[Davlat auditi] Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasi yaratgan 6603 ta yangi texnologiyadan fermer xo‘jaliklarida sinovdan o‘tgani 260 ta (3,9%)…tadqiqot natijalari dala ostonasidan o‘ta olmayapti

So‘nggi 5 yil(2021~2025-yillar) davomida Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasi ishlab chiqqan 6603 ta yangi texnologiyadan fermer xo‘jaliklari maydonida amaliy sinovdan o‘tgani atigi 260 ta(3.9%) bo‘lgani ma’lum bo‘ldi. Shu davrda yangi navlardan ham 311 tasidan faqat 45 tasi(14.5%) maydon sinovidan o‘tgan. Bu yilgi budjeti 1 trillion 1000 milliard vondan oshadigan milliy qishloq xo‘jaligi tadqiqot muassasasining natijalari fermer xo‘jaliklarigacha yetib bormayotgani haqidagi tanqidlar davlat auditida ketma-ket yangradi.

Milliy Assambleyaning Qishloq xo‘jaligi, chorvachilik, oziq-ovqat, dengiz va baliqchilik qo‘mitasi(qo‘mita raisi So Sam-sok) 14-kuni Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasi va yana 7 ta muassasa bo‘yicha davlat auditini o‘tkazdi. Hukmron va muxolif partiya deputatlari tadqiqot boshlanishidan tarqatishgacha bo‘lgan jarayondagi to‘siqlar bilan birga, fizik SI·qishloq va o‘rmon xo‘jaligi sun’iy yo‘ldoshi kabi kelajak qishloq xo‘jaligi asoslari amalda dalada qo‘llanishga ulanmayotgan muammolarni diqqat bilan so‘roq qildi.
 

Loyiha boshlanishigacha 2 yil…fermerlar tadqiqot talabi aks etishi 10.6%

Koreya Demokratik partiyasi deputati Kim Song-bom(Jeju Sogwipo) tadqiqot loyihasi talabni o‘rganishdan boshlanishigacha 1 yarim yildan 2 yilgacha vaqt oladigan tuzilmani muammo sifatida ko‘tardi. Deputat Kim Jejudagi mandarin turkumiga mansub Redhyang mevasining yorilib ketish zararini misol keltirdi. Zarar 2010-yillardan beri kuzatilgan, biroq boshqarma asosiy loyihani 2025-yildagina boshlagan. U shu orada fermerlar suv boshqaruvi va yorug‘lik olish, butash usullarini o‘zlari o‘zgartirib ko‘rgani, mustaqil tadqiqot guruhlarini tuzib, ma’lumot almashib javob qaytarganini ta’kidladi. Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasi rahbari I Seung-don Redhyang zarari 2024-yilda eng katta bo‘lganini, zarar kengaygani sari 2025-yildan asosiy loyiha boshlanganini izohladi.

Deputat Kim boshqarmadan olgan ma’lumotlarga ko‘ra, qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilari va fermerlar tashkilotlari bergan tadqiqot talablari amalda loyiha sifatida tanlangan ulush so‘nggi 5 yil davomida 10.6% bo‘lgan. ‘kelasi yili ko‘rib chiqiladi’ degan javoblar qo‘shilganda ham 26% atrofida. Rahbar I “lavozimga kelganimda dala fikrlari shunchalik darajada aks ettirilsa, Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasining mavjud bo‘lishiga asos yo‘q deb o‘ylaganman” deya “mutaxassislar guruhi bir oy ichida hal qila oladigan masalalarni avval yechib, loyihalashtirish zarur bo‘lganlarini esa loyiha mazmunini davomli o‘zgartirish orqali bo‘lsa ham aks ettirib, dala fikrlari aks etish darajasini 80% gacha ko‘taramiz” deb javob berdi. Deputat Kim 2023-yilda joriy qilingan ‘dolzarb masalalarga javob loyihasi’ni tilga olganda, rahbar I umumiy budjetning taxminan 3%i yo‘naltirilib, bir oy ichida boshlanishi, davomli tadqiqot zarur bo‘lsa asosiy loyihaga o‘tkaziladigan usul ekanini tushuntirdi.

Navlar tarqatilishi 46%·qishloq xo‘jaligi texnikasining real savdosi 4.3%

Deputat Kim tarqatish bosqichidagi ko‘rsatkichlarni ham ko‘rib chiqdi. So‘nggi 5 yil davomida ishlab chiqilgan 311 ta navdan amalda tarqatilgani 144 ta(46%) bo‘lib, yarmiga ham yetmadi. Deputat Kimning ta’kidlashicha, yangi texnologiyalarda texnologiya transferi ulushi 39% atrofida, transfer qilingan texnologiyalar orasida mahsulotlashtirilganlari ulushi ham atigi 39% bo‘lgan. Rahbar I “odatda 5 yillik loyiha tugagach, yangi sinov loyihasi tuzilsa 7 yildan oshib ketadi” deya “natija chiqadigan 4~5-yillarda loyiha ichida ilg‘or fermerlar·yosh fermerlar xo‘jaliklarini sinov joyi sifatida olish usuliga qayta tashkil qilinyapti” deb tushuntirdi.

Qishloq xo‘jaligi texnikasi tadqiqot va ishlanmalari(R&D)da tarqatish natijalarini bo‘rttirib ko‘rsatish alomatlari ham aniqlandi. Xalq kuchi partiyasi deputati I Song-gvon(Busan Saha-gap) so‘nggi 5 yil(2021~2025-yillar) davomida 293 milliard von sarflangan qishloq xo‘jaligi texnikasi R&D natijasida tarqatilgan texnika soni 6万 1128 dona deb hisobot berilgan bo‘lsa-da, bu kompaniyalar bilan tuzilgan texnologiya transferi shartnomalaridagi miqdor bo‘lganini bildirdi. Amaldagi savdo 2643 dona bo‘lib, shartnoma miqdorining atigi 4.3%ini tashkil etdi.

Deputat I rahbar I matbuot intervyusida ‘maydonda ishlatilmaydigan texnologiya muvaffaqiyatsiz texnologiyadir’ deganini, biroq, maydonga tarqatishgacha boshqaradigan tizim hanuz shakllanmaganini tanqid qildi. Rahbar I mavjud ma’lumotlar real vaziyatni aks ettirmagani uchun faqat amalda tarqatilganini aks ettirishga tuzatish kiritishni buyurganini aytib, yaxshilashga va’da berdi.

Maydon xizmatlaridan foydalanish darajasi ham past edi. Xalq kuchi partiyasi deputati I Yang-su(Gangvon Sokcho·Inje·Goseong·Yangyang) boshqarma 10 yildan ortiq vaqt davomida R&D budjetidan 136 milliard von sarflagan ‘qishloq xo‘jaligi ob-havo ofatlari bo‘yicha erta ogohlantirish xizmati’ga obuna bo‘lgan fermer xo‘jaliklari jami 97万 xonadondan 5万 xonadon atrofida ekanini ta’kidladi. Obuna darajasi 5.4%dir. Viloyatlar bo‘yicha Jeonbuk 13% bo‘lsa, Gangvon 1.27%, Jeju 0.22% edi. Obuna bo‘lgan fermer xo‘jaligi umuman bo‘lmagan shahar va tumanlar ham bor edi.

Deputat I Yang-su “fermerlar o‘z hisobidan xarajat qilmasdan foydalanishi mumkin bo‘lgan xizmatga Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasi 10 yildan ortiq budjet kiritib xizmat ko‘rsatayotgan bo‘lsa-yu, obuna darajasi 5% atrofida bo‘lishi muammo” deya “qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilarini foydalanishga jalb etishda muvaffaqiyatsizlikka uchralgan” deb koyidi. U o‘tgan yilgi davlat auditida obuna darajasini oshirishga va’da berilgan bo‘lsa-da, deyarli hech narsa o‘zgarmaganini qo‘shimcha qildi.

Bunga javoban rahbar I “shaxsiy ma’lumotlar masalasi sabab fermerlar obuna bo‘lishdan tortingan jihat bor edi” deya “o‘tgan yildan boshlab shahar-tuman qishloq xo‘jaligi texnologiyalari markazlari mas’ullari har bir dalacha bo‘yicha ob-havoni monitoring qilib, fermerlar bilan birga javob qaytaradigan tizimga o‘zgartirdik” deb javob berdi.

553 milliard vonlik loyihalarni muvofiqlashtiradigan robotlar maslahat organi, ishga tushirilgach keyingi yig‘ilish bo‘lmagan

Koreya Demokratik partiyasi deputati Mun De-rim(Jeju Jeju-gap) I Je-myong hukumati ‘fizik SI bo‘yicha 1-raqamli davlat’ shiorini ilgari surgan bo‘lsa-da, qishloq xo‘jaligi sohasidagi bosh mas’ul muassasa bo‘lgan boshqarmaning javobi sustligini tanqid qildi. Qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat va qishloq ishlari vazirligi hamda boshqarma o‘tgan 6-oyda ‘vazirlik·boshqarma qo‘shma davlat-xususiy hamkorlik qishloq xo‘jaligi robotlari tadqiqot maslahat organi’ni ishga tushirib, ilk yig‘ilishini o‘tkazgan edi.

Biroq boshqarma shu kuni taqdim etgan ma’lumotlarga ko‘ra, maslahat organi shundan keyin bir marta ham yig‘ilish o‘tkazmagan. Deputat Mun maslahat organi shu kuni taqdim etilgan ma’lumotlar mezonida 553 milliard vonlik loyihalarni muvofiqlashtiruvchi tuzilma bo‘lsa-da, qonun hujjatlari·yo‘riqnomalar·ish yuritish qoidalari umuman yo‘qligi sabab, yig‘ilish o‘tkazmasdan tashlab qo‘yilsa ham hech qanday chora ko‘rib bo‘lmaydigan tuzilma ekanini ta’kidladi. U hukumat bu yilni AX(sun’iy intellektga o‘tish) buyuk transformatsiyasining birinchi yili qilmoqchi ekanini aytgan bo‘lsa-da, sust ma’muriyat oyoqqa kishan bo‘ladigan yil bo‘lishidan xavotirlar ro‘yobga chiqayotganini aytdi.

Deputat Mun boshqarma qo‘llab-quvvatlagan sinov robotlari orasida uzoq vaqt ishlamayotgan yoki buzilgandan keyin servis xizmati(AS) amalga oshirilmayotgan holatlarni ham muammo qildi. Amaldagi qonunchilikda qishloq xo‘jaligi robotlari bo‘yicha alohida qoidalarsiz qishloq xo‘jaligi texnikasi sifatida tasniflanishi, tarqatishni qo‘llab-quvvatlash 4 yil davomida 100 milliard von atrofida qolayotgani ham birga ko‘rsatildi.

Rahbar I “o‘tgan yili qishloq xo‘jaligi robotlari bo‘limini yangidan tashkil etib, budjet ham ta’minlagan bo‘lsak-da, hozir ketayotgan sur’atga nisbatan yetarli emasligini tan olaman” deya “yanada tezroq, yanada ko‘proq budjet kiritamiz” deb javob berdi. Deputat Mun maslahat organining huquqiy asoslari va ish yuritish qoidalarini tayyorlash, ma’lumotlar standartini qo‘llash rejasi, har chorakda muntazam yig‘ilish o‘tkazishni talab qildi.
 

Qishloq va o‘rmon xo‘jaligi sun’iy yo‘ldoshi uchirildi, ammo tahlil xodimlari 7 kishi

O‘tgan 7-oyda muvaffaqiyatli uchirilgan qishloq va o‘rmon xo‘jaligi sun’iy yo‘ldoshidan foydalanish tizimi ham bahs mavzusi bo‘ldi. Koreya Demokratik partiyasi deputati Song Ok-ju(Gyeonggi Hwaseong-gap) qishloq va o‘rmon xo‘jaligi sun’iy yo‘ldoshini ishlab chiqish bilan bog‘liq loyihalarga 1160 milliard von kiritilgan bo‘lsa-da, sun’iy yo‘ldosh tasvirlari orqali tahlil qilish mumkin bo‘lgan mahsulotlar hozircha faqat sholi va pekin karami ekanini ta’kidladi. Boshqarma 2029-yilgacha tahlil mahsulotlarini bosqichma-bosqich 14 taga oshirishni rejalashtirmoqda.

Qishloq xo‘jaligi sun’iy yo‘ldosh markazida ishlaydigan 14 xodimdan ma’lumot tahlili bo‘yicha tadqiqot xodimlari atigi 7 kishi. Deputat Song tahlil xodimlariga yana taxminan 10 kishini qo‘shish kerak emasmi, deb so‘raganda, rahbar I “albatta zarur” deb javob berdi. Deputat Song kelasi yilgi hukumat loyihasida ajratilgan tegishli 47 milliard von budjetdan tashqari, xodimlar va hisoblash tizimini kengaytirish uchun yana taxminan 10 milliard von kerakligini qo‘shimcha qildi.

Xalq kuchi partiyasi deputati Kim Yong-te(Gyeonggi Pocheon·Gapyeong) sun’iy yo‘ldoshdan foydalanishni hosildorlik·narx prognoziga kengaytirish kerakligini taklif qildi. Meteorologiya boshqarmasi ob-havo ma’lumotlari va boshqarma ekin holati ma’lumotlari, Koreya qishloq xo‘jaligi, dengiz mahsulotlari va oziq-ovqat savdosi korporatsiyasi(aT) ulgurji narx·import ma’lumotlari, Nonghyup ekin ofatlari sug‘urtasi ma’lumotlarini birlashtiradigan ‘qishloq xo‘jaligi SI prognoz tizimi’ni yaratish taklifidir. Rahbar I sun’iy yo‘ldosh vegetatsiya indeksi orqali ekin holati va kasallik-zararkunandalar paydo bo‘lishini aniqlab, ekin maydoni·ishlab chiqarish hajmini prognoz qilayotganini tushuntirdi. So‘ng “yakunda bunday tizim zarur deb hisoblayman” dedi. Deputat Kim qishloq xo‘jaligi dronlari bo‘yicha ham boshqarma samaradorlik·xavfsizlik sinovi mezonlari, dronlar yig‘adigan ma’lumotlar standarti, traktor kabi avtonom qishloq xo‘jaligi texnikasi bilan ulanish interfeysini zimmasiga olishi kerakligini buyurdi.
 

Urug‘lik royaltisi yiliga 100 milliard von atrofida…gulchilik tadqiqot budjeti 3dan 1 qismga tushdi

Urug‘lik suvereniteti masalasi ham ko‘tarildi. Koreya Demokratik partiyasi deputati Mun Geum-ju(Jeonnam Goheung·Boseong·Jangheung·Gangjin) so‘nggi 10 yil davomida chet elga chiqib ketgan urug‘lik royaltisi har yili 80 milliard~110 milliard von atrofida bo‘lganini bildirdi. Aksincha, gulchilik sohasidagi tadqiqot budjeti 2023-yilda 19 milliard 9000 million vondan 2024-yilda 6 milliard 8000 million vonga keskin kamaygan, bu yil esa 6 milliard 2000 million vongacha qisqardi. Deputat Mun “R&D natijalarini faqat royalti daromadi bilan baholamasdan, mahalliy navlar tarqatilishi natijasidagi royalti tejash samarasini ham natijalarni baholashga kiritish kerak” dedi, rahbar I bunga qo‘shildi.

Xalq kuchi partiyasi deputati Kang Seung-gyu(Chungnam Hongseong·Yesan) boshqarma 6 yil davomida 4 trillion 8000 milliard von R&D budjetini sarflagan bo‘lsa ham, qishloq xo‘jaligi daromadi sezilarli oshmaganini aytib, tub innovatsiyani talab qildi. U urug‘lik ishlab chiqarishdan tarqatishgacha sifatni ma’lumotlar bilan boshqarish kabi AX transformatsiyasi orqali boshqarma qishloq xo‘jaligining tuzilishini o‘zgartiradigan ‘o‘yin qoidalarini o‘zgartiruvchi’ga aylanishi kerakligini ta’kidladi.

Bundan tashqari, qo‘mita a’zolari turli dolzarb masalalarni ko‘rsatdi. Deputat I Song-gvon o‘tgan yili pudratchi kompaniya orqali qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilarining 57万 5000 ta shaxsiy ma’lumoti sizib chiqqani bilan bog‘liq holda, qayta takrorlanishining oldini olish chorasi kiritilmagan holda ushbu kompaniya bilan shartnoma saqlab qolinganini tanqid qildi. Koreya Demokratik partiyasi deputati I Je-gvan(Chungnam Cheonan-eul) mevali daraxtlar kuyish kasalligi yangi paydo bo‘lgan hududlarda zararlanish ulushidan qat’i nazar butun bog‘ni yopish mezonini qayta ko‘rib chiqish, sinov hududlarini belgilab, qisman qarshi kurashni qo‘llab ko‘rishni taklif qildi. Rahbar I karantin bo‘yicha maslahat qo‘mitasi ko‘rib chiqishidan so‘ng kelasi yili sinov tariqasida qo‘llash, muammo bo‘lmasa butun tizimga yoyishni ko‘rib chiqishini aytdi.