Bu yozgi jaziramada 1,19 million bosh chorva nobud bo‘ldi… ‘2-avlod broyler smart-fermasi’ parrandaxona haroratini 2℃ pasaytirdi

Bu yoz noodatiy darajada issiq bo‘ldi. Koreya meteorologiya boshqarmasining ochiq meteorologik ma’lumotlar portaliga ko‘ra, bu yil mamlakat bo‘yicha jazirama kunlar soni 21,8 kunga(27-avgust holatiga) yetdi. Bu kunlik eng yuqori harorat 33℃ yoki undan yuqori bo‘lgan kunlar hisobidir. Tungi eng past harorat 25℃ dan pastga tushmaydigan tropik tunlar soni ham 25 kunga yetdi.

Issiqlik bevosita chorva binolariga kirdi. Qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat va qishloq ishlari vazirligining yozgi talab-taklifni barqarorlashtirish guruhi 19-kuni e’lon qilgan press-reliziga qaralsa, ushbu jazirama tufayli taxminan 1,19 million bosh cho‘chqa, parranda va boshqa chorva nobud bo‘ldi. 

Muammo faqat issiqlikda ham emas. Milliy chorvachilik fanlari instituti Chorvachilik hayoti va muhiti bo‘limi direktori Yoo Dong-jo 26-kundagi brifingda “Parvarish davri 5 haftadan kam bo‘lib ancha qisqa bo‘lsa-da, taxminan 3 haftadan keyin tovuqlar ammiak gazi va boshqa omillar sabab yo‘tal va balg‘am aralash nafas oladi”, dedi va “Bu og‘irlashsa, nobud bo‘lishgacha olib kelishi mumkin”, deb qo‘shimcha qildi. Direktor Yoo izohiga ko‘ra, harorat bo‘ladimi yoki gaz, parrandaxona ichi yomonlashgandan keyin chora ko‘rilsa, allaqachon kech bo‘ladi.

Chorvachilik sohasida smart-fermalarga ehtiyoj aynan shu yerdan kelib chiqadi. Faqat fermerning tajribasi va keyingi javob choralariga tayanish iqlim o‘zgarishlari ko‘lamini ko‘tarishga yetarli emas. Shular ichida nobud bo‘lish talafoti ko‘proq to‘planadigan broylerlarga qaratilgan texnologiya paydo bo‘ldi.

Qishloqni rivojlantirish boshqarmasi(boshqarma rahbari Lee Seung-don)  27-kuni parrandaxonalardan yig‘ilgan yem iste’moli hamda harorat·namlik ma’lumotlaridan oziqlantirish va muhit boshqaruvida kompleks foydalanadigan ‘2-avlod broyler smart-fermasi’ni ishlab chiqqani va dala sinovlarini yakunlaganini ma’lum qildi. U Smart-ferma ko‘p vazirlikli paket innovatsion texnologiyalarni rivojlantirish loyihasi doirasida Chonnam milliy universiteti va Emotion Co., Ltd. bilan hamkorlikda ishlab chiqildi.
 

Mavjud 1-avlod broyler smart-fermalari yem berish, suv berish, ventilyatsiya kabilarni avtomatlashtirgan alohida uskunalarga asoslangan bo‘lib, ma’lumotlarni integratsiyalashgan tarzda boshqarishda cheklovlar bor edi. Tarqalish darajasi ham yetarli emas. Qishloqni rivojlantirish boshqarmasi tovuq(tuxumchi·broyler) boqadigan taxminan 18 ming xo‘jalikning 7% atrofida 1-avlod smart-fermasi joriy etilganini taxmin qilmoqda.

2-avlod △parrandaxona muhiti o‘lchovi va pol boshqaruvini qo‘llab-quvvatlaydigan harakatlanuvchi muhitni boshqarish qurilmasi △zarur ventilyatsiya hajmini oldindan hisoblab boshqaradigan faol ventilyatsiya nazorati texnologiyasi △muhit·oziqlantirish ma’lumotlarini bitta ekranda boshqaradigan integratsiyalashgan boshqaruv tizimidan iborat. Bu safar e’lon qilingan barcha samaradorlik ko‘rsatkichlari 1-avlodga nisbatan qiymatlardir.

Harakatlanuvchi muhitni boshqarish qurilmasi parrandaxona shiftidagi rels bo‘ylab harakatlanib, ammiak, vodorod sulfidi, karbonat angidrid konsentratsiyasi va harorat·namlikni bir nechta nuqtada o‘lchaydi hamda joylashuv bo‘yicha farqlarni rangli taqsimot xaritasida ko‘rsatadi. Namlanishga moyil ichimlik suvi liniyalari atrofiga to‘shama avtomatik sepiladigan pol boshqaruvi funksiyasi qo‘shilishi natijasida ammiak chiqindilari 20,7% kamaydi.

Faol ventilyatsiya nazorati tashqi ob-havo, parrandaxona tuzilishi, issiqlik izolyatsiyasi ko‘rsatkichi, va tovuqlarning issiqlik ajratishini hisobga olib, kerakli ventilyatsiya hajmini oldindan hisoblaydigan profilaktik usuldir. Qo‘llash natijasida yuqori harorat davrida kunduzgi vaqtda parrandaxona ichki harorati 1,5~2,0℃ pasaydi, tunnel ventilyatorlari ishlashi 48,3%, elektr energiyasi sarfi 35,2% kamaydi.

Sinov Jeonbuk Namvondagi 54 ming bosh sig‘imli zamonaviy derazasiz broyler parrandaxonasida o‘tkazildi. 2 ta binodan faqat bittasi(30 ming bosh) 2-avlod tizimi bilan jihozlanib, qolgan bino bilan bir davrda taqqoslandi. Broylerlarning bir aylanish parvarish davri 5 haftadan qisqa bo‘lgani uchun, turli davrlardagi oldin-keyin taqqoslashdan ko‘ra bir davrda yonma-yon binolarni taqqoslash mavsum·jo‘ja joylashtirish vaqti o‘zgaruvchilaridan kamroq ta’sirlanadi.

Taqqoslash natijasida ishlab chiqarish indeksi 357 dan 374,1 ga ko‘tarilib 4,8% yuqori bo‘ldi, yem konversiyasi koeffitsienti esa 1,47 dan 1,42 ga yaxshilanib 3,4% oshdi. Jo‘natishgacha normal o‘sgan tovuqlar ulushi bo‘lgan parvarish omonlik darajasi ham 96,8% dan 98,8% ga, ya’ni 2 foiz punktga oshdi.
 

Iqtisodiy samaradorlik xo‘jalikning boshlang‘ich holatiga bog‘liq. Milliy chorvachilik fanlari instituti Smart chorvachilik muhiti bo‘limi boshlig‘i Jang Gil-won “Taxminan 14,5 million vonlik iqtisodiy samara 1-avlod inshootlari mavjud bo‘lgan holatda 2-avlod texnologiyasi qo‘shimcha qo‘llanganda kuzatiladi”, deb tushuntirdi va “1-avlod mavjud bo‘lib, faqat 2-avlod qo‘shilganda dastlabki xarajatni taxminan 50 million von deb hisoblayapmiz”, dedi. U davom etib, “Agar 50 million von dastlabki xarajat evaziga yiliga taxminan 14,5 million von daromad ko‘rish mumkin bo‘lsa, 5 yil ichida qoplash mumkin”, dedi. Jang Gil-won 1-avlod uskunalari yo‘q oddiy xo‘jalikka 2-avlod smart-fermasini joriy etish uchun taxminan 80 million~100 million von xarajat talab etilishini bildirdi.

Sinov faqat bitta xo‘jalikda o‘tkazilgani bois natijalarni umumlashtirish mumkinmi, degan e’tirozlar ham bo‘ldi. Jang “Parvarish sharoitlari yoki usullari xo‘jalikdan xo‘jalikka farq qilishi mumkin”, deb javob berdi va “5%, 2% kabi o‘sish samara ko‘rsatkichlari barcha xo‘jaliklarga bir xil qo‘llanadi, deb qat’iy aytib bo‘lmasa-da, bu yaxshilanish bera oladigan texnologiya deb hisoblaymiz”, dedi.

Hayvonlar farovonligini yaxshilash ta’siri bo‘yicha dalillar hozircha cheklangan. Kasallanish darajasi va nobudlik, stress ko‘rsatkichlari, xulq-atvor o‘zgarishlari o‘rganilganmi, degan savolga Jang “Stress indeksi kabi jihatlargacha hali batafsil tekshira olmadik”, dedi va “Avvalo karbonat angidrid hamda ammiak gazi hosil bo‘lish miqdorini tekshirdik”, deb aytdi.

Milliy chorvachilik fanlari instituti bu yil Jeonbuk Jeongeupda bitta sinov xo‘jaligini qo‘shimcha qilishni, 2027-yilda esa yangi texnologiyalarni tarqatish loyihasi orqali 8 ta xo‘jalikka joriy etishni rejalashtirmoqda. Shahar va tumanlar so‘rovlari qabul qilinib, xo‘jalik sharoiti va fermerning xohish-irodasi baholanadi, fermerlarning o‘z ulushi talab qilinmaydi. Hamkor tadqiqot kompaniyasi Emotion Co., Ltd. kelasi yilgi loyihani ham birga amalga oshiradi. Xorijda Malayziyaning Kelantan shtatida bitta xo‘jalik qurildi va 30 ming bosh joylashtirish arafasida.

Asosiy masala — fermerlarning tanlovi. Direktor Yoo “Eng yaxshisi fermerlar orasida ‘qildik, yaxshi ekan’ degan gap ko‘p tarqalishi kerak, lekin hozirgi vaziyatda pul kiritishga osonlikcha qaror qilish qiyin”, dedi va “Samarani aniq ko‘rsatish uchun ko‘p targ‘ibot qilish va siyosiy jihatdan ko‘p yo‘naltirish kerak, deb hisoblaymiz”, dedi.