Sholipoyadan dala ekinlariga, dvigateldan batareyaga… qishloq xo‘jaligi texnikasi bozoridagi ‘katta o‘zgarish’

[Koreya Qishloq xo‘jaligi texnologiyalari gazetasi = muxbir Li Hyon-u] Janubiy Koreya qishloq dalalarining manzarasi tez o‘zgarib bormoqda. Ilgari deyarli har bir fermer xo‘jaligi uchun zarur bo‘lgan motokultivatorlar va sholi ko‘chat ekish mashinalari sholipoyalardan chiqib ketayotgan bir paytda, ularning o‘rnini dala dehqonchiligi uchun mo‘ljallangan kultivatorlar, ekologik toza elektr qishloq xo‘jaligi texnikalari va zamonaviy zararkunandalarga qarshi dronlar egallamoqda. Sholi ekin maydonlarini qisqartirish kabi tarkibiy o‘zgarishlar qishloq aholisi qarishi va ishchi kuchi tanqisligi kabi amaliy inqirozlar bilan birlashar ekan, Janubiy Koreya qishloq xo‘jaligi texnikasi bozori ‘dala dehqonchiligi markazlashuvi’ va ‘ekologik elektrlashtirish’ga asoslangan ulkan paradigma almashinuvi davriga kirdi.

24 iyun kuni Qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat va qishloq ishlari vazirligi e’lon qilgan ‘2025 yil qishloq xo‘jaligi texnikalari egalik holati bo‘yicha so‘rov natijalari’ga ko‘ra, o‘tgan yil 1 dekabr holatiga mamlakatdagi 16 ta asosiy qishloq xo‘jaligi texnikasi turining umumiy soni 1 million 983 ming donani tashkil etib, o‘tgan yilga nisbatan 0,2% ga oshgan.

Raqamlarga qaraganda bozor go‘yo turg‘un ko‘rinsa-da, texnika turlari bo‘yicha qaralganda bozorning aniq qayta shakllanayotgani ko‘rinadi. Eng diqqatga sazovor jihat — sholichilik texnikalarining umumiy kamayishi va dala dehqonchiligi texnikalarining izchil o‘sishidir. Hukumatning sholi ekin maydonlarini qisqartirish siyosati hamda xo‘jaliklar yiriklashuvi va kooperatsiyalashuvi ta’siri ostida ilgari qishloq ramzi bo‘lgan motokultivatorlar o‘tgan yilga nisbatan 1,7% ga (8558 dona), sholi ko‘chat ekish mashinalari esa 1,6% ga (2600 dona) kamaydi. So‘nggi 5 yil (2021~2025) tendensiyasiga qaralsa ham, ko‘chat ekish mashinalari 6% ga, motokultivatorlar esa 5% ga kamayib, ularning aniq tanazzul yo‘liga kirganini ko‘rsatmoqda.

Bunga qarshi ravishda, dala dehqonchiligini mexanizatsiyalash kengayishi va hukumatning asosiy ishlab chiqarish hududlarida uzluksiz mexanizatsiya siyosati tufayli tegishli texnika turlari keskin o‘sishni qayd etmoqda. Dala dehqonchiligi uchun zarur uskuna bo‘lgan kultivatorlar o‘tgan yilga nisbatan 3632 dona (0,8%) ga ko‘payib, 466 895 donaga yetdi, shuningdek o‘rim-yig‘im mashinalari (10,1%↑), seyalka mashinalari (5,6%↑) va ko‘chat o‘tqazish mashinalari (2,9%↑) ham birdek o‘sish chizig‘ini ko‘rsatdi.

Ayniqsa, kichik qishloq xo‘jaligi texnikalari atrofida shakllangan ‘elektrlashtirish (batareyaga o‘tish) trendi’ endi ortga qaytarib bo‘lmaydigan asosiy oqimga aylandi. Elektr energiyasini harakat manbai sifatida ishlatadigan balandlikda ishlash platformalari, qishloq xo‘jaligi yuk tashish vositalari va yuruvchi purkagichlar kabi ekologik quvvat manbali texnikalar jami 25 360 donani tashkil etib, o‘tgan yilga nisbatan naq 30,9% ga oshdi. Turlar kesimida ekologik yuruvchi qishloq xo‘jaligi purkagichlari 46,0% ga (2321 dona), qishloq xo‘jaligi yuk tashish vositalari esa 25,1% ga (2476 dona) ko‘payib, o‘sishga yetakchilik qildi. Ilg‘or uchuvchisiz texnologiya mezoni bo‘lgan qishloq xo‘jaligi multikopterlari (dronlar) ham 3555 dona etib qayd qilindi, bu o‘tgan yilga nisbatan 22,2% ko‘p bo‘lib, joylarda aqllilashtirish jarayoni tezlashayotganini isbotladi.

Ekologik va elektr qishloq xo‘jaligi texnikalariga o‘tish kuchaygani sari, chiqindiga aylangan qishloq xo‘jaligi texnikalari soni ham ortmoqda. Haqiqatda motokultivator, traktor va kultivator kabi 6 turdagi chiqindi qishloq xo‘jaligi texnikalari hajmi 11 766 donaga yetib, o‘tgan yilga nisbatan 7,2% ga oshdi. Qishloq xo‘jaligi texnikalarini almashtirish davri qisqarib, fermer xo‘jaliklari qarishi sabab tashlab qo‘yilayotgan uskunalar ko‘payayotgan bir paytda, mavjud dvigatelga asoslangan texnikalarning noqonuniy tashlab ketilishi davom etsa, bu qishloq muhitining ifloslanishi va xavfsizlik hodisalari xavfini keltirib chiqarishi mumkin. Shu bois chiqindi qishloq xo‘jaligi texnikalarini qayta ishlash bo‘yicha choralar ishlab chiqish dolzarb masalaga aylandi.

Mazkur so‘rov natijalari hukumatning kelgusi qishloq xo‘jaligi siyosati va agtex biznesi yo‘nalishini aniq ko‘rsatib bermoqda. Vazirlikning qishloq xo‘jaligi sanoati innovatsion siyosati bo‘yicha direktori Li Si-hye “Ushbu so‘rov natijalarini 10-qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash asosiy rejasi (2027~2031)ni ishlab chiqishda aks ettiramiz”, deb ta’kidlagani kabi, hukumat ham ushbu statistikadan qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash siyosatini ilgari surishda foydalanishni rejalashtirmoqda.

Biroq joylarda ekologik quvvat manbali qishloq xo‘jaligi texnikalariga hukumat yordami yetarli emasligi, turli infratuzilma tanqisligi saqlanib qolayotgani sababli, ekologik va ilg‘or qishloq xo‘jaligi texnikalarini kengaytirish uchun institutsional hamda byudjet ko‘magi birga olib borilishi kerakligi haqidagi ovozlar kuchaymoqda. Mahalliy qishloq xo‘jaligi texnikasi ishlab chiqaruvchisi A kompaniyasi jamoa rahbari shunday dedi: “Robotlashtirilgan qishloq xo‘jaligi texnikalari dastlabki ishlab chiqish xarajatlari yuqoriligi kabi sabablar tufayli mavjud mahsulotlardan qimmatroq. Subsidiyalar va imtiyozli kreditlar hisobga olinganda ham fermerning o‘z zimmasidagi xarajat 3–4 baravar ko‘p bo‘ladi”, deya qo‘shimcha qildi: “Masalan, yuk tashish vositasi uchun fermerning o‘z to‘lovi taxminan 5 million von bo‘lsa, tashish roboti 20 million vonga yetadi. Bu to‘rt baravar farq. Fermerlar uni osonlikcha sotib ololmasligining va joylarda tarqalish sustligining sababi ham shu”, deya hukumatdan siyosiy qo‘llab-quvvatlashni so‘radi.