2027-yil Qishloq xo‘jaligi, chorvachilik va oziq-ovqat vazirligi byudjeti 22 trln 221,5 mlrd von… o‘sish sur’ati 10,4% — “2000-yildan beri eng yuqori”

Qishloq xo‘jaligi, chorvachilik va oziq-ovqat vazirligi byudjeti 2024-yilda 18 trln 3392 mlrd von, 2025-yilda 18 trln 7416 mlrd von, 2026-yilda 20 trln 1362 mlrd vonga oshib kelgan. Yillik o‘sish miqdori 2025-yilda 4024 mlrd von, 2026-yilda 1 trln 3946 mlrd von bo‘lgan. 2027-yilgi hukumat byudjet loyihasi bu oqimdan keskin farq qiladi. U o‘tgan yilga nisbatan 2 trln 853 mlrd von(10.4%) oshib, 22 trln 2215 mlrd vonni tashkil etadi, o‘sish miqdori ham, o‘sish sur’ati ham 2000-yildan beri eng kattadir. Avvalgi eng yuqori o‘sish sur’ati 2002-yilda 9.4%, eng yuqori o‘sish miqdori esa 2026-yilda 1 trln 3946 mlrd von bo‘lgan.

Moliyaviy manbani qishloq va baliqchilik hududlari uchun maxsus soliq yaratdi. Ushbu maxsus soliq tushumlari 2025-yil iyul oyi yakuniga ko‘ra jamlanma 4 trln 6376 mlrd vondan 2026-yil iyul oyi yakuniga ko‘ra jamlanma 12 trln 9876 mlrd vonga yetib, 8 trln 3500 mlrd von(180.1%) oshdi. Vazirlik ushbu moliyaviy imkoniyatni mavjud asosiy loyihalarni kengaytirish va yangi loyihalarga taqsimladi.

Byudjet loyihasiga kiritilmagan qarzlarni tartibga solish qismi ham bor. Yer boshqaruvi·qishloq xo‘jaligi mahsulotlari narxini barqarorlashtirish·FTA·chorvachilikni rivojlantirish bo‘yicha 4 ta jamg‘arma shu vaqtgacha to‘plagan taxminan 3 trln 1000 mlrd von qarzni 2027-yilda bir yo‘la qaytaradi. Buni hisobga olganda 2027-yilda vazirlik byudjeti hajmi 25 trln 3081 mlrd von bo‘lib, o‘tgan yilga nisbatan 25.7%(5 trln 1719 mlrd von) oshgan hisoblanadi. 2026-yil avgust holatiga ko‘ra ushbu jamg‘armalarning Davlat mablag‘larini boshqarish jamg‘armasidan olingan mablag‘lar qoldig‘i 3 trln 1000 mlrd von atrofida bo‘lib, faqat yillik foiz yukining o‘zi 1200 mlrd von atrofida deb baholangan.

Xarajatlar xususiyatiga ko‘ra, ixtiyoriy xarajatlar 16 trln 524 mlrd vondan 18 trln 289 mlrd vonga oshib, 12.3% ko‘paydi. Ish haqi va majburiy xarajatlarni qo‘shgan qat’iy byudjet 4 trln 838 mlrd vondan 4 trln 1926 mlrd vonga oshib, 2.7% ko‘paydi. Yangi loyihalar 40 ta bo‘lib, 1 trln 7551 mlrd von(batafsil loyihalar 20 ta 8294 mlrd von·ichki tarkib loyihalari 20 ta 9257 mlrd von)ni tashkil etadi, 53 ta loyiha uchun 5305 mlrd von bo‘lgan 2026-yil asosiy byudjeti bilan taqqoslaganda loyihalar soni 13 taga kamayib, byudjet 3.3 baravarga oshgan.

To‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘lovlar 3 trln davriga…narx barqarorlashtirish tizimi 91 mlrd bilan ilk bor joriy etiladi
Jamoat manfaatiga yo‘naltirilgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘lovlar byudjeti 2 trln 9703 mlrd vondan 3 trln 615 mlrd vonga oshib, 3 trln vonlik darajaga kiradi. Asosiy turdagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘lovlar rivojlantirish hududi bo‘lmagan yerlardagi dalalar uchun to‘lov stavkasini har bir haga 138 mln~150 mln vondan 170 mln~187 mln vonga, eng ko‘pi bilan 25% oshirib, sholi maydonlariga ko‘mak darajasiga moslashtiradi. Strategik ekinlar uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘lovlar 4196 mlrd vondan 4568 mlrd vonga oshiriladi, amalda yer dam berish ta’siriga ega yashil o‘g‘it esa 3000ha(haga 150 mln von) hajmida yangidan joriy etiladi. Ekologik qishloq xo‘jaligi to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘lovlari 407 mlrd vondan 641 mlrd vonga, hayvonlar farovonligiga asoslangan chorvachilik to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘lovlari esa tuxumchi tovuqlar·cho‘chqachilikni qamrab olgan holda 34 mlrd von hajmida sinov tariqasida joriy etiladi.

Asosiy qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining o‘rtacha narxi mezon narxdan past bo‘lsa, farqning hammasini yoki bir qismini qoplab beradigan qishloq xo‘jaligi mahsulotlari narxini barqarorlashtirish tizimi 91 mlrd von(yangi) miqdorida ilk bor kiritildi. Narx barqarorlashtirish tizimi majburiy xarajat sifatida tasniflandi.

Tabiiy ofatlar sohasida qishloq xo‘jaligi tabiiy ofatlar sug‘urtasini qo‘llab-quvvatlash 8871 mlrd vondan 9568 mlrd vonga oshadi, sug‘urta yuritish qiyin bo‘lgan 4 ta mahsulot guruhi uchun ekinlar kvazi-sug‘urtasi 77 mlrd von hajmida yangidan tashkil etiladi. Fermerlar xavfsizlik va tabiiy ofatlar sug‘urtasi qamrovi ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar sug‘urtasi darajasiga ko‘tarilib, 956 mlrd vondan 1228 mlrd vonga kengaytiriladi. Qurg‘oqchilikka javob berish uchun nasos stansiyalari inshootlarini yaxshilash byudjeti 246 mlrd vondan 2509 mlrd vonga, ya’ni 10 baravardan ko‘proqqa oshdi.

Hamkorlikda dehqonchilik qiluvchi yuridik shaxslar 6 tadan→36 taga, zarur qishloq xo‘jaligi materiallarini qo‘llab-quvvatlash tizimi yangidan tashkil etiladi
Hamkorlikda dehqonchilik qiluvchi yuridik shaxslar jamlanma 6 tadan 36 taga oshiriladi, inshootlar·uskunalar qurilishini qo‘llab-quvvatlash 26 mlrd vondan 228 mlrd vonga kengaytiriladi. Shuningdek, past foizli kredit(yangi·504 mlrd von)) orqali operatsion·investitsiya mablag‘lari qo‘llab-quvvatlanadi.

2027-yil 12-oyda Zarur qishloq xo‘jaligi materiallari to‘g‘risidagi qonun kuchga kirishiga muvofiq narx·talab-taklif ma’lumotlarini doimiy yig‘ish·tahlil qilish bo‘yicha qo‘llab-quvvatlash tizimini qurish uchun 12 mlrd von(yangi) ajratildi. Mineral o‘g‘itlar davlat zaxirasining maqbul hajmi·boshqaruv usulini loyihalash uchun tadqiqot·sinovga 10 mlrd von(yangi), o‘g‘itlardan foydalanish tizimini yaxshilash bo‘yicha sinov hududlari 3300ha barpo etish uchun 11 mlrd von(yangi) aks ettirildi. O‘g‘it xomashyosi xaridi uchun kredit hajmi 2000 mlrd vondan 5000 mlrd vonga oshiriladi.

Alohida fermer xo‘jaliklari sotib olishi qiyin bo‘lgan traktor kabi qimmat·yirik qishloq xo‘jaligi texnikasidan birgalikda foydalanish uchun shahar·tuman integratsiyalashgan qishloq xo‘jaligi texnikasi ijarasi punkti 1 ta·12 mlrd von hajmida yangidan ishga tushiriladi.

Qishloq va baliqchilik hududlari asosiy daromadi 35 ta okruggacha…davlat mablag‘i ulushi 50%
Qishloq va baliqchilik hududlari asosiy daromadi sinov loyihasi byudjeti 1 trln 1658 mlrd vongacha keskin oshdi. Qamrov 2026-yil asosiy byudjetidagi 10 ta okrugdan, qo‘shimcha byudjetni hisobga olganda 17 ta okrugdan 2027-yilda 35 ta okruggacha kengaytiriladi. Bu aholi kamayib borayotgan hududlardagi 69 ta okrugning taxminan yarmiga teng. Qamrov hududlari aholisi oyiga 15 mln vonlik mahalliy sevgi sovg‘a sertifikatlari oladi. Davlat subsidiyasi ulushi 40%dan 50%ga oshadi, provinsiya·mahalliy darajadagi ulushlar esa har biri 30%dan 25%ga pasayadi.

Asosan xususiy badallar orqali shakllantirib kelingan qishloq va baliqchilik hududlari o‘zaro hamkorlik jamg‘armasiga hukumat badali sifatida 2000 mlrd von ilk bor aks ettirildi. Qishloq turidagi transport xizmatlari 290 mlrd vondan 724 mlrd vonga oshirilib, AI asosidagi talabga javob beruvchi transport modeli 82 ta okrugga yoyiladi. Qishloq xo‘jaligi yerlari pensiyasi 2766 mlrd vondan 3444 mlrd vonga kengaytiriladi.
 

3 ta jamg‘arma birlashtirilib ‘(shartli nom)Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish jamg‘armasi’ tashkil etiladi
Vazirlik yil ichida qonun qabul qilingach, Yer boshqaruvi jamg‘armasi·Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari narxini barqarorlashtirish jamg‘armasi·FTA jamg‘armasi kabi 3 tasini birlashtirgan ‘(shartli nom)Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish jamg‘armasi’ni tashkil etadi. Vazirlik boshqarayotgan 7 ta jamg‘arma orasida maqsadi·qamrovi cheklangan yoki birlashtirishdan amaliy foyda bo‘lmagan jamg‘armalar amaldagi holicha qoldiriladi.

Birlashtirilgan jamg‘arma qishloq xo‘jaligi yerlarini muhofaza qilish badali, TRQ importchilar badali kabi mavjud manbalarga qo‘shimcha ravishda Qishloq va baliqchilik hududlari tuzilmasini yaxshilash maxsus hisobidan o‘tkazmalarni yangi manba sifatida ta’minlaydi. Maxsus hisob o‘tkazmalari 2026-yil asosiy byudjetidagi 7040 mlrd von(tuzatilgan 8128 mlrd von)dan 2027-yil loyihasida 4 trln 7819 mlrd vonga oshadi. Birlashtirish paytida eski qarzlar bir yo‘la tartibga solinadi va, 2027-yilda yuzaga kelishi kutilayotgan kamomad maxsus hisobdagi bo‘sh mablag‘lar o‘tkazmasi bilan qoplanadi. Boshqaruvni vazirlik bevosita amalga oshiradi, biroq mablag‘lar boshqaruvi Qishloq va baliqchilik hududlari korporatsiyasi·aT·Urug‘chilik instituti va boshqalarga topshiriladi, vazirlik tushuntirishicha, formal emas, amaliy birlashuv uchun yagona hisob sifatida yuritiladi.

Birlashtirilgan jamg‘armaning 2027-yil byudjet loyihasi bo‘yicha mezoni 8 trln 8332 mlrd von bo‘lib, 2026-yil asosiy byudjetidagi 6 trln 3580 mlrd vonga nisbatan 38.9% oshadi. Jami xarajatlar 6 trln 2851 mlrd von(14.6% o‘sish) hajmidadir. Asosiy xarajatlar — moslashtirilgan qishloq xo‘jaligi yerlarini qo‘llab-quvvatlash 2 trln 3057 mlrd von, ishlab chiqarish hududlari taqsimotining umumiy mablag‘lari 6179 mlrd von, qishloq xo‘jaligini rivojlantirish umumiy mablag‘lari 2164 mlrd von(sof o‘sish), yirik·kichik va o‘rta korxonalar qishloq xo‘jaligi va baliqchilik hamkorlik jamg‘armasiga badal 2000 mlrd von(sof o‘sish)dan iborat.

Chorvachilikni rivojlantirish jamg‘armasi birlashtirish qamrovidan chiqarildi. 2027-yilda uning operatsion hajmi 2 trln 7766 mlrd von bo‘lib, 2026-yilga(1 trln 1215 mlrd von) nisbatan 147.6% oshadi, shundan 1 trln 5377 mlrd von davlat mablag‘larini boshqarish jamg‘armasi asosiy qarzi(1 trln 5138 mlrd von)·foizi(239 mlrd von) qaytarilishi kabi hukumat ichki xarajatlaridir.

Qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat vaucheri 18 mln xonadonga…Hayvonlar farovonligini rivojlantirish institutini tashkil etish ilgari suriladi
Qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat vaucheri 740 mlrd vondan 866 mlrd vonga oshirilib, qamrov 16 mln 1000 xonadondan 18 mln xonadonga, 1 kishilik xonadon uchun oylik stavka 4 mln vondan 5 mln vonga ko‘tariladi va qo‘llab-quvvatlanadigan mahsulotlarga dengiz mahsulotlari qo‘shiladi. Talabalar uchun ‘Ming vonlik nonushta’ 111 mlrd vondan 174 mlrd vonga oshirilib, ovqatlanish soni 540 mln porsiyadan 570 mln porsiyaga kengaytiriladi va davlat qo‘llab-quvvatlash birligi stavkasi 2000 vondan 3000 vonga oshiriladi. Homilador ayollarga ekologik qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qo‘llab-quvvatlash 158 mlrd vondan 314 mlrd vonga, muddati esa 6 oydan 12 oyga uzaytiriladi.

Hayvonlar farovonligi sohasida ‘Hayvonlar farovonligini rivojlantirish instituti’ ni tashkil etishni ilgari surish uchun 10 mlrd von(yangi), ‘(shartli nom)Hayvonlar tibbiy ma’lumotlarini integratsiyalashgan boshqaruv tizimi’ ni qurish uchun 39 mlrd von(yangi) ajratildi. 2027-yilda it go‘shti iste’molini tugatish jarayonini amalga oshirish uchun qolgan zarur 316 mlrd von ham aks ettirildi.