[Intervyu] “Hech narsa qilmasangiz ham bo‘ladigan ferma”… Haman shifobaxsh fermasi Pika Green yosh fermeri, direktor Li Sang-yop

Ferma bron yozuvlariga qaralsa, 2023-yildan 2025-yilgacha bo‘lgan 3 yil davomida onlayn bron qilib tashrif buyurgan 1736 mehmon orasidan qariyb 150 nafari uch martadan ortiq yana kelgan. Bu Janubiy Kyongsan viloyati Haman tumani Kaya shaharchasidagi “Pika Green(Pick a Green)” shifobaxsh fermasi haqida. Mehmonlarning aksariyati Tegu, Pusan, Changvon, Chinju kabi yaqin shaharlardan keladi, biroq Janubiy Cholla viloyatining Sunchon shahri va Taejondan keladigan oilalar ham bor.

Pika Green 1977-yilda ochilgan “Dongdongbagu fermasi” 2021-yilda taqdim etgan shifobaxsh qishloq xo‘jaligi brendidir. U xurmo yetishtirishdan boshlab, cho‘chqalarni yaylovda boqish, veshenka qo‘ziqorini, bug‘u parvarishidan o‘tib, asosiy mahsulotini ko‘k mevaga almashtirdi. 2012-yilda tajriba fermasi, 2015-yilda ta’lim fermasi sifatida faoliyat doirasini kengaytirdi va 2016-yilda qishloq hududlari konvergent sanoati tadbirkori sertifikatini oldi. Ferma maydoni o‘rmonzorlarni ham qo‘shganda qariyb 49 500㎡(15 000 pyong)ni tashkil etadi.

Fermani to‘rt kishilik oila birgalikda yuritadi. Ijtimoiy xodim bo‘lgan onasi Chong Kyong-suk shifobaxsh taomlar va guruch koji fermentatsiyasini, otasi Li Gvang-su ekin yetishtirish va inshootlar qurilishini, florist bo‘lgan rafiqasi Chve Min-gyong esa gul dasturlarini boshqaradi. Seulda ish ishlab, keyin qishloqqa qaytgan yosh boshlang‘ich fermerlarning 1-avlodi vakili direktor Li Sang-yop ferma boshqaruvi, dastur rejalashtirish va suratga olishga mas’ul. 14-oktabr kuni Pika Green’da direktor Li bilan uchrashdik.
 

Haman shahrida shifobaxsh ferma bilan shug‘ullanishingizga biror sabab bo‘lganmi?

Seulda o‘qib, kompaniyada ishlab, taxminan 13 yil yashadim. Birinchi ish joyim Yoido, keyingi ish joyim esa Seul vokzali yaqinida edi. Shahar hayoti juda og‘ir bo‘ldi. U sovuq va huvillagan tuyulardi, bundan tashqari, endigina ish boshlagan yosh xodim bo‘lganim uchun maosh kam edi; ijara va yashash xarajatlarini to‘laganimdan keyin hech narsa qolmasdi. Stress yig‘ilib, tanam ham tinmay og‘rirdi. Sababi noma’lum isitma bir oy davom etgan payt ham bo‘lgan. Shuning uchun ota-onam yuritib kelgan fermaga tushib keldim.

Ayniqsa, Seulda florist bo‘lib ishlagan rafiqam turmush qurishimizdan avval ham fermaga tushib kelib, mehmonlar gullarni o‘zlari uzib guldasta yasaydigan darslar ochgan edi, javob juda yaxshi bo‘ldi. Taxminan 2019-yilda ilk boshlagan paytimizda gullarni o‘zlari uzib yasaydigan darslar deyarli yo‘q edi. O‘sha vaqtda Instagram’dagi kuzatuvchilarimiz ham ancha ko‘paydi.
 

Uch martadan ortiq qayta kelgan mehmonlar qariyb 150 nafar. Qayta tashriflar ko‘pligining siri nimada?

Menimcha, eng katta omil — dasturlar har mavsum o‘zgarishidir. Do‘konga borsangiz, ko‘k meva ham, olma ham doim bor, shuning uchun ular aslida qachon yetilishini yaxshi bilmaysiz-ku. Shuni ko‘rsatib beraylik degan fikr bilan har safar ferma va tabiatda bor narsalarga moslab darslarni o‘zgartirib boramiz. Bahorda mavsumiy gullardan guldasta yasaymiz, yozda ko‘k meva teramiz. Kuzda tomorqa sabzavotlarini yig‘ib, barbekyu qilib zavqlanamiz, qishda esa quritilgan gullardan Rojdestvo gulchambari yasaymiz. Mehmonlarning deyarli hammasi shaharlardan keladi, Hamanlik mehmonlar deyarli yo‘q. Pusandan bolalari bilan yetti-sakkiz marta kelgan odam ham bor.
 

Hozir yuritilayotgan dasturlarni tanishtirib bersangiz.

Gullar, taomlar va hosil terish — uch asosiy yo‘nalish. Kesma gul yetishtiriladigan maydonda 30 dan ortiq turdagi daliya va boshqa turli gullar o‘stiriladi; bozorda topish qiyin bo‘lgan navlar ko‘p bo‘lgani uchun amaldagi floristlar ham kelishadi. Gullarga umuman dori sepilmaydi, shuning uchun bolalar bemalol tegishi mumkin. Pazandachilik darslarini onam olib boradi. Do‘konda sotiladigan ziravorlar o‘rniga o‘zimiz tayyorlagan guruch koji fermentatsiyalangan sousi bilan salatbargdan yangi salat tayyorlaymiz, fermada yetishtirilgan shiitake qo‘ziqorini va sabzavotlar bilan bibimbap tortamiz. Ko‘k meva ochiq yer va issiqxonani qo‘shib qariyb 6600㎡(2000 pyong) maydonda o‘stiriladi, u Pika Green’dagi eng mashhur ekin. Hosil terish tajribasida har bir kishi 500 g meva o‘zi teradi va ferma kafesida bir stakan ichimlik ichadi. Ish kunlari muassasa dasturlari, dam olish kunlari esa Naver orqali bron qilgan individual mehmonlar asosida faoliyat yuritamiz.
 

Ko‘k meva terish tajribasida o‘ziga xos jihat bor deb eshitdim.

Aslida to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdo qilardik. Ammo 1 kg ko‘k mevani yetkazib berish uchun beshta plastik quti kerak bo‘ladi. Foyda ham qolmasdi, resurslar ham haddan tashqari ko‘p sarflanayotgandek tuyuldi, shuning uchun savdoni to‘liq tajribaga aylantirdik. Hozir mehmonlarga uydan qayta ishlatiladigan idish olib kelishni aytamiz. Ichib bo‘lingan biodegradatsiyalanuvchi stakanlarni ham tashlamay, gul yoki sabzavot ko‘chati ekiladigan tuvak sifatida qayta ishlatamiz. Qog‘oz qadoqlash materialini faqat xohlaganlar alohida sotib oladi, undan tushgan daromad esa yil oxirida asir ayiqlarni himoya qilish maskanini qurayotgan tashkilotga xayriya qilinadi. Bolalarni o‘qitish uchun kelishadi-ku, qulay deb bir martalik buyum ishlatgandan ko‘ra, shunisi yaxshiroq emasmi? O‘ylaganimizdan ham ko‘proq ota-onalar buni yoqtirishadi. Bolalar o‘z idishlariga stiker yopishtirib keladi yoki chiroyli savat olib keladi.
 

Boshqa tajriba fermalaridan farqli jihati nimada?

Mavjud fermalarning aksariyati sholi dalasi yoki ekin maydonining o‘rtasida joylashgan. Biz odamlar bemalol qolishi mumkin bo‘lgan sokin makon yaratishga e’tibor qaratamiz. Buni wellness yondashuvi deyish mumkin. Fermada Carex siderosticta o‘simligi tabiiy o‘sadigan tol botqog‘i sayr yo‘li bor, baobab daraxti o‘sadigan sukkulentlar bog‘i ham bor. Mayda jihozlar va stollarni otam yog‘och ustaxonasida bittalab o‘zi yasagan. Aqlli fermalar urf bo‘lgan davrda biz aksincha qo‘l mehnatiga asoslangan klassik usul bilan fermani boyitib boryapmiz.
 

Mahalliy muassasalar bilan hamkorlikdagi dasturlar ham faol ko‘rinadi.

2023-yilda Koreya nogironlar ota-onalari uyushmasining Haman bo‘limi bilan birga rivojlanishida nogironligi bo‘lganlar uchun 10 mashg‘ulotli dastur o‘tkazdik. 2025-yil kuzidan boshlab Haman tumani sog‘liqni saqlash markazi va Haman tumani qishloq xo‘jaligi texnologiyalari markazi bilan demensiya bemorlari parvarishlovchilari uchun 8 mashg‘ulotli dastur yurityapmiz, 2026-yilda bu ikkinchi yiliga kiradi.

Bundan tashqari, sog‘liqni saqlash markazi bilan homilador ayollar dasturini, Haman tumani yoshlar markazi bilan esa o‘quvchilar uchun ko‘p mashg‘ulotli dasturlarni birga olib boryapmiz. Demensiya bemorlarining parvarishlovchilari har kuni bemorga qaragani uchun stresslari juda katta. Onam chin dildan ovqat tortiq qildi, guldasta yasatib, keyin ularga hayotidagi eng chiroyli suratlarni olib berdik; hatto ko‘ylak kiyib kelganlar ham bo‘ldi. “Faqat shu vaqtni kutdim”, “Davom etsa yaxshi bo‘lardi” degan gaplarni ko‘p aytishdi. Hamanda shifobaxsh qishloq xo‘jaligi bilan shug‘ullanadigan joylar ko‘p emasligi uchun mas’ul davlat xizmatchilari Instagram’ni ko‘rib, avval Instagram xabari(DM) orqali bog‘lanishadi.
 

Hozir eng ko‘p e’tibor qaratayotgan ishingiz nima?

Shifobaxsh qishloq xo‘jaligi markazini yaratmoqdamiz. 30 yillik yog‘och uyni(1-qavat qariyb 99㎡·30 pyong, 2-qavat qariyb 50㎡·15 pyong) qayta ta’mirlab, 1-qavatga pazandachilik va gulchilik dasturlari maydoni hamda maslahat xonasini, 2-qavatga esa turar joy joylashtiramiz.

Yangidan qurish bilan xarajati o‘xshash bo‘lsa ham, yillar izi singgan uy juda qadrli ko‘ringani uchun uni saqlab qolishga qaror qildik. Ishlarning aksariyatini otam o‘zi qiladi. 3 xona va 2 hammom bilan jihozlanib, 8 kishigacha tunashi mumkin. Ertalab tomorqa sabzavotlarini o‘zlari yig‘ib, salat tayyorlab yeyishlari ham mumkin.
 

Markaz ochilsa, faoliyat qanday o‘zgaradi?

Sovitish va isitish tizimi bor yopiq makon paydo bo‘lsa, ob-havodan qat’i nazar yil bo‘yi faoliyat yuritish mumkin. Yana ko‘p mashg‘ulotli darslarga Pusan kabi uzoq joylardan har hafta kelish qiyin. 2 kecha 3 kun qolib faoliyatlarda qatnashadigan turar joyli dastur bo‘lsa, bu muammoni hal qilish mumkin. Kelgusida ish kunlari sog‘liqni saqlash markazi, ta’lim boshqarmasi va ijtimoiy muassasalar bilan bog‘langan ko‘p mashg‘ulotli hamda turar joyli professional dasturlarni, dam olish kunlari esa oddiy mehmonlar uchun profilaktik shifo dasturlarini yuritishni rejalashtiryapmiz. Noyabr oyida saraton bemorlari va ularning oilalari uchun 2 kecha 3 kunlik “Fermadan dasturxonga va dam” dasturini ilk bor taqdim etamiz.
 

Pika Green oxir-oqibat qanday manzarani ko‘zlayapti?

Yashab qolish mumkin bo‘lgan profilaktik shifobaxsh ferma. Shifobaxsh qishloq xo‘jaligida rivojlanishida nogironligi bo‘lganlar kabi professional dasturga muhtoj insonlar uchun maxsus maqsadli turlar ham bor, lekin biz aksincha hech bo‘lmaganda fermada hech narsa qilinmasa yaxshi bo‘lardi, deb o‘ylaymiz. Zamonaviy odamda o‘ylashga vaqt yo‘q. Ofisda bo‘linma devorlari orasida qamalgan, avtobus va metroda doim kimdir bor, beton binolarda liftga minadi. Fermaga kelganda yolg‘iz o‘ylashga ham vaqt ajratib, shamol va tabiatni his qilib, dam olib ketishsa yaxshi bo‘lardi. Turar joy faoliyatini boshlayotgan hozirgi payt Pika Green uchun yana bir burilish nuqtasi bo‘ladiganga o‘xshaydi.