[Maxsus loyiha] Yevropa bozoridagi Koreya agro-oziq-ovqat mahsulotlari ① Eksport 1 milliard dollar davri, qayta buyurtmalar asosiy vazifa

〈Muharrir izohi〉
Koreya agro-oziq-ovqat mahsulotlarining Yevropaga (YI·Buyuk Britaniya) eksporti 2025-yilda 961,3 million dollarni qayd etib, 1 milliard dollarga yaqinlashdi. Biroq oshgan eksport hajmi darhol barqaror savdo kanallarini anglatmaydi. Korea Agricultural Technology Newspaper Germaniyaning Frankfurt hududida 2012-yildan beri Koreya kompaniyalarining Yevropaga chiqishini qo‘llab-quvvatlab kelayotgan Jeonnam-Gwangju integratsiyalashgan maxsus shahri Yevropa vakolatxonasi rahbari Kim Ki-cheol bilan birga Yevropa bozoridagi Koreya agro-oziq-ovqat mahsulotlarining hozirgi holatini ikki qismda ko‘rib chiqadi. Birinchi maqolada eksport statistikasida ko‘ringan mahsulotlar bo‘yicha tafovut va qayta buyurtma muammosi, ikkinchi maqolada esa 2026-yilda kuchaygan YI tartibga solish to‘siqlari va ularga amaliy javob choralari yoritiladi. Ikki maxsus maqoladan so‘ng Kim rahbarning yozma intervyusi e’lon qilinadi.

 

Koreya agro-baliqchilik va oziq-ovqat savdo korporatsiyasi (aT) Agro-oziq-ovqat eksporti axboroti (KATI) ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda YIga (Buyuk Britaniya bilan birga) qishloq, o‘rmon, baliqchilik va oziq-ovqat mahsulotlari (quyida agro-oziq-ovqat) eksporti 961,3 million dollarni tashkil etib, 1 milliard dollarga yaqinlashdi. 2026-yilning birinchi yarmida esa 639,39 million dollar qayd etilib, o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 23,8% oshdi. Bu 2023-yil bo‘yicha bir yillik natijaning (696,88 million dollar) 92%ini yarim yil ichida bajargan degani.

O‘sish sur’ati 2024-yildan boshlab jiddiy tus oldi. 2021-yildagi 678,72 million dollardan 2022-yilda 722,08 million dollarga biroz oshgan bo‘lsa,  2023-yilda 696,88 million dollarga tushib, aksincha ortga chekingan edi; 2024-yilda esa 864,5 million dollarga yetib, 24,1% sakragach, yo‘nalish o‘zgardi. Birinchi yarim yillik mezonida ham 2024-yilda 29,2%, 2025-yilda 19,0%, 2026-yilda 23,8% bo‘lib, 3 yil ketma-ket ikki xonali o‘sish sur’ati saqlanib qoldi. 

Muammo shundaki, bu o‘sish qayerdan paydo bo‘ldi. Mahsulotlar kesimida tahlil qilinsa, oqim aniq ikkiga ajraladi. 2026-yilning birinchi yarmida ramen eksporti 150,33 million dollar bo‘lib, o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 47,5% oshdi. Faqat ramenning o‘zi YIga agro-oziq-ovqat eksportining 22,4%ini tashkil etdi. Aksincha, Jeonnam-Gwangju hududining asosiy mahsuloti bo‘lgan ziravorli gim kabi tayyorlangan gim (HS 2008995010 mezoni bo‘yicha) 34,55 million dollarni tashkil etib, atigi 3,4% o‘sdi. Kimchi esa 12,04 million dollar bo‘lib, 0,5% oshdi, ya’ni amalda joyida qoldi.

Faqat mahsulotlar bo‘yicha eksport o‘sish sur’atlari orqali savdo qanchalik barqaror davom etayotganini yoki ayrim mahsulotlarning o‘sishi nega sekinlashganini bilish qiyin. Jeonnam-Gwangju integratsiyalashgan maxsus shahri Yevropa vakolatxonasi rahbari Kim Ki-cheolning “birinchi eksport”dan keyingi “qayta buyurtma”ga e’tibor qaratishining sababi ham shu. U 2012-yil iyunida Germaniyaning Frankfurt hududida ochilgan Koreya mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organlari orasidagi ilk Yevropa vakolatxonasini ochilgan paytidan beri boshqarib, hududiy korxonalarning Yevropaga chiqishini qo‘llab-quvvatlab kelmoqda. Bir martalik eksportni uzluksiz savdoga aylantirish u joylarda ta’kidlab kelgan vazifadir.  Korea Agricultural Technology Newspaper’ning xorijdagi muallifi bo‘lgan Kim rahbar Yevropaning agrotek·agro-oziq-ovqat bozori va YI tartibga solish tendensiyalarini gazetada yoritib kelgan hamda ushbu maxsus loyiha tayyorgarlik jarayonida ham ishtirok etdi.

Kim rahbar Korea Agricultural Technology Newspaper bilan yozma intervyusida “o‘zgarmay kelayotgan muammo shuki, birinchi buyurtmadan ko‘ra qayta buyurtma yaratish kuchi zaif” deya, “Koreys to‘lqini eshikni ochdi, ammo u eshikni ochiq tutib turadigan narsa ta’minot zanjiri, hujjatlar va mahalliy xizmatdir”, dedi.

Qayta ishlangan gim: 2024-yilda 68,6% keskin o‘sgach, 2 yil ketma-ket bir xonali o‘sish

YIga eksport mahsulotlari bo‘yicha oqimni so‘nggi 2023~2026-yillar birinchi yarim yillik eksport hajmlari orqali ko‘rsak, naqsh namoyon bo‘ladi.
Qayta ishlangan gim 2023-yilning birinchi yarmidagi 19,58 million dollardan 2024-yilning birinchi yarmida 33,01 million dollarga chiqib, 68,6% keskin o‘sdi. Biroq 2025-yilning birinchi yarmida 33,41 million dollar (1,2%), 2026-yilning birinchi yarmida 34,55 million dollar (3,4%) bo‘lib, 2 yil ketma-ket o‘sish miqdori bir xonali darajada qoldi. Kimchi ham xuddi shunday ko‘rinishda. 2024-yilning birinchi yarmida 40,3% o‘sib, 12,71 million dollarga yetganidan so‘ng 2025-yilning birinchi yarmida 11,98 million dollarga tushib, 5,8% kamaydi, 2026-yilning birinchi yarmida esa 12,04 million dollarga chiqib, atigi 0,5% tiklandi.

Aksincha, 2026-yilning birinchi yarmida o‘sishi yaqqol ko‘ringan mahsulotlar ham bor. Soslarga oid mahsulotlar (gochujang·soya sousi·doenjang jamlanmasi) 2025-yilning birinchi yarmida 7,1% kamaygan bo‘lsa, 2026-yilning birinchi yarmida 8,93 million dollarga yetib, 33,4% qayta ko‘tarildi.  Yuja choyi kabi yuja tayyor mahsulotlari (KATI “yuja”〈boshqa usulda tayyorlangan〉, HS 2008301000 mezoni bo‘yicha) 2026-yilning birinchi yarmida 2,26 million dollar bo‘lib, o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 56,9% oshdi. Biroq mutlaq hajm hali ham kichik va bu aynan mazkur mahsulot kodi bo‘yicha natija bo‘lgani sababli, boshqa kodlar ostida tasniflanadigan yuja ichimliklari·jem kabi qayta ishlangan mahsulotlar oqimini alohida ko‘rib chiqish zarur.

Hajm bo‘yicha tafovut ham katta. Qayta ishlangan gim·kimchi·souslar·yuja tayyor mahsulotlari kabi to‘rt mahsulotning barchasi qo‘shilganda joriy yil birinchi yarmidagi eksport 57,78 million dollar bo‘lib, ramenning bitta mahsuloti (150,33 million dollar)ning 38,4% darajasidir. YIga jami agro-oziq-ovqat eksportidagi ulushi esa 9,0%ni tashkil etadi.

Kim rahbar Yevropa bozorida Koreya oziq-ovqatining mavqei aniq o‘zgarganini baholadi. U “eng katta o‘zgarish shuki, Koreya oziq-ovqati ‘Osiyo oziq-ovqat do‘konining tansiq taomi’dan oddiy iste’molchi izlaydigan alohida kategoriyaga ko‘chmoqda” deya, “K-kontent ta’siri bilan kimchi, gim, ramen, souslargina emas, balki yuja ichimliklari, dengiz o‘tlari sneklari, tayyor ovqatlar kabi izoh talab qiladigan mahsulotlarni ham iste’molchi avval o‘zi qidirmoqda”, dedi.

Shu bilan birga, bu qiziqish takroriy xaridga aylanadigan bosqich boshqa masala ekanini ta’kidladi. Kim rahbar “sifat yaxshi bo‘lsa ham mahalliy tildagi yorliq, mahalliy aholining ko‘zini tortadigan qadoq dizayni, barqaror yetkazib berish muddati, importchi talab qiladigan sinov materiallari va sertifikatlar, narx tuzilmasi bo‘lmasa, tarqatish tarmog‘ini kengaytirishni kutish qiyin” deya, “endi Koreyada yoki AQSh bozorida yaxshi sotiladigan mahsulotni yuborish bosqichidan, Yevropada takroran xarid qilinadigan mahsulotni loyihalash bosqichiga o‘tish kerak”, deb maslahat berdi.

Hudud nomidan ko‘ra avval mahsulot imiji…YI geografik ko‘rsatkichi 1~2 mahsulotni sinovdan boshlanishi kerak

Eksport hajmi oshsa ham, ishlab chiqarish hududi hali ko‘zga tashlanmayapti. Kim rahbar Yevropa iste’molchilari uchun “Jeonnam-Gwangju” degan hudud nomi xaridni yetaklaydigan bosqichga yetmaganini tashxis qildi.

U “oddiy iste’molchilardan ko‘ra Koreya oziq-ovqatini olib kiruvchi importerlar va distribyutorlar markazida Jeonnamning gim·yashil choy·yuja kabi alohida mahsulotlari bo‘yicha tanilish avval shakllanmoqda” deya, “butun hududning tanilishidan ko‘ra mahsulotlar bo‘yicha ishlab chiqarish hududi imiji to‘planayotgan bosqich”, dedi. Birinchi xaridda Koreya mahsuloti degan mamlakat imiji hamda ta’m·narx·qadoq·sertifikatlar hudud nomidan ko‘ra bevosita ta’sir ko‘rsatadi, degani.

Biroq mahsulotga qarab hudud ko‘rsatkichi qayta xarid omiliga aylanishi mumkin, deb hisoblaydi. Kim rahbar “yashil choy·gim·yuja kabi tabiiy sharoit va ishlab chiqarish tajribasi sifatni belgilaydigan mahsulotlarda kelib chiqish joyi va hudud ko‘rsatkichi mahsulot ishonchliligi hamda premium qiymatini oshirib, qayta xaridni rag‘batlantiruvchi omil bo‘lishi mumkin” deya, “hudud nomini katta qilib ko‘rsatish bilangina cheklanmay, nima uchun aynan o‘sha hudud mahsuloti yaxshi ekanini qisqa va tekshirish mumkin bo‘lgan tarzda tushuntirish kerak”, dedi. Boseongning choy yetishtirish muhiti, Goheung yujasining hidi va qayta ishlash tajribasi, Haenamning tuprog‘i va yetishtirish tarixini sifat standartlari·ishlab chiqaruvchi·sertifikat·foydalanish usullari bilan bog‘lash kerak, degan talab.

Buni qo‘llab-quvvatlaydigan institutsional vosita sifatida geografik ko‘rsatkich (GI) tilga olinadi. Qishloq, oziq-ovqat va qishloq ishlari vazirligining 2026-yil fevral holatidagi ma’lumotlariga ko‘ra, Jeonnamning mamlakat ichida ro‘yxatdan o‘tgan geografik ko‘rsatkich nomlari 29 tani tashkil etadi. Kim rahbar shular orasida Boseong yashil choyi, Goheung yujasi, Haenam shirin kartoshkasi va boshqalar allaqachon Koreya·YI FTA’siga muvofiq geografik ko‘rsatkich himoyasi obyektlariga kiritilganiga e’tibor qaratadi. Ularning izohiga ko‘ra, bu mahsulotlar bo‘yicha yangi ro‘yxatdan o‘tkazishni ilgari surishdan ko‘ra, mavjud himoya tizimidan eksportni kengaytirish va brend qiymatini oshirishda amalda foydalanish ustuvor.

Bundan tashqari, qo‘shimcha mahsulotlarni himoya qilishni ko‘rib chiqishda avvalo mavjud FTA himoyasi bor-yo‘qligini tekshirish zarur; ishlab chiqaruvchilar uyushmalari, mahsulot standartlari, geografik bog‘liqlik, ichki himoya, sifat nazorati, Yevropada nomdan foydalanish strategiyasini birga tayyorlab, bozor salohiyati va tayyorgarlik darajasi tasdiqlangan 1~2 mahsulotdan boshlab bosqichma-bosqich ko‘rib chiqish yondashuvi kerakligini ta’kidladi.

Yuja·gimni mahalliylashtirishda ta’mdan ko‘ra iste’mol usulini o‘zgartirish kerak
Qayta buyurtma yaratadigan yana bir ustun — mahalliylashtirishdir. Kim rahbar muvaffaqiyatli holatlarning umumiy jihati sifatida “xomashyo o‘zligini saqlagan holda iste’mol qilish usulini osonlashtirgan mahsulotlar”ni keltirdi.

U “yuja faqat choy xomashyosi emas, jem·eyid·dressing sifatida, gim esa faqat garnir emas, snek va topping sifatida, kalmar·dengiz o‘tlari esa qulay snek sifatida yondashilganda iste’molchining kirish to‘sig‘i pasayadi” deya, “Jeonnam mahsulotlari orasida ham gim turlari, yuja ichimliklari, kalmar sneklari bunday imkoniyatni tasdiqlagan mahsulotlardir”, dedi.

Muvaffaqiyatsizlikdan olingan saboq yanada aniqroq. Kim rahbar “‘mahalliylashtirish’ni faqat ta’mni o‘zgartirish deb tushunmaslik kerak” deya, “haddan tashqari shirinlik, katta qadoq hajmi, notanish pishirish usuli, mahalliy tildagi izoh yetishmasligi, yuqori logistika xarajatlari qo‘shilsa, ta’m bahosi yaxshi bo‘lsa ham qayta xaridga ulanmaydi”, dedi. U boshidan ko‘p mahsulot chiqarishdan ko‘ra “1~2 mahsulot bilan narx·hajm·yorliq·pishirish usulini sinab ko‘rish, reaksiya tasdiqlangach qadoq va distribyutsiyani kengaytirish usuli samarali”, deb tushuntirdi.

Koreyaning kuchli tomoni — tezlik... Yaponiya takroriy ta’minot va sifat hujjatlarida ustun

Yevropa peshtaxtalarida Koreya agro-oziq-ovqat mahsulotlari ko‘pincha Yaponiya mahsulotlari bilan taqqoslanadi. Kim rahbar kuchli va zaif tomonlar aniq ajralib turadi, deb hisoblaydi.

U “Koreyaning kuchli tomoni yangi mahsulot ishlab chiqish tezligi, trendlarga javob berish va raqamli marketing” deya, “achchiq ta’m, past kaloriyalilik, vegan, tayyor ovqat kabi oqimlarni tez mahsulotga aylantirib, K-kontent bilan bog‘lab iste’molchi e’tiborini tortish qobiliyati aniq oldinda”, dedi.

Yaponiyaning kuchli tomoni sifatida esa “uzoq yillik savdodan to‘plangan ishonch, standartlarning izchilligi, tartibli zaxira boshqaruv birligi (SKU) yuritilishi, puxta qadoq va mahalliy distribyutsiya tarmog‘i”ni keltirdi. Kim rahbar “xaridor nuqtai nazaridan yangi mahsulotning shov-shuvi qanchalik muhim bo‘lsa, har safar bir xil sifatda o‘z vaqtida yetib kelishi va hujjatlar to‘liq bo‘lishi ham shunchalik muhim” deya, “Koreya tezlik degan kuchli tomonini saqlagan holda, Yaponiyaning kuchli jihatlari bo‘lgan takroriy ta’minot, sifat hujjatlari va uzoq muddatli hamkorlikni to‘ldirishi kerak”, dedi.

Kim rahbar qayta-qayta tilga olgan “hujjatlar” 2026-yilga kelib tartibga solish shaklida reallikka aylandi. YI qadoq va qadoq chiqindilari reglamenti (PPWR) 12-avgustdan umumiy qo‘llashga kirdi. Gim va kimchi kabi kisloroddan himoyalash uchun ko‘p qatlamli plyonka hamda alyuminiy paketlardan foydalanadigan mahsulotlar uchun 2030-yildan qo‘llanadigan qayta ishlanish talablari oldidan qadoq dizaynini oldindan o‘zgartirish yuki katta. 〈②-qismda davom etadi〉

〈Rahbar Kim Ki-cheol profili〉

Kim Ki-cheol Koreyada ekologik muhandislik bo‘yicha magistrlik darajasini olganidan so‘ng 2001-yilda Germaniyaga borib, Lyuneburg universitetida barqaror menejment tadqiqotlari bo‘yicha biznes boshqaruvi doktori darajasini oldi. Vatanga qaytgach, Koreya Savdo-sanoat palatasi qoshidagi Barqaror menejment instituti va Samjong KPMG’da barqaror menejment bo‘yicha konsalting bilan shug‘ullandi, keyin yana Germaniyaga ko‘chib, Koreya fan va texnologiya instituti (KIST) Yevropa tadqiqot instituti texnologiya menejmenti jamoasi hamda Koreya·YI tadqiqot-biznes hamkorlik markazida texnologiyalarni tijoratlashtirish va xalqaro hamkorlik ishlarini olib bordi. 2012-yil may oyida Jeollanam-do Yevropa vakolatxonasi tashkil etilganidan (iyunda ochilgan) beri rahbar lavozimida ishlab kelmoqda, 2026-yil iyul oyida Jeonnam-Gwangju integratsiyalashgan maxsus shahri ish boshlaganidan so‘ng esa integratsiyalashgan maxsus shahar Yevropa vakolatxonasini boshqarmoqda. Korea Agricultural Technology Newspaper’ning xorijdagi muallifi sifatida Yevropa agrotek·agro-oziq-ovqat bozori tendensiyalari va shu kabi mavzularda ruknli maqolalar chop etib kelmoqda.
 

※ Ushbu maxsus loyiha Korea Agricultural Technology Newspaper’ning xorijdagi muallifi bo‘lgan rahbar Kim Ki-cheol bilan birga tayyorlandi. Kim rahbarning so‘zlari Korea Agricultural Technology Newspaper tomonidan 2026-yil 26-avgustda savolnoma yuborilib, sentabr oyida javob olingan yozma intervyudan iqtibos qilindi.