[Li Hyon Uning qiyshiq chizig‘i] Texnologiya ‘yorug‘lik’ tezligida, ammo maydon ‘qarz’ tezligida… Nega biz qishloq xo‘jaligi texnologiyalarining shubha bilan tekshiruvchi baholovchilariga aylanamiz

Qishloq hozir chuqur bir ‘sukunat’ga cho‘mgan. Bolalar yig‘isi allaqachon eshitilmaydigan qishloqlarda endi chet ellik ishchilarning qo‘pol koreyschasi ham kamyob bo‘lib qoldi, bashorat qilib bo‘lmaydigan jazirama va jala, kutilmagan zararkunandalar va kasalliklar, chorva yuqumli kasalliklari esa dehqonlarning mehr-mashaqqati singgan dalalar va chorvachilik fermalarini tilka-pora qilmoqda.

Yaqinda Milliy ma’lumotlar agentligi e’lon qilgan ‘2025 yil qishloq, o‘rmon va baliqchilik umumiy ro‘yxati’ raqamlari bundan ham ayanchli. Koreyadagi qariyb 2,507 million qishloq xo‘jaligi xonadoni aholisi orasida 65 yosh va undan katta keksalar ulushi naq 51,3 foizni tashkil etib, tanqidiy chegaradan oshib ketdi. Bu atigi besh yil oldingi 2020 yilga (42,3%) nisbatan qariyb 10 foiz punktga ko‘pdir. Qishloqlarda 60 yosh va undan katta xo‘jalik rahbarlari mutlaq ustunlik bilan 78,8 foizni tashkil etadi. Koreya bo‘yicha umumiy keksalar ulushi (20,3%) bilan solishtirilsa, qishloq xo‘jaligidagi qarish jarayoni jiddiy darajadan ham ancha oshib ketgan. Buning ustiga, ishchi kuchi yetishmayotgan dalalarda mehnat haqi 200 ming vondan oshdi (sholi maydonlari mezonida). Ish haqi, yoqilg‘i va o‘g‘it xarajatlari boshqaruv xarajatlarining 30 foizidan oshib, keskin ko‘tarilmoqda.

Hukumat va kompaniyalar bu misli ko‘rilmagan yo‘qolib ketish inqirozini yengib o‘tishning yagona bosh kaliti sifatida ‘Agri-Tech’ va ‘qishloq xo‘jaligi AI’si’ni oldinga surmoqda. Sun’iy intellekt zararkunanda va kasalliklarni kuzatadigan, avtonom traktorlar esa haydovni haydovchisiz bajaradigan dabdabali ‘K-qishloq xo‘jaligi’ kelajagi har kuni OAV sahifalarini bezamoqda.

Ammo keling, bu pushti ritorika ortida yashiringan maydon haqiqatiga qiyshiqroq nigoh bilan qaraylik. Aslida dehqonlar qo‘lida qolayotgani — tushunish qiyin bo‘lgan texnik qo‘llanmalar va qiymati yuz millionlab von bo‘lgan uskunalar uchun bo‘lib-bo‘lib to‘lash kvitansiyalaridir, xolos. Texnologiya ‘yorug‘lik’ tezligida rivojlanayotgan bir paytda, maydondagi dehqonlar zimmasidagi qarz ‘qarz’ tezligida to‘planib borayotgani yo‘qmi, degan xavotir kuchaymoqda. Ana shunday vaziyatda bugun (1 iyul) Korea Agricultural Technology Newspaper o‘zining ilk qadamini tashlamoqda.

Laboratoriya va maydon o‘rtasidagi tafovut, ‘yiqilgan baho’ olgan agtexning asl qiyofasi
Gazetamizning tashkil topishi munosabati bilan 36 nafar mutaxassis o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rov natijalari sovuqqon bo‘ldi. Mahalliy fizik AI va aqlli dehqonchilik texnologiyalarining amaldagi maydonlarga joriy etilish darajasi 10 balldan o‘rtacha 3,53 ball bilan yiqilgan baho oldi. Subsidiyasiz, ish samaradorligini oshirishning o‘zi hisobidan yuz millionlab von turadigan ilg‘or uskunalar narxini qoplash (zararsizlik nuqtasiga, ya’ni BEPga erishish) uchun o‘rtacha 6,85 yil kerak bo‘lishi prognoz qilindi. Fermer xo‘jaliklari daromadi beqaror bo‘lgan sharoitda, bunday investitsiya xavfi dehqonlar ko‘tara oladigan darajadan ancha yuqori.

Sabablar aniq. So‘rovda qatnashgan mutaxassislar eng katta to‘siq sifatida ‘dastlabki xarid xarajatlari yuki (66,7%, 24 ta javob)’ni ko‘rsatdi, undan keyin esa ‘laboratoriya va maydon o‘rtasidagi samaradorlik tafovuti (41,7%, 15 ta javob)’ hamda ‘Koreyaga xos kichik hajmli va notekis shakldagi yer uchastkalari muhiti (41,7%, 15 ta javob)’ qayd etildi. Standartlashtirilgan yo‘llardan farqli ravishda, qishloq xo‘jaligi yerlari chang, tebranish va quyosh nuri aksiga to‘la bo‘lgani uchun, kutilmagan to‘siqlardan qochish algoritmlarining ishonchliligi (5,94 ball) yoki zararkunanda va kasalliklarni aniqlash qobiliyati (5,64 ball) hali maydonda qo‘llash uchun yetarli darajada emas.

Yana ham jiddiyrog‘i shundaki, raqamli nosozliklarga javob beruvchi sotuvdan keyingi xizmat (AS) bo‘yicha qoniqish darajasi atigi 3,58 ballni tashkil etadi. Qizg‘in mavsumning qoq o‘rtasida bulutli ulanish uzilib qolsa yoki sensor xatosi yuz bersa, faqat mexanik nosozliklarni tuzatishni biladigan mahalliy dilerliklar yoki ta’mirlash markazlari hech narsa qila olmaydi va qishloq xo‘jaligi ishlari bir necha kunga to‘xtab qoladi. Ishchi kuchiga yordam berishi kerak bo‘lgan texnologiya aksincha, fermer xo‘jaligi boshqaruvidagi noaniqlikni oshiradigan tuzoqqa aylangan. Ilg‘or texnologiyalarni qo‘llash uchun qishloq xo‘jaligi yerlarida raqamli muhit yaratish ham muhim, ammo hali bosib o‘tiladigan yo‘l uzoq.

Qishloq xo‘jaligining ertasini ma’lumot bilan so‘rash, maydon javobini texnologiya bilan topish
Hozir yog‘ilayotgan qishloq xo‘jaligi yangiliklari asosan siyosat targ‘iboti, oddiy hodisa xabarlari yoki agrar siyosat tanqididan nariga o‘tmayapti. Ammo dehqonlar uchun chinakam dolzarb bo‘lgan savollarga javob beradigan odamni topish qiyin: ‘Bu texnologiya mening dalalarimda haqiqatan ham tejamkorlik (ROI) beradimi?’, ‘Buzilganda darhol AS mavjudmi?’, ‘Mavjud qishloq xo‘jaligi texnikasi va ma’lumotlari bilan mos keladimi?’

Korea Agricultural Technology Newspaper texnologik qudratparastlikning pushti xayolini ham, texnologiyaga ishonchsizlikdan tug‘ilgan taslimchilikni ham qat’iyan rad etadi. Biz Koreyada qishloq xo‘jaligi texnologiyalari bo‘yicha qaror qabul qilishning ‘standart nashri’ bo‘lish uchun to‘rtta va’dani beramiz.

Birinchidan, biz ‘texnologiyani tekshiruvchi jurnalistika’ni amalga oshiramiz. Kompaniyalar da’vo qilayotgan xususiyatlar haqiqiy dehqonchilik muhitida amalda ishlayaptimi-yo‘qmi, buni sovuqqonlik bilan tahlil qilamiz. 10 foizlik unumdorlik o‘sishi ishlab chiqarish xarajatlarining 20 foizga oshishi evaziga kelayotgan ichi bo‘sh innovatsiya emasmi, degan savolga javob topish uchun xarajat tuzilmasi va daromad o‘zgarishlarini chuqur kovlaymiz.

Ikkinchidan, biz ‘ma’lumot ustuvorligi tamoyili’ga sodiq qolamiz. Sifatlar bilan to‘lib-toshgan mavhum reklama iboralarini kamaytirib, maqolalarda aniq tajriba raqamlari va ROI tahlilini aks ettiramiz. Smartfon markazidagi kartali yangiliklar va platformalarning uzviy uyg‘unligi orqali yosh fermerlardan tortib keksa fermerlargacha oson o‘qiy oladigan bilim yo‘liga aylanamiz.

Uchinchidan, texnologik tafovutni yopuvchi ‘ko‘prik’ vazifasini bajaramiz. Raqamli qurilmalarga o‘rganmagan keksa dehqonlar chetda qolib ketmasligi uchun ilg‘or texnologiyalarni sodda tilga tarjima qilamiz va maydonga yaqin ta’lim ma’lumotlarini yetkazamiz. Shuningdek, chetda qolishi mumkin bo‘lgan kichik fermerlar uchun messenjerlar yoki suhbatdosh AI’dan foydalanuvchi ‘oddiy va arzon mos texnologiya (Low-cost AI)’ hamda ehtiyot qismlar mosligini ta’minlaydigan ochiq issiqxona platformasi ‘Ara Greenhouse’ kabi real muqobillarni faol izlaymiz.

Nihoyat, biz hukumat siyosatining ‘o‘tkir kuzatuvchisi’ bo‘lamiz. Stol ustida ishlab chiqilgan siyosatlar maydonda ‘byudjet isrofi’ga aylanib ketmasligi uchun maydon ovozini yetkazamiz va hukumat to‘g‘ri siyosat ishlab chiqishiga ko‘maklashamiz.

Uskuna tarqatishga ko‘milib qolgan siyosat, paradigmani yangilashi kerak
Endi texnologik hokimiyatning biryoqlama yugurishini jilovlash va siyosat paradigmasini keskin burish vaqti keldi. Mutaxassislar ta’kidlaganidek, alohida fermer xo‘jaliklarini qimmat mashinalar sotib olishga majburlaydigan hozirgi usul faqat ‘qishloqcha raqamli tafovut’ni keltirib chiqaradi. Siyosat kalitini qishloq xo‘jaligi texnikasi ijarasi markazlari yoki mahalliy dala boshqaruv subyektlari markazidagi ‘ulashilgan (ijara turidagi) tarqatish modeli’ga, shuningdek obuna asosidagi xizmat to‘lovlarini qo‘llab-quvvatlashga burish kerak.

Shu bilan birga, faqat apparat tarqatishga berilib ketib, uskunani ishlatadigan ‘odam’ni ko‘zdan qochirish xatosiga yo‘l qo‘ymaslik kerak. Ixtisoslashgan maktablar (ishlab chiqarish) - universitetlar (raqamli AS) - magistratura/doktorantura (R&D)ni bog‘laydigan hududiy kadrlar ekotizimini yaratish, shuningdek shahar va tuman qishloq xo‘jaligi texnologiya markazlarini fermer xo‘jaliklarining maydon ma’lumotlari asosida statistik tahlil va tavsiyalar bera oladigan ‘ma’lumotli tavsiya tashkilotlari’ga aylantirish zarur. Yosh operatorlar qishloqda mustahkam o‘rnashib olishi uchun yashash sharoitlari va mehnat xarajatlarini paket tarzida qo‘llab-quvvatlaydigan boshqaruv innovatsiyasi ham shoshilinchdir.

Qishloq xo‘jaligi hayot bilan ishlaydigan soha bo‘lgani uchun, unda sanoat mahsulotlari ishlab chiqarishdan butunlay boshqa darajadagi o‘zgaruvchilar mavjud. Shu bois qishloq xo‘jaligi texnologiyalariga ixtisoslashgan OAV texnologiyaning maydondagi qo‘llanish imkoniyatini baholovchi ‘eng o‘tkir hakam’ ham, ‘iliq maslahatchi’ ham bo‘lishi kerak.

Endilikda biz ‘innovatsiya’ deb ataladigan xayolga ko‘milib qolmaymiz. Bu innovatsiya haqiqatan ham dehqonlar hayotini yaxshilayaptimi, fermer xo‘jaliklari hisob-raqamlarini himoya qiladigan iqtisodiy qalqonga aylanayaptimi — buni qiyshiq, ammo eng iliq nigoh bilan kuzatamiz.

Ma’lumot bilan so‘rab, texnologiya bilan javob topadigan bu safarda, ilk qadamdan boshlab o‘quvchilarimizning mustahkam hamrohligini so‘raymiz.