun qonun ularning dehqonchilik huquqini ijara shartnomalarini avtomatik uzaytirishni majburiy qilish va ijara haqining oshishini 5% doirasida cheklash orqali kafolatlaydi.

Saqlash qiymati yuqori bo‘lgani sababli quyosh panellarini o‘rnatish qat’iy cheklangan qishloq xo‘jaligini rivojlantirish zonalarida (mutlaq ekin yerlari) ham o‘zgarishlar bo‘ladi. Aslida agrovoltaika faqat rivojlantirish zonasidan tashqaridagi qishloq xo‘jaligi yerlarida ruxsat etiladi, biroq “Qishloq makonini qayta tuzish to‘g‘risidagi qonun”ga muvofiq belgilangan “qayta tiklanuvchi energiya hududlari” ichida bo‘lsa, rivojlantirish zonasida ham loyiha amalga oshirilishi mumkin. Bu hukumat rejalashtirilgan jamlangan hududlarda tartiblarni yumshatib, energiya jihatidan o‘zini o‘zi ta’minlaydigan qishloqlarni (“quyosh daromadi qishloqlari”) faol rivojlantirish niyatida ekanini ko‘rsatadi.

Haqiqiy dehqonchilik qilmay, faqat elektr sotadigan, ya’ni “soxta dehqonchilik”ning oldini olish uchun hukumat qat’iy keyingi nazorat tizimini joriy etadi. Elektr ishlab chiqaruvchi operatorlarga dehqonchilikni amalga oshirish va inshootlarni boshqarish majburiyati yuklanadi, qoidabuzarlik sodir etilganda esa tuzatish buyrug‘i, jarima to‘lovlari va hatto biznes huquqini bekor qilish kabi keskin choralarni qo‘llash uchun huquqiy asos 마련 qilindi. Buning evaziga vijdonan ishlovchi operatorlarga siyosiy mablag‘lar bo‘yicha kreditlar, ta’lim va konsaltingni o‘z ichiga olgan paketli yordam beriladi.

“Agrovoltaika qonuni” may oyida Vazirlar Mahkamasi tasdig‘idan o‘tib e’lon qilinishi va e’lon qilingandan 6 oy o‘tib kuchga kirishi kutilmoqda. Kelgusidagi quyi me’yoriy hujjatlarda agrovoltaika loyihalariga ruxsat berish tartib-taomillari va mezonlari, ekishga nomuvofiq ekinlar, turli sanksiyalar va jarima to‘lovlari darajasi, tuzatish buyruqlarining aniq mezonlari hamda qayta tiklanuvchi energiya hududlarini belgilashga oid masalalar batafsil belgilanishi kutilmoqda.

Biroq joylarda quyosh inshootlari ostida yetishtiriladigan ekinlar hosildorligining kamayishi haqidagi xavotirlar hanuz ancha katta. Koreya Qishloq xo‘jaligi va baliqchilik milliy universitetining 2024-yildagi amaliy tadqiqotiga ko‘ra, agrovoltaika o‘rnatilganda ekinlar bo‘yicha o‘rtacha hosil kamayish darajasi guruchda 15,7%, soyada 16,4%, xitoy karamiда 17,7%, sarimsoqda 22,4%, uzumda esa 24% bo‘lgan. Barcha ekinlar bo‘yicha o‘rtacha hosil kamayishi taxminan 20% darajasida bo‘lgan.

Bunga javoban Qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat va qishloq ishlari vazirligining Energetika siyosati bo‘limi boshlig‘i Kim So-hyung shunday dedi: “Umuman olganda, (quyosh inshootlari ostida yetishtirilganda) oddiy dehqonchilikka nisbatan qishloq xo‘jaligi mahsuloti taxminan 20% kamayishi rost, biroq ko‘k choy va ko‘k meva kabi sifati aksincha yaxshilanadigan ekinlar ham bor, shu bois buni qishloq xo‘jaligiga yordamchi inshoot sifatida ko‘radiganlar ham mavjud.”

Ayrim doiralarda muayyan ekinlarga og‘ish kuzatilishi mumkinligi haqidagi xavotirlarga nisbatan Kim shunday dedi: “Muayyan ekinlarga biryoqlama yo‘nalish va ishlab chiqarishning kamayishi kabi masalalarni kelgusida Qishloq taraqqiyoti boshqarmasi kabi tegishli idoralar bilan birgalikdagi amaliy tadqiqotlar orqali izchil yaxshilab boramiz.”