[“Chuyện nông” toàn cầu] Một hợp tác xã còn hơn một robot: sức mạnh của công nghệ nông nghiệp dùng chung kiểu châu Âu

[“Chuyện nông” toàn cầu: Gói ghém tương lai nông nghiệp] Giám đốc Kim Ki-cheol, Văn phòng châu Âu của Đặc khu hành chính thống nhất Jeonnam-Gwangju

Khi đến các hội chợ nông nghiệp ở châu Âu, những thiết bị tối tân nhất luôn thu hút ánh nhìn. Từ robot tự nhổ cỏ dại, thiết bị đếm hoa và quả trên cây ăn trái để bón phân khác nhau, đến hệ thống trí tuệ nhân tạo điều chỉnh lượng thức ăn cho từng vật nuôi. Tuy nhiên, khoảng cách từ khu triển lãm đến nông trại lại xa hơn tưởng tượng. Thiết bị đắt đỏ, thời gian sử dụng ngắn, khi hỏng thì không có người sửa, và trong nhiều trường hợp dữ liệu cũng không kết nối được với thiết bị sẵn có. Vì vậy ở châu Âu, quan trọng không kém máy nông nghiệp hiện đại, là tổ chức giúp cùng sử dụng những cỗ máy đó.

Tổ chức chia sẻ máy móc, CUMA
Trường hợp tiêu biểu là hợp tác xã dùng chung máy nông nghiệp của Pháp 'CUMA'. Tính đến năm 2025, trên khắp nước Pháp có hơn 9200 đơn vị, với 182000 nông dân tham gia. Gần một nửa số nông dân Pháp. Các thành viên không chỉ cùng mua máy kéo hay máy gặt mà còn cả những thiết bị đắt tiền như máy gieo hạt chính xác, máy làm cỏ cơ giới, hay cơ sở ủ phân compost. Hơn 1400 hợp tác xã còn trực tiếp tuyển nhân viên để cùng giải quyết việc vận hành, bảo dưỡng, lịch làm việc và cả đào tạo kỹ thuật.

Ưu điểm đầu tiên của việc dùng chung là chi phí. Thay vì một hộ nông dân phải chôn một khoản tiền lớn vào thiết bị chỉ dùng vài ngày, nhiều hộ cùng lấp đầy thời gian sử dụng để hạ chi phí cố định. Sức mạnh lớn hơn nằm ở việc lựa chọn công nghệ. Hợp tác xã có thể gom nhu cầu của nhiều nông hộ để kiểm chứng thiết bị mới và thuê chuyên gia. Khi hiệu năng được xác nhận, công nghệ sẽ được phổ biến thông qua đào tạo chung. Nói cách khác, ngay cả rủi ro khi áp dụng công nghệ cũng được chia sẻ.

'Maschinenring' của Đức cũng khởi đầu từ cùng một triết lý. Năm 1958, các nông trại gia đình khó có thể tự mình sắm máy nông nghiệp đắt tiền đã bắt đầu bằng việc kết nối máy móc và sức lao động của nhau. Hiện nay, 230 tổ chức địa phương đang kết nối 178000 nông hộ, và diện tích đất nông nghiệp mà họ kết nối chiếm khoảng 40% đất nông nghiệp của Đức. Tổ chức này nắm được nông hộ hay đơn vị dịch vụ nào có thiết bị gì và năng lực vận hành ra sao để kết nối với nông hộ cần dùng, đồng thời cung cấp cả hỗ trợ công việc mùa vụ và thanh toán, đào tạo và quản trị.

Từ sắt thép sang dữ liệu
Gần đây, đối tượng dùng chung đang mở rộng từ máy móc sang phần mềm. Dịch vụ số 'MeinAcker' do Maschinenring của Đức vận hành xử lý tại một nơi nhật ký canh tác theo từng thửa, đơn bón phân, yêu cầu công việc nông nghiệp và thanh toán, cùng các giấy tờ chứng minh. Các tổ chức địa phương không chỉ phổ biến ứng dụng mà còn hỗ trợ cài đặt ban đầu và đào tạo, và người phụ trách am hiểu cả nông nghiệp lẫn quy định sẽ giải quyết vấn đề. Điều nông nghiệp số cần không phải thêm một màn hình nữa, mà là một người hỗ trợ đáng tin cậy ở gần.

Hợp tác xã phi lợi nhuận 'JoinData' của Hà Lan còn tiến thêm một bước. Người nông dân có thể xem trên một màn hình dữ liệu nông trại đang chảy tới robot vắt sữa, công ty thức ăn chăn nuôi, kế toán, và cơ quan chính phủ, đồng thời trực tiếp phê duyệt hoặc rút lại quyền ai sẽ sử dụng, với mục đích gì và trong bao lâu. Công nghệ nông nghiệp(agtech) càng lan rộng thì quyền chủ động với dữ liệu càng quyết định năng lực cạnh tranh của nông hộ. Nếu ngay khi đổi thiết bị mà không thể dùng dữ liệu cũ, hoặc thông tin quản lý bị khai thác mà nông dân không hề hay biết, thì công nghệ có thể trở thành sự lệ thuộc chứ không phải tài sản.

Dùng chung không tự nhiên mà thành công
Dĩ nhiên, dùng chung không tự nhiên mà thành công. Khi gieo trồng và thu hoạch dồn vào cùng một ngày, phải định trước sẽ ưu tiên cho ai, tính thời gian di chuyển·vệ sinh·sạc pin như thế nào, và ai sẽ chịu trách nhiệm khi hỏng hóc hay tai nạn. Phí sử dụng theo giờ hoặc theo diện tích, quy tắc thay đổi đặt chỗ, điều kiện lái máy và bảo hiểm, cũng như quyền sở hữu dữ liệu đều phải rõ ràng. Một hợp tác xã tốt không phải là nhóm dựa vào tình thân, mà là một tổ chức quản trị có quy tắc và nhân lực chuyên môn trước khi xung đột phát sinh.

Từ kinh doanh cho thuê sang dịch vụ
Hàn Quốc hiện đã có 447 điểm cho thuê máy nông nghiệp và kinh nghiệm làm dịch vụ nông nghiệp thay của Nonghyup. Hướng đi tiếp theo có thể tóm gọn trong một câu. 'Kinh doanh cho thuê máy móc' sang 'dịch vụ cung cấp kết quả công việc'. Chỉ đặt một robot làm cỏ tự hành trong làng là chưa đủ. Cần gắn kết các nông hộ có cây trồng và thời điểm làm việc tương tự nhau, đào tạo người vận hành lành nghề, và biến vận chuyển·bảo dưỡng·bảo hiểm·đặt chỗ·thanh toán thành một dịch vụ thống nhất. Nông hộ phải có thể mua kết quả như 'làm cỏ 1 hecta ruộng' hay 'phun phòng trừ chính xác cho vườn cây ăn trái' thay vì mua robot.

Tiêu chí đánh giá hỗ trợ của chính phủ cũng phải thoát khỏi số lượng thiết bị được phổ cập. Tỷ lệ vận hành thiết bị, chi phí công việc trên mỗi đơn vị diện tích, thời gian dừng do hỏng hóc, thời gian lao động tiết kiệm được, lượng thuốc bảo vệ thực vật·phân bón cắt giảm và quyền kiểm soát dữ liệu của nông dân mới phải được xem là thành quả. Nếu hỗ trợ để các hợp tác xã nông nghiệp địa phương và tổ hợp sản xuất nông nghiệp so sánh, kiểm chứng thiết bị của nhiều nhà sản xuất và xây dựng quy tắc dữ liệu chung, thì cả các nông hộ nhỏ cũng có thể sử dụng công nghệ tiên tiến nhất.

Cốt lõi của công nghệ nông nghiệp dùng chung kiểu châu Âu(agtech) không nằm ở chỗ mọi nông hộ đều sở hữu một robot. Mà nằm ở việc sử dụng công nghệ tốt đúng lúc, cùng nhau giải quyết hỏng hóc, và bảo vệ quyền đối với dữ liệu phát sinh trong quá trình đó. Đơn vị nhỏ nhất làm thay đổi tương lai nông nghiệp có lẽ không phải một cỗ máy, mà là tổ chức của những người nông dân giúp sử dụng máy móc đúng cách.