[Agri liderlari] 600 mln vonlik pomidor issiqxonasi bir yilda yong‘inga uchradi… Changvondagi “Ungtopia” 4 yillik zarardan so‘ng foydaga chiqdi

Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasiga ko‘ra, issiqxonada pomidor yetishtirish unumdorligi har pyeongga 80~100 kg darajasida. Bu Smart Farm innovatsion vodiylarini joriy etish kabi omillar tufayli ma’lumotlarga asoslangan yetishtirish kengaygani natijasidir. Gyeongnamning Changvon shahridagi pomidor smart-fermasi “Ungtopia” hosil yaxshi bo‘lgan yillarda har pyeongdan 120 kg (㎡ uchun taxminan 36 kg) hosil oladi. 1200 pyeong (3967㎡) maydonda 2025-yilgi yillik tushum taxminan 240 mln vonni tashkil etadi.

Bunday o‘sish ortida ikki marta muvaffaqiyatsizlik bor edi. Uning ilk tadbiri bo‘lgan ochiq daladagi piyozpoya bir yil ichida butun boshlang‘ich kapitalini yo‘qqa chiqardi, katta qiyinchilik bilan qurilgan issiqxona esa bitkazilganidan bir yil o‘tib yonib ketdi. Ikki bor muvaffaqiyatsizlikni yengib, fermani qayta tiklagan “Ungtopia” rahbari Seo Jin Ung (32 yosh) bilan uchrashdik.

Yo‘lini belgilab bergan Niderlandiyadagi 14 metrlik shisha issiqxona… boshlanishi chiqindi poligoni edi

Fermer oilasidan bo‘lmagan Seo rahbarning yo‘lini tanlashi Daegu tabiiy fanlar litseyida (hozirgi Daegu qishloq xo‘jaligi meister litseyi) o‘qigan paytlariga to‘g‘ri keladi. Koreya yosh fermer talabalar federatsiyasi (FFK) va 4-H faoliyatida qatnashar ekan, qishloq xo‘jaligini “ko‘k okean” deb ko‘rdi va 2014-yilda Koreya qishloq va baliq xo‘jaligi kollejining (hozirgi Koreya qishloq va baliq xo‘jaligi universiteti) sabzavotchilik bo‘limiga o‘qishga kirdi. Yo‘nalish aniq shakllangani esa 2-kursda borgan Niderlandiya amaliyoti paytida bo‘ldi. U Koreyada ko‘rgan issiqxonalar 20 yil oldin o‘rnatilgan past, eski turdagi issiqxonalardan iborat edi, xolos; u yerdagi shisha issiqxonalar esa 14 metr balandlikda, binoning 4 qavati hajmida edi.

Dunyoqarashi kengaydi, ammo muammo pul edi. U: “Yaxshilab o‘qib, inshootli dehqonchilik bilan biznes boshlashga qaror qilgan edim, lekin yer ham sotib olish, issiqxona ham qurish kerakligi kabi kirish to‘siqlari muammo bo‘ldi”, dedi va “Qishloq xo‘jaligi texnikasi bo‘yicha yuklamasi kam, qo‘shimcha qiymati yuqori deb hisoblaganim uchun ochiq dalada piyozpoya yetishtirishni aylanma yo‘l sifatida tanladim”, dedi.

2017-yil fevral, Gyeongbukning Cheongdo hududi. O‘shanda 22 yoshda bo‘lgan u yig‘ib qo‘ygan 15 mln vonini sarflab tayyorlagan piyozpoya dalasida rotatsion ishlov berayotganida singan unitaz bo‘lagi chiqib keldi. Yer hujjatda qishloq xo‘jaligi yeri bo‘lgani bilan, tagi amalda qurilish va sanoat chiqindilari poligonidan farq qilmasdi. Seo rahbarning aytishicha, avvalgi egasi bilan aloqa uzilgan, tozalash xarajati esa to‘liq uning zimmasiga tushgan. Sement kukuni aralashgan tuproqda piyozpoya o‘smadi va u biznes boshlaganidan bir yil o‘tib butun kapitalini yo‘qotdi.

Umumiy loyiha qiymati 600 mln von bo‘lgan, to‘liq kredit hisobiga qurilgan issiqxona

Dehqonchilikni tashlab, ishga kirishni o‘ylab yurgan uni odamlar ushlab qoldi. Yosh fermerlar tashkilotidagi katta hamkasblari bilan suhbatlashib, fikrini o‘zgartirdi, universitetdagi kursdoshi esa Changvondan yer topib berdi.
 

Bunday yordamga tayangan holda, voris fermer xo‘jaligi boshqaruvchilarini yetishtirish jamg‘armasidan foydalanib, 2018-yil martida yer sotib oldi va o‘sha yil iyunida Nonghyup Bankning “Yosh fermerlar uchun smart-ferma kompleks mablag‘i” dasturi bo‘yicha tanlandi. Qishloq xo‘jaligi yeridan tashqari umumiy loyiha qiymati vinil issiqxona mezonida taxminan 600 mln von edi. Bu mablag‘ inshoot xarajatlari 1 mlrd vondan past bo‘lgan segmentda shaxsiy ulushsiz 100% kredit beradi. Shu asosda u o‘sha yil noyabrida issiqxonani bitkazdi.

Bitkazilganidan bir yil o‘tib chiqqan yong‘in… eksport va franchayz tarmoqlariga yetkazib beriladigan hajmlar yo‘qotildi

2019-yil dekabrdagi yong‘inda issiqxonaning qariyb yarmi yonib ketdi. Yong‘in sababi rasman aniq ko‘rsatilmagan, biroq Seo rahbar buni elektr muammosi deb hisoblaydi. U: “Issiqxonada olovga chidamli sim ishlatilishi kerak, lekin quruvchi kompaniya oddiy uy-ro‘zg‘or simidan foydalangan”, dedi va “Sichqonlar tufayli izolyatsiya qoplamasi ko‘chib, qisqa tutashuv yuz bergan. Sim juda tez yonuvchan bo‘lgani uchun olov oxirigacha tarqaldi”, dedi.

To‘langan sug‘urta puli tiklash xarajatlaridan ancha kam bo‘ldi. Seo rahbar bir yil dehqonchilik qilib yig‘gan mablag‘ini qarzni qaytarish va tiklash ishlariga to‘liq sarfladi, qo‘shimcha kredit ham oldi. Zarar taxminan 4 yil davom etdi va faqat 2024-yildagina foydaga chiqdi. Yong‘indan so‘ng yosh fermerlar uyushmasining 20 nafardan ortiq a’zosi o‘z fermalaridagi ishchilar va yuk mashinalarigacha jalb qilib, buzib-tozalash ishlariga yordam berdi. 3~4 kun ketadigan ish bir kunda tugadi, buzib-tozalash ishlari tugaganidan ikki yarim oy o‘tib, keyingi yil martida qayta ekish yakunlandi.

Tarqatish tuzilmasi ham aynan shu paytda o‘zgardi. Seo rahbarning aytishicha, yong‘indan oldin Gyeongnam Trading orqali Yaponiyaga eksport va Shinsegae Food orqali Burger King hamda McDonald’sga yetkazib berish hajmlarini bajargan, ammo ta’minot hajmini ushlab tura olmay qolganidan so‘ng o‘rnini boshqa fermer xo‘jaliklariga bo‘shatib bergan. U bo‘shliqni posilka orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdo bilan to‘ldirdi.

Tushumning 30%i energiya xarajatlari… qishdagi uch oy bir mavsum taqdirini hal qiladi

“Ungtopia” Green CS (Jeonnam, Damyang) kompaniyasining “Magma” nomli kompleks muhitni boshqarish tizimi asosida karbonat angidrid (CO₂) ta’minlagichi, yuqori bosimli natriy qo‘shimcha yoritish chiroqlari, ozuqa eritmasi uskunasi, tuman purkagich va isitkichlarni ishlatadi. Avgust~sentabrda ko‘chat ekilib, dekabrdan keyingi yil iyungacha hosil olinadigan uzoq vegetatsiya davridir. Quyosh nuri mo‘l Gyeongnam hududi bo‘lsa-da, qishda shamollatish derazalari yopilgani uchun CO₂ konsentratsiyasi pasayishda davom etadi, shu bois CO₂ ta’minlagichi orqali fotosintez sharoitlari sun’iy ravishda yaratiladi.

Qo‘shimcha yoritish chiroqlari o‘rnatish xarajati og‘irligi sababli ko‘p xo‘jaliklar joriy qilmagan uskuna hisoblanadi. O‘rnatish xarajati yuqori bosimli natriy qo‘shimcha chiroqlari uchun har pyeongga 100 ming von, LED uchun har pyeongga 200 ming von atrofida bo‘lib, isitish xarajatlari va qo‘shimcha yoritish elektr haqini qo‘shganda umumiy tushumning 30%i energiya xarajatlariga ketadi. Shunga qaramay, Seo rahbar bu uskunani asosiy omil deb ko‘rsatdi. U: “Hosil hajmi atigi 5% atrofida oshadi, ammo sifat yaxshilanib, meva hajmi kattalashgani uchun tushum 10% dan ko‘proq oshadi”, dedi va “Quyosh nuri nihoyatda yomon bo‘lgan 2025-yilda boshqa xo‘jaliklar C·D nav chiqargan paytda biz B navni saqlab qoldik va narxlar keskin ko‘tarilgan davrda mahsulot chiqarishga muvaffaq bo‘ldik”, dedi. Uning izohicha, noyabr~yanvar oylaridagi uch oy davomida daraxtlarning o‘sish holatini yaxshi olib borish kerak, shundagina keyingi fevral~iyun hosili ta’minlanadi.

Ulgurji auksion maydonidagi 40%ni 0%ga… 3600 pyeonglik shisha issiqxona va yangi ekin turini topish

Hozirgi tarqatish ulushi onlayn to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdo 40%, Changvon shahri lokal oziq-ovqat do‘konlari 20%, ulgurji auksion maydoni savdosi 40%ni tashkil etadi. Maqsad — 2 yil ichida ulgurji auksion maydoniga ketadigan hajmni 0%ga tushirib, to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdo va lokal oziq-ovqat yo‘nalishiga to‘liq o‘tish. U: “Auksion bozorida kecha 10 ming von bo‘lgan narsa bugun 7000 von bo‘lib qolsa, fermani yuritayotgan tomon uchun risk juda katta”, dedi va “Bu riskni nazorat qilish mumkin bo‘lgan bozorga ko‘chishdir”, dedi. Changvon shahri bevosita boshqaradigan lokal oziq-ovqat do‘konlari komissiyasi past, ilova orqali zaxirani tekshirib, mahsulotni bevosita to‘ldirib qo‘yish mumkin; shu bois 980 ming kishilik (2026-yil mart holatiga) tayanch bozoridan barqaror foydalanish mumkin, degan uning bahosi.

Keyingi bosqich — ferma yaqinidagi Koreya qishloq va baliq xo‘jaligi jamoat korporatsiyasi yeridan 3600 pyeong (taxminan 11 900㎡) maydonni olib, shisha issiqxona barpo etish. Hajmni oshiradi, ammo ekin strategiyasida pomidordan chiqish niyatida. Uning fikricha, ma’lumotlarga asoslangan yetishtirish ommalashgan pomidorda har pyeongdan 80~100 kg darajasi odatiy qabul qilinadigan darajaga yetgani uchun kirish osonlashdi va shuncha kompaniya hamda yakka tadbirkorlar oqib kelgan “qizil okean”ga aylandi. U: “Ma’lumotlar standartlashuvi hali kam bo‘lgan yuqori qo‘shimcha qiymatli ekin turini topib, yangi bozor yaratmoqchiman”, deya nomzod ekin turlarini izlayotganini bildirdi.

Seo rahbar smart-ferma ochishga tayyorlanayotgan yoshlarga ma’lumotlarga haddan tashqari ishonmaslikni maslahat berdi. U: “Ma’lumotlar qanchalik standartlashmasin, o‘zgaruvchilar qoladi, ekin esa men o‘ylab turgunimcha kutib turmaydi”, dedi va “Joylardagi fermer xo‘jaliklarida o‘rganib, o‘zi bevosita boshdan kechirib ko‘rgandan keyin boshlash kerak; atrofda mentor fermer xo‘jaligini tutish ham bir usul”, dedi.