O‘g‘it kamaydi, guruch sifati esa keskin oshdi… “to‘rtta quyonni” birvarakayiga tutadigan aqlli ko‘chat o‘tqazish mashinasi paydo bo‘ldi

(Koreya qishloq xo‘jaligi texnologiyalari gazetasi=Li Hyon U muxbiri) Xalqaro xomashyo ta’minot zanjiridagi beqarorlik tufayli o‘g‘it xomashyosi ta’minotidagi uzilishlar va qishloqlarda aholining qarishi ortidan yuzaga kelgan mehnat kuchi tanqisligi kabi ikki tomonlama qiyinchiliklar sharoitida, mahalliy tadqiqotchilar ma’lumotlarga asoslangan aniq o‘zgaruvchan me’yorli o‘g‘itlash texnologiyasi orqali yechim topib, e’tibor qozonmoqda.

Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasi (rahbari Li Sin Don) 27 may kuni sholi ko‘chatlarini o‘tqazish bilan bir vaqtda sholi dalasi tuprog‘i holatini real vaqt rejimida aniqlab, o‘g‘it sepish miqdorini avtomatik boshqaradigan “ko‘chat o‘tqazish bilan bir vaqtda joylashuv bo‘yicha moslashtirilgan o‘g‘it sepish miqdorini boshqaruvchi aqlli ko‘chat o‘tqazish mashinasi”ni ishlab chiqqani va uni amaliyotga joriy etishni boshlaganini ma’lum qildi. Ushbu texnologiya xarajatlarni kamaytirish va mehnat yukini yengillashtirish bilan birga atrof-muhitni muhofaza qilish hamda yuqori sifatli guruch ishlab chiqarishgacha bo‘lgan, ta’bir joiz bo‘lsa, to‘rtta quyonni birvarakayiga tutadigan mahsulot sifatida baholanmoqda.

▲Dala uchastkasi ichidagi tuproq notekisligini bartaraf etish… “tahlildan boshqaruvgacha” ma’lumotlarga asoslangan 4 ta innovatsion texnologiya jamlandi=Amaldagi an’anaviy o‘g‘itlash usuli butun sholi dalasini bitta o‘rtacha qiymat sifatida ko‘rib, bir xil tarzda sekin ta’sir qiluvchi o‘g‘itni sepish darajasida qolib kelgan.

Biroq bitta uchastkaning o‘zida ham suvning chiqib ketishi, organik modda miqdori va tuproq unumdorligiga qarab sholiga kerak bo‘ladigan oziqa moddalari miqdori turlicha bo‘ladi. Shu sababli oziqa moddasi yetarli joylarga o‘g‘it ortiqcha solinib, sholi haddan tashqari bo‘y cho‘zib yiqilib qolishi yoki kasallik va zararkunandalar paydo bo‘lishi muammolari yuzaga kelgan, qolgan o‘g‘it tarkibiy qismlari esa daryolarga oqib kirib, suv ifloslanishini keltirib chiqargan. Aksincha, oziqa moddasi yetishmaydigan joylarda o‘sish sustlashib, umumiy sifat va hosildorlikda tafovutlar paydo bo‘lgan.

Bu safar ishlab chiqilgan aqlli ko‘chat o‘tqazish mashinasi ana shu muammolarni tubdan hal etish uchun △maqbul o‘g‘itlash me’yorini hisoblash (tahlil) △o‘g‘itlash xaritasini yaratish (retsept) △qishloq xo‘jaligi ishlarining real vaqt joylashuvini aniqlash (qaror) △eng maqbul o‘g‘itlash me’yorini boshqarish texnologiyasi (boshqaruv) kabi 4 bosqichli asosiy texnologiyalarni uzviy birlashtirdi.

Birinchi bosqich bo‘lgan “maqbul o‘g‘itlash me’yorini hisoblash” jarayonida shahar va tuman qishloq xo‘jaligi texnologiyalari markazlari hamda Koreya qishloq xo‘jaligi texnologiyalarini rivojlantirish instituti tahlil qilgan tuproq ma’lumotlari Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasining tuproq muhiti axborot tizimi “Heuktoram” ma’lumotlari (o‘g‘itdan foydalanish bo‘yicha tavsiya axboroti) bilan bog‘lanadi. Shu orqali uchastka bo‘yicha oziqa moddalari holati tekshiriladi va pH, organik modda, o‘zlashtiriladigan fosfor kabi 8 ta ko‘rsatkich bo‘yicha oziqa moddalari taqsimoti aniq baholanadi.

Ayniqsa, mamlakat ichida muomalada bo‘lgan 16 turdagi sekin ta’sir qiluvchi donador o‘g‘itning granulalar o‘lchami va zichligi kabi fizik xususiyatlari ham algoritmga kiritilib, o‘g‘it mahsulotlari bo‘yicha chiqarilish miqdori tafovuti hisoblanadi va shu asosda maqbul o‘g‘itlash me’yori chiqariladi.
Shundan keyin davom etadigan “o‘g‘itlash xaritasini yaratish” bosqichida tahlil ma’lumotlari asosida fazoviy interpolyatsiya usuli (Kriging) qo‘llanib, uchastka ichidagi mayda hududlar bo‘yicha azot, fosfor, kaliy kabi asosiy tarkibiy qismlarning maqbul kiritish miqdori belgilanadi va raqamli shakldagi “o‘g‘itlash retsepti xaritasi” tuziladi. O‘g‘itlash retsepti xaritasi uchastka yoki ko‘chat o‘tqazish mashinasining ish oralig‘iga qarab birlik hududlar kesimida tartiblanadi.

Amalda sholi ko‘chatlarini o‘tqazish ishlari boshlanishi bilan “qishloq xo‘jaligi ishlarining real vaqt joylashuvini aniqlash” texnologiyasi ishga tushadi. Yuqori aniqlikdagi sun’iy yo‘ldosh joylashuv axboroti (RTK-GNSS)dan foydalanib, joylashuv xatosi ±2 sm ichigacha keskin kamaytirildi hamda ko‘chat o‘tqazish mashinasining harakatlanish joyi real vaqt rejimida kuzatilib, tegishli hududga moslangan aniq o‘g‘it miqdori haqidagi ma’lumot boshqaruv qurilmasiga uzatiladi.

Nihoyat, “eng maqbul o‘g‘itlash me’yorini boshqarish” bosqichida sensorli UI displey bilan bog‘langan boshqaruvchining hisoblash qismi real vaqt rejimida motor quvvatini sozlaydi. Retsept xaritasida belgilangan qiymatlarga ko‘ra ±5% ichidagi yuqori aniqlikdagi boshqaruv orqali o‘g‘it sepish miqdori real vaqt rejimida avtomatik tartibga solinadi va sholi dalasi yuzasiga aniq kiritiladi.

▲Xvasondagi amaliy sinovda iqtisodiy samaradorlik isbotlandi… o‘g‘it 29% kamaygan bo‘lsa-da, hosildorlik 10% oshdi=Tadqiqotchilar Xvason shahridagi sholi yetishtiruvchi fermer xo‘jaligi dalasida o‘tkazgan amaliy sinov natijalari umidbaxsh bo‘ldi. An’anaviy usul bilan solishtirganda, 1 gektar hisobida o‘g‘it sarfi 29%ga kamaydi, sholi ko‘chatlarini o‘tqazish va o‘g‘itlash bir vaqtda aniq bajarilgani sababli o‘g‘it sepish vaqti ham 40%ga qisqardi.

Boshqaruv xarajatlari va mehnat kuchi sezilarli darajada kamaygan bo‘lsa-da, unumdorlik va sifat yaxshilandi. Oziqa moddasi yetishmaydigan hududlarni maqsadli ravishda to‘ldirish va ortiqcha o‘g‘itlashning oldini olish natijasida hosildorlik aksincha 10%ga oshdi, hududlar bo‘yicha hosildorlik tafovuti esa 33%ga kamaydi.

Ayniqsa, ushbu texnologiya Qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat va qishloq ishlari vazirligi bildirishnomasiga muvofiq guruch navi va oqsil miqdori mezonlariga javob berishda katta afzallikka ega. Ta’mga ta’sir qiluvchi azot kiritish miqdorini hududlar bo‘yicha maqbul tarzda boshqarish orqali guruchdagi oqsil miqdorini pasaytirib, yuqori sifatli guruchni barqaror ishlab chiqarish mumkin bo‘lgan “sifatni boshqaruvchi qishloq xo‘jaligi texnikasi” sifatidagi qiymatini isbotladi, degan baholar yangramoqda.

Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasi ushbu aqlli ko‘chat o‘tqazish mashinasi mamlakat bo‘ylab sholi ekin maydonlariga (700 ming ga) joriy etilsa, yiliga qariyb 560 milliard von (gektariga 800 ming von) miqdorida ulkan qishloq xo‘jaligi materiallari xarajatini tejash samarasi olinishi mumkinligini prognoz qildi.
 

▲Mavjud qishloq xo‘jaligi texnikalari bilan mos keladigan “modulli” tizim… maydondagi qabul qilinishni oshirib, qarish muammosiga javob=Maydonda qo‘llash imkoniyati ham ta’minlangan. Bu safar o‘zgaruvchan me’yorli o‘g‘itlashni boshqarish qurilmasi yechib-taqiladigan “modul” shaklida ishlab chiqildi. Shu bois, agar fermerlarda avvaldan yon tomondan qator bo‘ylab o‘g‘it beruvchi qurilma o‘rnatilgan ko‘chat o‘tqazish mashinasi bo‘lsa, yirik yangi uskunani sotib olish shart emas, faqat boshqaruv modulini qo‘shimcha o‘rnatish orqali uni aqlli ko‘chat o‘tqazish mashinasiga aylantirish mumkin, bu esa iqtisodiy yukni kamaytiradi.

Biroq yon tomondan qator bo‘ylab o‘g‘it beruvchi qurilmasi bo‘lmagan yoki elektron boshqaruv usuliga moslab qayta jihozlash qiyin bo‘lgan eski rusumdagi ko‘chat o‘tqazish mashinalarida qo‘llash cheklanganligi sababli, kelgusida rusumlar bo‘yicha moslikni kengaytirish choralari ishlab chiqilishi kutilmoqda.
Maydonda xavotir uyg‘otayotgan mayda hududlar bo‘yicha retsept tuzish uchun tuproq namunalari tahlili xarajati masalasi ham hal etildi. Fermer joylashgan shahar va tuman qishloq xo‘jaligi texnologiyalari markazlari ko‘magida tahlil xizmatidan bepul foydalanish mumkin, shuningdek 1200 pxyonlik sholi dalasi mezonida atigi 10 taga yaqin vakillik namunalarini olib foydalanilgani uchun fermerlar uchun ishdagi mashaqqat yoki amaldagi qo‘shimcha xarajat yuki katta emas.

Shu kuni brifingda qatnashgan Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasi Milliy qishloq xo‘jaligi fanlari instituti rahbari Son Je Hun shunday dedi: “Aqlli ko‘chat o‘tqazish mashinasi ma’lumotlarga asoslangan aniq dehqonchilik texnologiyasi bo‘lib, mehnat va xarajatlarni kamaytirish, suv ifloslanishining oldini olish, yuqori sifatli guruch ishlab chiqarish bilan birga, hozirgidek o‘g‘it ta’minoti inqirozi sharoitida fermerlarning moslashuvchanligini kuchaytirishga katta yordam beradi”. U yana shunday qo‘shimcha qildi: “Global qishloq xo‘jaligi texnikasi bozori aqlli texnologiyalar markazida keskin qayta shakllanayotgan oqimda, mahalliy aniq dehqonchilik texnologiyasi darajasini dunyoning yetakchi mamlakatlari bilan teng darajaga olib chiqqanimiz katta ahamiyatga ega”, deya, “bundan keyin ham barqaror kelajak qishloq xo‘jaligini ro‘yobga chiqarish uchun qishloq xo‘jaligi texnologiyalarini ishlab chiqish va ularni amaliyotga joriy etishda bor kuchimizni safarbar qilamiz”, dedi.

Shu bilan birga, Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasi bu safar ishlab chiqilgan aqlli ko‘chat o‘tqazish mashinasini tezroq tijoratlashtirish va amaliyotga joriy etish uchun 2027 yilgacha sanoat korxonalari bilan hamkorlikda tizimni takomillashtirish va texnologiyani yuksaltirish ishlarini yakunlashni rejalashtirmoqda. Bundan tashqari, 2028 yilda yangi texnologiyalarni tarqatish loyihasini ilgari surish orqali ushbu texnologiyani mamlakat bo‘ylab sholi yetishtiruvchi fermerlar maydonlariga tez sur’atda yoyish rejalashtirilgan.