[Góc nhìn trái chiều của Lee Hyun-woo] Làm sao để vệ tinh nông lâm nghiệp không trở thành một chiếc máy ảnh đắt tiền lơ lửng trên trời...

16 giờ 10 phút ngày 7 tháng 7 năm 2026 (giờ Hàn Quốc). Vệ tinh nông lâm nghiệp đầu tiên của Hàn Quốc (Vệ tinh cỡ trung thế hệ mới số 4) đã xuyên qua bầu trời California, Mỹ, và bay lên quỹ đạo vũ trụ. Đây là thời khắc mở màn cho kỷ nguyên ‘chính sách nông nghiệp vũ trụ’ và ‘chính sách nông nghiệp khoa học’, trong đó đất nông nghiệp trên toàn bán đảo Triều Tiên được quan sát chính xác với độ phân giải 5 m mỗi ba ngày và năng suất mùa vụ được dự báo thông qua các mô hình dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI).

Trong bối cảnh khó khăn ở nông thôn ngày càng gia tăng do già hóa dân số, thiếu lao động và khí hậu bất thường, ‘vệ tinh chuyên biệt cho nông lâm nghiệp do Hàn Quốc tự phát triển’ do Cơ quan Hàng không Vũ trụ Hàn Quốc, Cục Phát triển Nông thôn và Cục Lâm nghiệp Hàn Quốc cùng phát triển chắc chắn là một kỳ tích của khoa học công nghệ và là bước nhảy vọt lớn hướng tới nền nông nghiệp thông minh của tương lai.

Cũng trong ngày đó, vào khoảng thời gian tương tự, giữa rừng cao ốc ở Gwanghwamun, Seoul, khoảng 1.500 nông dân và công dân đang “canh tác trên nhựa đường” giữa mặt đường bỏng rát. Dưới đợt nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất ban ngày vọt lên tới 32°C, họ cất tiếng kêu đòi quyền sinh tồn. Họ lại một lần nữa xuống đường khi giá của phần lớn nông sản như hành tây, hành lá và bắp cải đồng loạt lao dốc.

Thực tế, theo thông tin giá cả của Tổng công ty Phân phối Thực phẩm Nông thủy sản Hàn Quốc (aT), giá cải thảo là 3.849 won (mỗi cây, loại tốt, giá trung bình quý II), giảm 9,94% so với giá năm ngoái (4.274 won), còn bắp cải, có giá trung bình quý II năm ngoái là 4.769 won, đã ghi nhận mức 2.963 won, lao dốc 37,9%. Giá hành tây giảm từ 2.487 won (1 kg, loại tốt) xuống 1.885 won, còn bí ngòi giảm từ 1.407 won (1 quả, loại tốt) xuống 1.139 won. Đây là mức giảm lần lượt 24,2% và 19% so với cùng kỳ năm ngoái. Giá dưa chuột (loại tốt, 10 quả, dòng dưa gai) cũng giảm mạnh 27,3% trong cùng kỳ (12.410 won → 9.020 won).

Thêm vào đó, chi phí sản xuất như giá dầu miễn thuế và phân bón tăng lên càng khiến kinh tế nông hộ thêm bấp bênh. Theo thông tin giá dầu miễn thuế của Opinet, giá dầu diesel, ở mức 1.136,11 won/lít vào tháng 1 năm nay, đã tăng vọt lên 1.510,28 won (giá trung bình tháng 6). Giá phân bón và giá đất ươm, vốn gắn chặt với sản xuất nông nghiệp, cũng bất ổn khi giá urê tăng mạnh từ 400 USD/tấn (tháng 1) lên tới 800 USD. Đó là lý do nông dân phải bước vào các cuộc đấu tranh “canh tác trên nhựa đường” và cày bỏ ruộng đồng.
Tổ chức Nongminui-gil, đơn vị tổ chức cuộc biểu tình của nông dân hôm đó, giải thích lý do xuống đường rằng: “Sự sụp đổ giá nông sản bắt đầu từ đầu năm nay đang xuất hiện ở gần như mọi mặt hàng”, và “Trong thực tế giá vật tư nông nghiệp tăng vọt còn giá nông sản lao dốc, tiếng thở dài của nông dân ngày càng sâu hơn và cơn giận dữ đang sôi lên.”

Thật đáng tiếc khi một bên hô vang sự khai mở của thời đại chính sách nông nghiệp khoa học, nhưng ở phía bên kia, thực tế vẫn buộc người ta phải “làm nông trên nhựa đường”. Khoảng cách cực đoan ấy đến từ đâu? Đó là vì ‘đôi mắt’ của công nghệ tiên tiến đã hướng lên vũ trụ, nhưng ‘bàn tay’ chính sách lẽ ra phải nâng đỡ cuộc sống của nông dân lại vẫn mắc kẹt trong quá khứ. Dù AI có quay quanh bán đảo Triều Tiên mỗi ba ngày để dự báo chính xác mùa vụ đến đâu, nếu không thể giải quyết mâu thuẫn cơ cấu rằng được mùa thì giá sụp đổ khiến phải cày bỏ ruộng, còn mất mùa thì bị hàng nhập khẩu lấn át đến mất chỗ đứng, thì vệ tinh rốt cuộc cũng chỉ là ‘một chiếc máy ảnh đắt tiền lơ lửng trên trời’ mà thôi.

Vì vậy, còn không ít nhiệm vụ cần được bổ sung trong thời gian tới. Trước hết, dù vệ tinh nông lâm nghiệp có dự báo mùa vụ đi nữa, nếu không chuẩn bị đầy đủ lưới an toàn thể chế để bảo đảm trước tình trạng giảm sản lượng do biến đổi khí hậu và sụt giá do sản xuất dư thừa, thì vệ tinh có thể trở nên vô dụng.

Ngoài ra, dữ liệu do vệ tinh nông lâm nghiệp thu thập phải được liên kết theo thời gian thực với một hệ thống có khả năng điều tiết cung cầu và kiểm soát sản lượng mang tính chủ động. Nếu dự báo dư thừa sản xuất, cần chủ động kết nối với các chính sách ổn định quản lý nông hộ chính xác dựa trên dữ liệu như bồi thường tiêu hủy tại vùng sản xuất và hỗ trợ chuyển đổi sang cây trồng thay thế.

Chính phủ phải bảo đảm đội ngũ nhân lực chuyên môn để thực hiện phân tích dữ liệu và bố trí đầy đủ tại những nơi như Trung tâm Vệ tinh Nông nghiệp thuộc Cục Phát triển Nông thôn. Đồng thời, việc xây dựng một nền tảng thân thiện với người dùng để nông dân có thể dễ dàng kiểm tra dữ liệu vệ tinh trên điện thoại thông minh và áp dụng vào thực tế cũng là việc cấp bách. Cần hạ thấp rào cản để công nghệ tiên tiến không trở thành đặc quyền riêng của chỉ một số nông trại doanh nghiệp hay các nhà nghiên cứu.

Sự hoàn thiện thực sự của chính sách nông nghiệp vũ trụ và khoa học không nằm ở việc công nghệ trở nên tinh vi hơn, mà chỉ đạt được khi công nghệ ấy trở thành một ‘lưới an toàn’ bảo vệ quyền sinh tồn của nông dân. Chính phủ phải coi khối lượng dữ liệu khổng lồ mà vệ tinh gửi về là bản thiết kế chính xác cho hệ thống điều tiết cung cầu và bình ổn giá cả. Dù ánh nhìn của vệ tinh hướng tới không gian ở độ cao 800 km, tôi vẫn hy vọng ánh nhìn của chính sách nông nghiệp ít nhất sẽ được đặt ngang tầm mắt của những người nông dân đang đứng trên mặt nhựa đường dưới cái nóng 32 độ.