[J-AGRI 2026 ②] Jazirama, ishchi qo‘l tanqisligi, yovvoyi hayvonlar zarari… Yaponiya qishloq xo‘jaligi “uch og‘ir muammo”ni texnologiya bilan yengmoqda

Muharrir izohi: Korea Agricultural Technology Newspaper Yaponiyadagi eng yirik kompleks qishloq xo‘jaligi ko‘rgazmasi “J-AGRI 2026 (Agriculture WEEK)”dan tayyorlangan reportajlar asosida yarmarkani uch qismda tahlil qiladi. 1-qismda Yaponiya bozorini egallashga kirishgan koreys kompaniyalari ko‘rib chiqilgan edi, ushbu 2-qismda esa jazirama, ishchi qo‘l tanqisligi va yovvoyi hayvonlar zararidan aziyat chekayotgan Yaponiya qishloq xo‘jaligi uchun mahalliy kompaniyalar taklif qilgan yechimlar yoritiladi.

Yozning qoq chillasida Yaponiyaning ochiq daladagi sabzavot maydonlarida jazirama boshlanganida begona o‘tlarni yulish ham, himoya ishlovi ham to‘xtaydi. Sababi — issiq urishi xavfi. Ishlaydigan odamlar yildan yilga kamaymoqda, qolgan dehqonlar esa keksayib bormoqda, kiyiklar, yovvoyi to‘ng‘izlar va qushlar esa mashaqqat bilan yetishtirilgan hosilga ko‘z olaytirmoqda. Yaponiya Qishloq, o‘rmon va baliq xo‘jaligi vazirligiga ko‘ra, 2024-moliyaviy yilda yovvoyi qush-hayvonlar sabab ekinlarga yetkazilgan zarar 18,8 mlrd iyenaga (13-oktabr kursi bo‘yicha taxminan 158,8 mlrd von) yetgan. Yuqori harorat, ishchi kuchi yetishmovchiligi va qush-hayvonlar zarari bir vaqtning o‘zida Yaponiya qishloq xo‘jaligi maydonlariga bosim o‘tkazmoqda.

7–9-kunlari Yaponiyaning Chiba prefekturasidagi Makuhari Messe majmuasida bo‘lib o‘tgan “J-AGRI Tokyo 2026 (sobiq Agriculture WEEK)” ko‘rgazmasida aynan shu uch muammoga qaratilgan yapon texnologiyalari ko‘rgazma zalini to‘ldirdi. Gazetamiz voqea joyida o‘rgangan Yaponiyaning 5 kompaniyasi odam o‘rniga begona o‘tlarni yuladigan, dori sepadigan va yuk tashiydigan robotlar, tuproq haroratini pasaytiradigan qog‘oz mulcha hamda fermani patrul qiladigan to‘rt oyoqli yuruvchi robot orqali o‘z yechimlarini taqdim etdi.
 

Jaziramada ham to‘xtamaydigan robot… begona o‘tlarni yo‘qotish, himoya ishlovi va tashishni bajaradi

Ishchi kuchi tanqisligiga yechimlar robotlarga jamlandi. Nagano prefekturasidagi startap Shin Robotics (SYN-ROBOTICS) ochiq daladagi sabzavotlar uchun mo‘ljallangan uchuvchisiz begona o‘tlarni yo‘qotish roboti “Synrobo”ni taqdim etdi. Dastlab ekishdan tortib hosil yig‘ishgacha bajaradigan ko‘p maqsadli robot yaratish ko‘zlangan edi, biroq qishloq xo‘jaligi mutaxassislari “ekish va hosil yig‘ish uchun mavjud tizimlar yetarli, ammo begona o‘tlarni yo‘qotish juda og‘ir” degan fikrda birlashgach, yo‘nalish begona o‘tlarni yo‘qotishga ixtisoslashgan robotga o‘zgartirildi.

Synrobo dala jo‘yasidan bir marta borib-kelish davomida aniqlash va yo‘qotish ishlarini alohida bajaradi. Borayotganda kamera orqali dalani suratga oladi, AI ekin va begona o‘tni ajratadi hamda sun’iy yo‘ldosh navigatsiyasi (GNSS) koordinatalari bilan birga saqlaydi; qaytayotganda esa o‘sha joyni topib borib, 5 o‘qli robot qo‘li bilan begona o‘tni sug‘urib tashlaydi. U ko‘chat tagi va mulcha teshigidan chiqqan o‘tlarni ham tozalaydi. Benzin generatori va batareyadan birgalikda foydalanadi, ertalab va kechqurun ikki marta yoqilg‘i quyilsa, deyarli kun bo‘yi ishlaydi; bir kunda ishlov beradigan maydoni taxminan 1000 pyong (taxminan 3300㎡)ni tashkil etadi.

Shin Robotics’ning strategik rivojlantirish bo‘yicha mas’uli Yayoi Sugiura “yozda issiq urishi kabi sabablar tufayli odam ishlay olmaydigan davrlarni ham hisobga olsak, bu ancha samarali” dedi va “robot issiqda ham, yomg‘irda ham, sovuqda ham ishlay oladi” deya qo‘shimcha qildi. Narxi bir dona uchun 5 mln iyena bo‘lib, bulutli xizmat (oyiga 10 ming iyena) majburiy, biroq subsidiya olinsa, amaldagi xarid narxi yarmiga tushadi va Shin Robotics taxminicha, investitsiya taxminan 3 yilda qoplanadi. Kompaniya to‘plangan video ma’lumotlar va AI yordamida kasallik hamda zararkunandalarni oldindan aniqlaydigan monitoring funksiyasini ham qo‘shishni rejalashtirmoqda. 2027-yilgi ishlab chiqarish uchun mo‘ljallangan 20 dona allaqachon shartnomalangan, ko‘rgazmaning birinchi kunidayoq 11 ta yuridik shaxs 2028-yilgi mahsulotni xarid qilish niyatini bildirgan.

Issiqxonalar segmentida Ibaraki prefekturasidagi FieldWorks kompaniyasining masofadan boshqariladigan purkash roboti “Unemaki (ウネマキ)” himoya ishlovi yukini kamaytirmoqda. 2025-yilda chiqarilganidan keyin bir yil ichida mamlakat bo‘ylab 80 dona yetkazib berildi. Kompaniya ma’lumotiga ko‘ra, fermerlar eng ko‘p quvonayotgan jihat — preparatlarga ta’sirlanish kamayganidir. Savdo bo‘limi PR mas’uli Yusuke Kazama “ilgari shlangni sudrab yurib, qo‘lda sepishgani uchun preparat odamning ustiga tushar, bu sog‘liq uchun yaxshi emas edi” dedi va “bunday ishlardan ozod bo‘lganini aytayotganlar ko‘p” deb qo‘shimcha qildi. O‘rganib olgach, kamera ekraniga qarab, issiqxona tashqarisidan pult bilan boshqarish mumkin.

U elektr asboblari uchun mo‘ljallangan bozorda mavjud 18V batareyalarni almashtirib ishlatadigan tuzilishga ega bo‘lib, narxi 902 ming iyenadan 1 mln 485 ming iyenagacha (soliq bilan) boradi. Kompaniya raqobatchi mahsulotlar 2–3 mln iyena atrofida ekani bilan solishtirganda, narx bo‘yicha raqobatbardoshligini ta’kidladi. Oyiga 80 ming iyena darajasidagi ijara ham mamlakat bo‘ylab taxminan 30 holatda amalga oshirilgan. Kazama mas’uli “ekin kichik paytda qo‘lda bajarib, bo‘yi balandlashib sepish qiyin bo‘ladigan davrdagina ijaraga olish usuli ham mumkin” dedi va “ochiq dalada dron, issiqxona ichida esa Unemaki ishlaydi” deb ta’kidladi. Yaponiyada pestitsid sepish dronlari Yer, infratuzilma, transport va turizm vazirligining parvoz ruxsati hamda tasdig‘ini olishi kerak, biroq yerda yuradigan Unemaki bunday tartiblarsiz ishlatilishi mumkin. FieldWorks hozirda Qishloq, o‘rmon va baliq xo‘jaligi vazirligi tadqiqot loyihasi doirasida avtonom harakatlanish funksiyasini ham ishlab chiqmoqda.

Bog‘larda tashish sohasida Tohoku universiteti negizidagi startap Kisui (輝翠·Kisui)ning tashish roboti “Adam” vakillik qiladi. U maksimal 300 kg yuk ortib, AI stereo kamerasi orqali ishchini tanib, ortidan yuradi, shuningdek pult bilan ham boshqarilishi mumkin. To‘rt g‘ildirakning har biriga mustaqil osma tizim o‘rnatilgani bois notekis olma va nok bog‘larida ham yukxona deyarli tebranmaydi. Kisui savdo menejeri Ryosuke Maehata “ilgari yuk aravaga ortilib, odamning o‘zi tashirdi, endi esa robot ishchi ortidan yurib, buyumlarni birga ko‘chiradi” deb tushuntirdi. O‘tgan yili sotuv boshlanganidan beri tadqiqot maqsadidagilarni ham qo‘shib 14 dona tarqatildi, shundan fermer xo‘jaliklariga yetkazib berilgani 3 dona. Tavsiya etilgan sotuv narxi iste’mol solig‘isiz taxminan 3,2 mln iyena bo‘lib, mahalliy hokimiyatga qarab 30–50% subsidiya olish mumkin.
 

Vinil o‘rniga qog‘oz bilan tuproq sovitiladi… karam hosili 3,6 baravar oshdi

Yuqori haroratga qarshi choralar ichida eng ko‘p e’tibor tortgani qog‘oz ishlab chiqaruvchi Oji Holdings guruhiga kiruvchi Oji F-Tex (王子エフテックス)ning qog‘oz mulchasi “Sustaina Mulch (サステナマルチ)” bo‘ldi. Qora vinil mulcha begona o‘tlar va namlik bug‘lanishini to‘sadi, biroq quyosh nuri tushsa, tuproq haroratini ham oshirib yuboradi. Sustaina Mulch esa qog‘oz tuproqdagi namlikni shimib, keyin bug‘latishi orqali issiqlikni tortib oladigan bug‘lanish issiqligi prinsipi bilan tuproq harorati ko‘tarilishining oldini oladi.

Kompaniya sinov dalasida o‘lchagan plyonka yuzasi haroratida qog‘oz mulcha 34 daraja, polietilen mulcha esa 45 daraja bo‘lgan. Ekin ildizi joylashgan tuproq ichidagi harorat farqi bundan kichikroq. Kompaniyaning ichki tadqiqotida yozgi tuproq harorati qora vinilga qaraganda maksimal 5 daraja past bo‘lgan. Oji F-Tex savdo boshqarmasi menejeri Masayuki Ushio “yomg‘ir yog‘masa ham, faqat tuproq ichidagi namlik bilan ta’sir ko‘rsatadi va odatda mavjud polimer mahsulotlardan 2–3 daraja past bo‘ladi” dedi hamda “namlik ko‘p bo‘lgan issiq kunlarda harorat farqi yanada kattalashadi” deb tushuntirdi.

Hosildorlikdagi farq ham katta bo‘ldi. Kompaniya tajribalariga ko‘ra, polimer mulchaga nisbatan karam 3,6 baravar, kartoshka esa taxminan 3 baravar ko‘p hosil bergan, issiqxonada yetishtirilgan salat bargi “sunny lettuce”ning hosil yig‘ish vaqti esa oktyabrdan sentyabrga — bir oy oldinga surilgan. Sinovlar Hokkaydodan Okinavagacha mamlakat bo‘ylab 524 joyda o‘tkazilgan. Qog‘oz yomg‘irga chidamsiz emasmi, degan savolga menejer Ushio “6-iyun kuni dalaga to‘shalib, 29-avgustda suratga olingan sinov maydonida ham ayrim joylarda shikastlar bor, ammo umuman olganda shaklini saqlab qolgan” deb javob berdi. Biroq bahor va qishda ham tuproq haroratini pasaytirgani uchun sovuq davr ekinlariga mos kelmaydi.

U ishchi kuchini tejash ta’siriga ham ega. Chunki hosildan keyin plyonkani yig‘ib olish shart emas, uni o‘sha holicha tuproqqa haydab yuborilsa, parchalanib ketadi. Menejer Ushio “tuproqqa ko‘milgan plyonka ikki oy o‘tgach, izsiz yo‘qoladi” dedi va “yig‘ib olish ishi ham, sanoat chiqindisi sifatida qayta ishlash ham kerak emas” deb ta’kidladi. Joriy yil aprel oyida sotuv boshlangan bo‘lib, hozir mamlakat bo‘ylab taxminan 30 fermer xo‘jaligidan har oy buyurtmalar kelmoqda. Narxi oddiy vinildan qimmatroq va biodegradatsiyalanuvchi mulcha bilan o‘xshash darajada. Koreya ichki bozorida hali sotuvga chiqarilmagan, Gangvon provinsiyasining Hoengseong hududidagi tog‘li yuqori mintaqa karamida sinovdan o‘tkazilmoqda.
 

Dalani qo‘riqlaydigan “robot it”… yirik kompaniyalar ham qush-hayvonlar zarariga qarshi choraga kirishdi

Qush-hayvonlar zarariga qarshi kurashga yirik kompaniyalar ham qo‘shildi. Mitsubishi Electric to‘rt oyoqda yuradigan “robot it”ni namoyish etdi. Mitsubishi Electric amaliy ishlanmalar 4-bo‘limi mas’uli Hirara Suemori “oyoqlari juda mustahkam qilib yaratilgani uchun nafaqat tekis yo‘l, balki qiyalik yoki notekis yo‘llardan ham muammosiz o‘tadi” deb tushuntirdi. Bu qiyalik va dambalari ko‘p bo‘lgan qishloq muhiti hisobga olingan dizayndir. 15–20 daqiqa quvvatlansa, taxminan 3 soat harakatlanadi, eng yuqori tezligi esa odam yurishidan biroz tezroq.

Hozircha qushlardan boshqa hayvonlar bo‘yicha amaliy sinov o‘tkazilmagan, u tadqiqot-ishlanma bosqichida. Kompaniya 2–3 yildan keyin tijoratlashtirishni maqsad qilgan holda, robot fermer xo‘jaliklari atrofini aylanib, hayvon izlari yoki najasi kabi belgilarni aniqlaydigan darajagacha rivojlantirishni rejalashtirmoqda. Taxminiy narxi 1 mln iyena atrofida. Suemori mas’uli “bu biznesga aylanish-aylanmasligi hozircha noma’lum” dedi, biroq “qishloq xo‘jaligi maydonlarida bunday shakldagi robotga ehtiyoj borligini aniq tasdiqladik” deb ta’kidladi.

Ushbu ko‘rgazmada uchrashilgan kompaniyalar umumiy ravishda “odam bardosh berishi qiyin bo‘lgan ishlar”ni nishonga olgan edi. Jaziramada begona o‘tlarni yulish, preparatga belanib qoladigan himoya ishlovi, og‘ir hosilni tashish kabi yoshi katta dehqonlar birinchi bo‘lib qo‘l siltaydigan ishlar shular jumlasidan. Biroq bir donasi 900 mingdan 5 mln iyenagacha yetadigan narx sababli tarqalish darajasi hukumat va mahalliy hokimiyat subsidiyalariga katta darajada bog‘liq. Menejer Ushioning aytishicha, yaqinda qog‘oz mulchani joriy etgan fermer xo‘jaligi ham 3 yil davomida sinovdan o‘tkazgachgina xarid qilishga qaror qilgan — fermerlarning tanlovi shunchalik ehtiyotkor.

Jazirama va ishchi kuchi muammolari Koreya qishloq xo‘jaligi ham xuddi shunday duch kelayotgan vazifalardir. Hoengseong tog‘li yuqori mintaqa karamida sinovi allaqachon davom etayotgan qog‘oz mulcha kabi Yaponiya maydonlarida tekshirilayotgan texnologiyalar Koreya fermer xo‘jaliklariga qanchalik mos kelishi asosiy masala bo‘lib qolmoqda.