Milliy Assambleya Qonunchilik tadqiqot xizmati: 2 ta yirik o‘rmon yong‘ini — “optik illyuziya”… 2026 yilda 367 ta o‘rmon yong‘ini, zarar ko‘rgan maydon 2024 yilgidan 6 baravar

2025 yil 3 oyida, Koreya Respublikasi tarixdagi eng dahshatli o‘rmon yong‘inini boshdan kechirdi. Halok bo‘lganlar 31 kishi, mol-mulk zarari 1 trillion 974 milliard von, o‘rmon yong‘ini zarar ko‘rgan maydon 100 ming 4000ha, o‘rmon yong‘ini ta’sir hududi(olov chizig‘i chegarasi mezoni) esa 48 ming 239ha(Milliy Assambleya Qonunchilik tadqiqot xizmati)ga yetdi. Oradan 1 yil, hukumat “vaziyat o‘zgardi” deydi. 2026 yil 5 oy oxirigacha yuz bergan 100ha dan ortiq yirik o‘rmon yong‘inlari atigi 2 ta. Milliy Assambleya Qonunchilik tadqiqot xizmati o‘tgan oy 18 kuni e’lon qilgan hisobotiga asoslanib, o‘tgan 2 kuni ‘Yeongnam mintaqasidagi yirik o‘rmon yong‘inlaridan 1 yil, nima o‘zgardi va nimani o‘zgartirish kerak?’ mavzusida o‘tkazgan ‘Yeongnam mintaqasidagi yirik o‘rmon yong‘inlaridan 1 yil keyingi choralar hisoboti nashri bo‘yicha taqdimot va munozara’da aynan shu ‘2 ta’ degan raqamdan boshlab qayta ko‘rib chiqishni so‘radi.

‘2 ta’ optik illyuziyasi…2024 yilga nisbatan o‘rmon yong‘inlari 88 taga, zarar ko‘rgan maydon 6 baravarga oshdi
Hisobotning birinchi qaydi taqqoslash obyektiga oid. Hukumat 2026 yildagi yirik o‘rmon yong‘inlarining 2 tasini o‘rmon yong‘inlariga qarshi kompleks choralarning natijasi sifatida baholaydi, biroq, Qonunchilik tadqiqot xizmati buni “zarari g‘ayrioddiy darajada katta bo‘lgan 2025 yil bilan oddiy solishtirishdan kelib chiqqan optik illyuziya” deb ko‘rdi.

O‘rtacha yil darajasida bo‘lgan 2024 yil bilan qiyoslaganda manzara o‘zgaradi. O‘rmon yong‘inlari soni 279 tadan 367 taga, zarar ko‘rgan maydon esa 123.27hadan 727.58haga, ya’ni taxminan 6 baravarga oshdi. Har bir hodisa bo‘yicha zarar maydoni ham 0.44hadan 1.98haga kattalashdi. 100ha dan ortiq yirik o‘rmon yong‘inlari 20 yil ichida yiliga 1 tadan kam bo‘lgan yillar yarmi — 10 yil, 2 martadan kam bo‘lganlar 13 yil(65%) bo‘lgan statistika nuqtayi nazaridan qaralganda, barcha kuchlar safarbar etilgan bir yilda 2 ta hodisa “oddiy yildan farq qilmaydi yoki aksincha, kam son ham emas”, deya baholaydi hisobot.

Ob-havo sharoitlari ham boshqacha edi. 2025 yil 3 oy 21~26 kunlari mamlakat bo‘yicha o‘rtacha harorat 14.2℃ bo‘lib, odatdagidan 7.1℃ yuqori — kuzatuvlar boshlanganidan beri eng yuqori daraja edi, yog‘ingarchilik yetishmasligi·past namlik·kuchli shamol bir vaqtning o‘zida kuzatilgan noodatiy holat bo‘ldi. Boshqa tomondan, 2026 yil bahoridagi yog‘ingarchilik miqdori(268.1mm) va yog‘inli kunlar soni(24.6 kun)ning ikkalasi ham odatdagi darajada edi. Hisobot “qisqa muddatli ob-havo sharoitlari yoki vaqtinchalik statistik pasayishga suyanib qoladigan baholashdan voz kechish kerak” deb qat’iy ta’kidladi.

Qo‘mondonlik tizimi, bosqichlar qisqardi, ammo ‘dastlabki bo‘shliq’ saqlanib qoldi
Eng keskin masala — qo‘mondonlik tizimi. Hukumat o‘rmon yong‘iniga javob bosqichlarini ‘boshlang‘ich+tarqalish 3 bosqichi’dan ‘boshlang‘ich+tarqalish 2 bosqichi’ga qisqartirdi va, ‘2026 yil 1 oyida’ yong‘in ko‘lamidan qat’i nazar, O‘rmon xizmati rahbari qo‘mondonlik qiladigan qilib o‘zgartirdi. Havo o‘chirish otryadi 104 kishidan 200 kishiga, maxsus o‘chirish otryadi esa 435 kishidan 555 kishiga ko‘paytirildi, ko‘p maqsadli o‘rmon yong‘inini o‘chirish mashinalaridan 76 tasi yangidan joriy etildi. O‘tgan 3 oyda Ichki ishlar va xavfsizlik vazirligi·Yong‘in xizmati agentligi·Politsiya agentligi·Meteorologiya boshqarmasi ishtirokidagi Milliy o‘rmon yong‘inlariga javob vaziyat guruhi ham tuzildi.

Shunga qaramay, hisobot bahosi sovuqqon. “‘falokat tusidagi yirik o‘rmon yong‘ini xavfi bo‘lganda’ degan noaniq shart yo‘riqnomaning amaliy samaradorligini pasaytiradi” deyiladi unda. O‘rmon yong‘ini kichik uchqundan boshlanib yiriklashadi, u allaqachon kattalashishi xavfi paydo bo‘lgan paytdagina O‘rmon xizmati aralashishi dastlabki o‘chirish bosqichidagi nazorat minorasini bo‘sh qoldiradigan tuzilma, degan tanqid bildirildi. Boshlang‘ich·1 bosqichni zimmasiga oladigan asosiy mahalliy hokimiyatlar o‘rta-kichik ijaraga olingan vertolyotlardan 1~2 tasi va 60 yoshdan oshganlar ko‘pchilik bo‘lgan o‘rmon yong‘inlarining oldini olish va o‘chirish maxsus guruhi bilan javob berayotgan holatda.

O‘rmon falokatlariga javob korpusi(9272 kishi) tuzilishi haqida ham hisobot “bahordagi o‘rmon yong‘inlarining oldini olish va o‘chirish maxsus guruhi, yozgi ko‘chki joylarining oldini olish guruhi, kuzgi kasallik-zararkunandalarni kuzatish va nazorat guruhi yil bo‘yi ishlashi uchun birlashtirilgan, xolos” deya uni mutaxassislikni kuchaytirish deb ko‘rish qiyinligini baholadi. Kelgusi vazifalar sifatida kichik o‘rmon yong‘ini bosqichidan boshlab oldindan qo‘mondonlik qilish, shuningdek ‘zarar maydoni’ emas, balki ‘safarbar etilgan resurslar·joydagi ehtiyoj’ mezonidagi javob bosqichlarini qayta loyihalash taklif qilindi.

Mutaxassislar qarashlari ikkiga bo‘linadi. Kyungil universiteti Yong‘in va falokatlarning oldini olish fakulteti professori Li Yong Ju “kichik o‘rmon yong‘inlaridan boshlab O‘rmon xizmatining oldindan qo‘mondonlik qilishi real emas” deya “o‘rta-kichik o‘rmon yong‘inlariga mahalliy hokimiyatlar markazida javob berib, O‘rmon xizmati qo‘llab-quvvatlaydigan usul ma’qul” deb e’tiroz bildirdi. Buning o‘rniga u O‘rmon xizmati rahbariyati uchun qo‘mondonlik salohiyati mashg‘ulotlarini tizimlashtirish·majburiylashtirishni talab qildi. “Xavfsiz Koreya mashg‘ulotlari kabi qo‘shma mashg‘ulotlar yiliga 1 marta darajasida bo‘lsa, cheklov bor”, dedi u.

Milliy o‘rmon fanlari instituti O‘rmon yong‘inlarini tadqiq qilish bo‘limi boshlig‘i Von Myong Su esa aksincha yo‘nalishda O‘rmon xizmatini kuchaytirishni ilgari surdi. U “O‘rmon xizmatining resurslarni safarbar etish vakolatini hamkorlik darajasidan oshirib, amaliy buyruq darajasigacha kuchaytirish va, O‘rmon xizmati yetakchiligidagi ‘idoralararo hamkorlik’ falokatlarni boshqarish modelini yo‘lga qo‘yish kerak” deb taklif qildi. Milliy o‘rmon falokatlari bo‘yicha ta’lim va mashg‘ulot markazini tashkil etishni tezlashtirish, tunda o‘chira oladigan vertolyotlarni joriy etish ham birga taklif qilindi.

Aholi evakuatsiyasi, qonun paydo bo‘ldi, ammo mahalliy hokimiyatlar bo‘yicha tafovut hanuz bor
Aholini evakuatsiya qilish sohasida aniq institutsional siljish bo‘ldi. O‘rmon falokatlarining oldini olish to‘g‘risidagi qonunning 9-modda2-bandi yangi kiritilib(2026 yil 5 oy 12 kuni e’lon·11 oy 13 kuni kuchga kiradi), o‘rmon falokati xavf hududlaridagi mahalliy hokimiyatlarga aholini evakuatsiya qilish rejasini tuzish majburiy bo‘ldi. Hukumat o‘ta tez o‘rmon yong‘inlariga tayyorgarlik bo‘yicha aholini evakuatsiya qilish tizimini yaxshilash rejasi orqali o‘rtacha shamol tezligi o‘rniga maksimal oniy shamol tezligini qo‘lladi va, Shimoliy Kyongsang misolidagi o‘rmon yong‘ini tarqalish tezligi 8.2km/h(maksimal oniy shamol tezligi 27.6m/s)ni asos qilib, 5 soat ichida — darhol ijro, 8 soat ichida — ijroga tayyorgarlik sifatida ajratadigan miqdoriy mezon ham ishlab chiqdi.

Muammo — joyning o‘zida. Hisobot Ulsan·Shimoliy Kyongsang·Janubiy Kyongsangning aholini evakuatsiya qilish rejalarini solishtirganida, Shimoliy Kyongsangning Yongyang okrugi evakuatsiya maskanlari belgilangan holati·o‘rmon yong‘iniga zaif obyektlar·qishloq patrul otryadi·birinchi navbatda evakuatsiya qilinadiganlar ro‘yxati·ijtimoiy ta’minot muassasalari evakuatsiya rejasigacha kiritgan bo‘lsa, Janubiy Kyongsang provinsiyasi va Sanchong okrugi faqat bo‘limlar bo‘yicha vazifalarni ma’lum darajada konkretlashtirgan darajada edi.

Ta’lim·mashg‘ulot natijalarida ham tafovut katta. 2026 yil 1~4 oylarida davlat xizmatchilari orasida o‘rmon yong‘ini bo‘yicha ta’lim olganlar 10 ming 562 kishi bo‘lib, o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 16.8% oshgan bo‘lsa-da, zarar miqdori bo‘yicha 3·4-o‘rinda bo‘lgan Shimoliy Kyongsangdagi Yongdok okrugi(2319 milliard von) va Uisong okrugi(2096 milliard von) o‘rmon yong‘inidan keyin ham o‘z davlat xizmatchilari uchun ta’lim o‘tkazmagan. Yongyang okrugi va Yongdok okrugi aholiga qaratilgan imitatsion mashg‘ulot ham o‘tkazmagani aniqlangan.

Milliy falokat xavfsizligi tadqiqot instituti tadqiqotchisi Chong Min Su evakuatsiya muvaffaqiyatsizligining tarkibiy sabablarini empirik ma’lumotlar bilan ko‘rsatdi. 2025 yilgi falokat zarari tiklanish darajasi holati so‘rovnomasida jabrlanganlarning 41.6%i falokat ta’siri ehtimolini oldindan bilmagan, 65.1%i esa alohida tayyorgarlik faoliyatini amalga oshira olmagan. Evakuatsiya qila olmaganlik sababi sifatida 57.7%i “o‘zi evakuatsiyaga tayyorlana olmaydigan vaziyat”ni ko‘rsatgan.

Tadqiqotchi Chong ayniqsa qariyalar shifoxonalari kabi zaif muassasalar operatorlariga xususiy tez yordam mashinalarini ta’minlash mas’uliyatini yuklaydigan amaldagi yo‘riqnomalarning cheklovlarini ko‘rsatib, mahalliy hokimiyat falokat vaziyat xonasi hudud ichidagi va tashqarisidagi transport resurslarini bir yo‘la nazorat qiladigan ‘keng hududli evakuatsiya mobilligi nazorat minorasi’ joriy etishni taklif qildi. Shuningdek, xususiy tashish xarajatlari atrofidagi joylardagi chalkashlikni oldini olish uchun falokat tashish xarajatlari standart tarif jadvalini belgilash va oldin(oldin) qo‘llab-quvvatlash·keyin(keyin) hisob-kitob fast-trekini qonunlashtirishni so‘radi.

O‘rmon yo‘li zichligi 4.3m/ha·yong‘inga chidamli o‘rmon 4 yil davomida 1540ha…byudjet siyosatga yetib bora olmadi
Hisobot oldini olishga oid siyosat va byudjetni ‘natijalar yetarli emas’ deb baholadi.

O‘rmon yong‘iniga chidamli o‘rmon yaratish — yong‘inga chidamli daraxtzor barpo etish loyihasi 2021 yildan 2024 yilgacha bo‘lgan 4 yil ichida 1540ha bilan cheklanib qoldi. 2026 yilgi davlat byudjeti 37 milliard von(494ha maqsad) bo‘lib, o‘tgan yilga nisbatan 7 milliard von oshgan bo‘lsa-da, davlat subsidiyasi ulushi hanuz 50%dir. Mamlakat o‘rmonlarining 70%i xususiy o‘rmon ekanini inobatga olsak, hozirgi byudjet miqdori va subsidiya ulushi tuzilmasida cheklovlar yaqqol, degan xulosa berilgan. O‘rmon parvarishi byudjeti ham 2400 milliard vondan 2500 milliard vonga, ya’ni atigi 4% oshdi.

O‘rmon yo‘llari masalasi yanada tarkibiydir. 2024 yil oxiri holatiga ko‘ra mamlakatdagi o‘rmon yo‘llari zichligi 4.3m/ha bo‘lib, Yaponiya(24.1), Germaniya(54), Avstriya(50.5) u yoqda tursin, AQSh(9.6), Finlyandiya(5.6)dan ham past. O‘rmon xizmati 2030 yilgacha 5.8m/ha ga yetishni davlat vazifasi sifatida ilgari surgan bo‘lsa-da, 2026 yil o‘rmon yo‘li inshootlari byudjeti o‘tgan yilga nisbatan atigi 26 milliard vonga oshgani sababli maqsadga erishish shubhali, deya hisobot qayd etdi. Ayniqsa o‘rmon yong‘inlarini o‘chirish yo‘llarining 855.9km idan 759.9km(88.7%) davlat o‘rmonlarida jamlangan, umumiyning 70%ini tashkil etadigan xususiy o‘rmonlar kengaytirilmas ekan, zichlikni oshirish qiyin.

O‘rmon xo‘jaligi ishlaridagi sifatsiz qurilish muammosi ham yangi ko‘tarildi. O‘rmon xizmati o‘tgan 7 oyda e’lon qilgan o‘rmon xo‘jaligi korxonalari holati bo‘yicha tekshiruvning oraliq natijalariga ko‘ra, 1412 ta kompaniya joyida tekshirilganda ro‘yxatdan o‘tish talablariga mosligi shubhali bo‘lgan kompaniyalar 900 tadan oshgan, ular orasida malaka ijarasi·ikki joyda bandlik qoidabuzarligi bo‘yicha 78 ta kompaniya(165 kishi) tergovga topshirish·ma’muriy jazo tartibiga kirdi. Hisobot o‘rmon xo‘jaligi korxonalarini tashkil etish talablarini kuchaytirish, ochiq tenderlarni kengaytirish, qurilish salohiyatini baholash tizimini joriy etishni vazifa sifatida ko‘rsatdi.

Bo‘lim boshlig‘i Von oldini olish investitsiyalarining iqtisodiyligini xalqaro tadqiqot bilan asoslab berdi. U xalqaro ilmiy jurnal Science(Science)da chop etilgan AQSh g‘arbiy qismidagi 285 ta yirik o‘rmon yong‘ini tahliliga oid tadqiqotni keltirib, o‘rmon yonilg‘isi boshqaruvi amalga oshirilgan hududlarda o‘rmon yong‘ini tarqalish ehtimoli eng ko‘pi bilan 20%, o‘rta·yuqori intensivlikdagi o‘rmon yong‘inlari esa eng ko‘pi bilan 80% kamaygani, yonilg‘i boshqaruviga sarflangan har 1 dollar uchun taxminan 3.75 dollar foyda va 5~6 dollar o‘chirish xarajatlarini tejash samarasi tasdiqlanganini aytdi. U “endi olovni qanchalik tez o‘chirishdan ko‘ra, olov kattalashib ketmasligi uchun o‘rmonni qanchalik boshqarish milliy raqobatbardoshlikka aylanadigan davr” dedi.

Professor Li bunga vaqt o‘qini qo‘shdi. U “yong‘inga chidamli o‘rmon barpo etish qisqa muddatli rejadan ko‘ra 30~50 yillik uzoq yoki o‘ta uzoq muddatli reja sifatida tuzilishi kerak, xususiy egalikdagi tog‘li o‘rmon yerlari uchun kompensatsiya·rag‘bat·qo‘llab-quvvatlash choralari ham birga izlanishi kerak” dedi. Dronlar haqida esa “oldini olish va kuzatish jihatidan foydasi katta, ammo o‘chirish uskunasi sifatida parvoz vaqti·yuk ko‘tarish chegarasi aniq” deya o‘chirishga mo‘ljallangan R&D·uskuna xaridlariga ehtiyotkor yondashishni so‘radi.

Tiklash ijro darajasi 50%, va 3% degan raqam
Tiklash ishlari yarmiga yaqinlashdi. Jami tiklash mablag‘i 1 trillion 8871 milliard vondan 2026 yil 6 oy oxirigacha 9433 milliard von sarflanib, ijro darajasi 50%ni qayd etdi. Xususiy inshootlarni tiklash 90.2% bilan yakuniy bosqichga kirgan bo‘lsa, yirik qurilish va ma’muriy tartiblar bilan bog‘langan jamoat inshootlari 35.4%da qolmoqda. Shimoliy Kyongsang·Janubiy Kyongsang·Ulsan o‘rmon yong‘ini zararini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha maxsus qonun 2025 yil 10 oyda qabul qilinib, 2026 yil 1 oyda kuchga kirdi, uy-joylarni tiklash xarajatlarini real darajaga keltirish va o‘rmon mahsulotlari tiklash birlik narxini oshirish ham amalga oshirildi

Eng alamli nuqta — sog‘liqni boshqarishdir. Milliy travma markazi amalga oshirgan falokat psixologik yordami bo‘yicha 33 mingdan 000 ortiq holat orasida amalda davolash·boshqaruvga ulangan ulush taxminan 3% darajasida qolgan. Tegishli tadqiqotlarda psixologik yordam tajribasiga ega bo‘lganlar atigi 1.7%, 76.1% esa xizmatning mavjudligidan ham bexabar ekani natijasi ham chiqdi. O‘rmon yong‘ini zarar ko‘rgan hududlar avvaldan tibbiy resurslar yetishmaydigan joylar ko‘p bo‘lgani sababli, shifoxona·dorixona·sog‘liqni saqlash markazi zarar ko‘rsa, gipertoniya·diabet·COPD kabi surunkali kasalligi bor bemorlarning davolanishi·dori ta’minoti uzilib, tibbiy uzluksizlik bo‘shlig‘i yuzaga keladi. Hisobot falokat jabrlanuvchilarining uzoq muddatli sog‘liq boshqaruvini huquqiy majburiyat sifatida aniq belgilash va, falokatdan keyingi 1 oy·6 oy·1 yil·3 yil kabi muntazam baholash davrlarini standartlashtirishni taklif qildi.

Tadqiqotchi Chong tiklanishning o‘z mohiyatini qayta ko‘rishni so‘radi. Holat so‘rovnomasida o‘rmon yong‘ini falokatidan keyingi tiklanish darajasi haqidagi tasavvur 42.7%·67.4% bo‘lib, umumiy o‘rtacha(74.7%)dan ancha past edi, PTSD xavf guruhidagi ulush ham boshqa falokatlarga qaraganda yuqori bo‘ldi. U dNBR·o‘simlik qoplami tiklanish darajasi(ekologiya), ko‘chirilgan aholining qayta joylashish darajasi(uy-joy·aholi), eup-myon-dong birligi bo‘yicha karta savdolari hajmi(iqtisodiyot), barqaror tiklanish qobiliyati·PTSD(ijtimoiy·psixologik)ni o‘q qilgan uzoq muddatli tiklanishni monitoring qilish ko‘rsatkichlari tizimini taklif qilib, 3~5 yil va undan ko‘proq davom etadigan rivojlantiruvchi qayta qurish(Build Back Better) modelini taklif qildi.

O‘rmon yong‘ini chiqindilarini qayta ishlash bo‘yicha yo‘riqnoma 2 marta qayta ko‘rib chiqilishi va Jamoat chiqindi resurslarini boshqarish inshootlari to‘g‘risidagi qonunga o‘zgartirish loyihasi kiritilishi bilan qisman siljish bo‘ldi, biroq, o‘rmonzor daraxt qoldiqlari·chorva o‘liklari·korxona buzilish chiqindilari hanuz o‘rmon yong‘ini chiqindilari qo‘llanish obyektidan tashqarida qolmoqda. Idoralar o‘rtasida integratsiyalashgan qayta ishlash tizimini qurish va jamoat chiqindi resurslarini boshqarish inshootlarini hududlar bo‘yicha kengaytirish bajarilmagan holatda.

O‘rmon yo‘li va ko‘chki, profilaktik kesish va madaniy meros…idoraviy devorlar ichida hal bo‘lmaydigan dilemma
Hisobot xulosasida “O‘rmon xizmati, Yong‘in xizmati agentligi, mahalliy hokimiyatlar, tegishli vazirliklar o‘rtasidagi bo‘lak-bo‘lak javobdan oshib o‘tgan hukumat miqyosidagi integratsiyalashgan boshqaruvni qurish asosiy masala” deb yakunladi. Uch munozarachi turli yechimlar taklif qilgan bo‘lsa-da, bir nuqtada uchrashadigan joy ham aynan shu.

Tadqiqotchi Chong bu zaruratni aniq ziddiyatlar bilan tushuntirdi. O‘rmon yong‘inini o‘chirish bahonasida o‘rmon yo‘llarini tartibsiz kengaytirish yer usti oqimini oshirib, ko‘chki degan 2-darajali zarar keltirib chiqarishi mumkin, o‘rmonlarga tutash inshootlar atrofidagi daraxtlarni oldindan olib tashlash esa tabiat bilan uyg‘unlikni qadrlaydigan an’anaviy ibodatxonalar kabi madaniy meros qiymatiga putur yetkazish xavfini tug‘diradi. O‘rmon yo‘li va ko‘chki, profilaktik kesish va madaniy merosni asrash alohida vazirliklarning devorlari ichida hal bo‘lmaydigan dilemmalardir.

O‘tgan 1 yil ichida, evakuatsiya rejasini tuzish majburiy bo‘ldi, zarar ko‘rgan uylarni tiklash xarajatlari real darajaga keltirildi va maxsus qonun yaratildi. Shu bilan birga o‘rmon xo‘jaligi korxonalarini boshqarish·nazorat qilish, hudud turlari bo‘yicha evakuatsiya yo‘riqnomalari, o‘rmon mahsulotlari falokat sug‘urtasi obyektlarini kengaytirish, o‘rmon yong‘ini chiqindilarini integratsiyalashgan qayta ishlash tizimi, jabrlanganlarning uzoq muddatli sog‘liq boshqaruvini qonuniy majburiyatga aylantirish hanuz vazifalar ro‘yxatida qolmoqda. Hisobot “iqlim o‘zgarishi sabab o‘rmon yong‘inlari chastotasi va shiddati yanada ortayotgan vaziyatda, hukumat ushbu tekshiruvda aniqlangan kamchiliklar va kelgusi vazifalarni tezda bajarishi kerak” deb talab qildi.