Yotoqxonaning 404-xonadagi kursdoshlari ayol fermerlar qishloq xo‘jaligi texnikasi chellenjida cho‘qqiga chiqdi

Kyongbuk viloyati Sanju Smart Farm Innovatsion vodiysi yotoqxonasining 404-xonasi. Taxminan bir yil avval yosh fermerlar o‘quv kursiga qabul qilinib, shu xonada birga yashagan uch nafar tinglovchi va ulardan birining rafiqasi jamoa tuzib, 9-sentabr kuni Qishloqni rivojlantirish boshqarmasi Qishloq inson resurslarini rivojlantirish markazida o‘tkazilgan “2-ayol fermerlar qishloq xo‘jaligi texnikasi chellenji”da bosh mukofotni qo‘lga kiritdi. Jamoa nomi “T404” ham xona raqamidan olingan. Boshidagi “T” harfi Team (jamoa)ni anglatishi bilan birga, ular hozir amaliyot qilayotgan Tomato (pomidor) so‘zining bosh harfi hamdir.

Jamoa a’zolarining bosib o‘tgan yo‘li har xil. Eng kichigi Pak Sumi (24 yosh, Kyongbuk Kumi) Koreya hayot fanlari o‘rta maktabi va Koreya qishloq xo‘jaligi va baliqchilik universitetini tamomlab, tabiiy ravishda Innovatsion vodiyga kelgan. Pak Sohyon (33 yosh, Kyongbuk Chilgok) Harbiy havo kuchlarida texnik unter-ofitser sifatida 12 yil davomida samolyotlarni qo‘llab-quvvatlash uskunalarini ta’mirlash bilan shug‘ullangan, xizmatdan bo‘shagach esa qishloqqa qaytib fermerlik qilishga tayyorgarlik ko‘rib, shu yerga kelgan. Eng katta opa Pak Hijong (38 yosh, Chungnam Yesan) uzoq yillik ish faoliyatini yakunlab, Chungnam Yesanda olma bog‘i yuritayotgan otasining oilaviy ishini davom ettirishga qaror qilgan. Hijong shunday dedi: “Ochiq dalaning o‘ziga xos jozibasi bor, ammo cheklovlari ham aniq ko‘rinayotgan vaziyatda yangi texnologiyalarni o‘rganib, ularni uyg‘unlashtirib ko‘rmoqchi edim. Issiqxona yetishtirishini o‘rganganimdan keyin uni olmaga tatbiq etishni o‘ylayapman”.

Musobaqada to‘rt kishi bir jamoa bo‘lib qatnashdi. Sohyon Kyonsangbuk-do qishloq xo‘jaligi texnologiyalari institutida 70 soatlik qishloq xo‘jaligi texnikasi bo‘yicha ta’lim olayotganda musobaqa haqida eshitgan, odam yetishmagach, Hijongning Innovatsion vodiydagi kursdoshi rafiqasi Sako Yumini tavsiya qilgan va jamoa tuzilgan. Vazifalar shunday taqsimlandi: Sumi traktor va tirkamani boshqarish hamda kombaynni yuklash-tushirishda qo‘l ishoralarini berish, Hijong kombayn, Sohyon kultivator, Sako Yumi esa ko‘chat o‘tqazish mashinasini boshqarish vazifasini oldi.

Kombayn uchun qo‘l ishoralaridan kultivatorni burishgacha — har kim yengishi kerak bo‘lgan to‘siqlar 

Jiddiy mashqlar musobaqadan taxminan bir oy avval boshlandi. Ular Chonju shahrida o‘tkazilgan oldindan tayyorgarlik mashg‘ulotlarida ikki marta qatnashdi, shuningdek Kyongbuk qishloq xo‘jaligi texnologiyalari institutidan alohida so‘rab, yana ikki marta 1 kecha-yu 2 kundan mashq qilishdi. Kyongbukda ular musobaqadagidan kattaroq korpusli kombayn va ulanish qismi uzunroq tirkamadan foydalandi, traktor o‘lchamiga nisbatan mashq trassasi tor bo‘lgani uchun qiyinlik darajasi ham yuqoriroq edi.

Qishloq xo‘jaligi texnikasini boshqarish tajribasi eng ko‘p bo‘lgan Sumi uchun ham bu oson kechmadi. Maktabda bo‘sh tirkama ulab mashq qilgani 3–4 yil avval bo‘lgan, bu safar esa kombayn ortilgan holda harakatlanishi kerak edi. Bundan ham qiyini qo‘l ishoralari edi. Sumi shunday dedi: “Haydashdan ko‘ra qo‘l ishoralari ancha qiyin bo‘ldi. Kombayn oxir-oqibat menga ishonib ergashishi kerak, agar noto‘g‘ri signal bersam, xavfli bo‘lib qoladi. Eng katta bosim — vaqtni aniq ko‘rsatib berish kerakligi edi”.

 

Qishloq xo‘jaligi texnikasini ilgari hech qachon boshqarmagan Hijong uchun eng katta to‘siq qo‘rquv edi. U yolg‘iz qiz bo‘lgani uchun ota-onasi xavfli deb, uni texnika yaqiniga ham yo‘latmagan. Kombaynda uzatmalar dastagini oz-ozdan harakatlantirib neytral holatga keltirish kerak, mashq paytida neytral holat to‘g‘ri tushmagani sababli mashina tirkamadan sirg‘anib tushgan holat ham bo‘lgan. Hijong ochiqchasiga shunday dedi: “Yiqilib tushishdan qo‘rqib, qo‘l ishoralariga emas, darhol oldimdagi yerga qarab qolarkanman. Qo‘rquvni yengib, hammasini singlimga topshirgan holda signallarga qarashim kerakligi haqidagi bosim eng og‘iri bo‘ldi”.

Kultivatorni boshqargan Sohyon birinchi kundanoq qiyinchilikka duch keldi. Ikki qator pushta hosil qilish uchun yo‘nalishni o‘zgartirish kerak edi, ammo dvigatel kuchiga bas kela olmay, mashina burilmadi. U hatto vazifani almashtirish haqida o‘yladi, biroq maydondagi instruktor og‘irlik markazini orqaga berish usulini ko‘rsatgach, nihoyat yechim topildi. 

Kombayn sirg‘angan kechasi tun bo‘yi YouTube, texnikasiz “operativ yig‘ilishlar”

Kamchiliklar jamoaviy ish bilan to‘ldirildi. Kombayn sirg‘angan kuni Hijong uxlay olmay, tun bo‘yi YouTube orqali boshqarish usullarini o‘rgandi. Sumi ham o‘sha kuni uyiga qaytib, qo‘l ishoralarini qaytadan o‘zlashtirdi va qaysi vaqtda qanday signal berilishini vaqt ketma-ketligida tartiblab chiqdi. Texnika bo‘lmagan kunlarda ham uch nafar tinglovchi yotoqxonada yig‘ilib, harakatlarni moslashtirish uchun “operativ yig‘ilishlar”ni qayta-qayta o‘tkazdi.

Hijong shunday dedi: “Singillarim yonimda turib, mashina qanday harakatlanishi va qayerda to‘xtashi kerakligini doim maslahat qilib turishdi. Men katta opa bo‘lsam-da, aksincha singillarim meni yanada dadil yetaklab borishdi”.

Dvigatel ishga tushmay “yurakni hovuchlatdi”… “Bundan yaxshiroq bajarishning iloji yo‘q edi”

Amaliy bahsda ham og‘ir lahzalar bo‘ldi. Sohyon start chizig‘ida kultivator dvigateli ishga tushmagani uchun qattiq terlab ketdi. Mashq paytida bunday holat biror marta ham bo‘lmagan edi. Tashkiliy xodim yordam bermoqchi bo‘ldi, ammo u “yana bir marta urinib ko‘raman” deb arqonni qayta tortdi va baxtga qarshi emas, dvigatel ishga tushdi. Kultivator va ko‘chat o‘tqazish mashinasi guruhi tezlikdan ko‘ra mukammallikka e’tibor qaratdi. Egatning to‘g‘ri chiziq bo‘lib ochilgan-ochilmagani, pushta oxiridagi plyonka yakuni saranjomligi, birinchi ko‘chat ekiladigan joy bir tekis moslangan-moslanmagani mezon edi. Sohyon: “Tashqaridan qaragan odamlar chiroyli deb ayta olishi uchun yakunlashga alohida e’tibor berdim”, dedi.

Traktor va kombayn guruhi qo‘l ishoralari hamda qaror qabul qilishdagi hamohanglikka e’tibor qaratdi. Traktor orqaga yurishni bir urinishda muvaffaqiyatli bajardi, kombayn esa tirkamaga to‘g‘ri chiqib, xuddi shunday tekis chiziqda pastga tushdi. Sumi esladi: “O‘sha paytgacha qilgan mashqlarimiz ichida eng mukammali shu bo‘ldi. Bundan yaxshiroq bajarishning iloji yo‘q edi”.

Aslida ularning maqsadi g‘oliblik emas edi. Jamoa a’zolari birga xotira yaratish, hech bo‘lmaganda 20-o‘rindan yuqoriga kirish, jarohatlanmasdan xavfsiz yakunlashni maqsad qilgan edi. Musobaqa davomida a’zolari almashgan jamoalar ham bir nechta bo‘ldi, ammo T404 dastlabki to‘rt kishi bilan marragacha yetib bordi. Taqdirlash marosimida ular eng yuqori 7-o‘rin, eng past 15-o‘rinni taxmin qilishgan. 15-o‘rin ham, 7-o‘rin ham o‘tib, nomlari chaqirilmagach, oxirida bosh mukofot sohibi sifatida e’lon qilindi.

Bosh mukofotdan keyin oilaning qarashi o‘zgardi, dehqonchilik rejalari kengaydi 

Mukofot haqidagi xabardan keyin oilalarining munosabati ham o‘zgardi. Hijongning otasi qizi uchun traktor va kombayn sotib olish kerak ekan, deb hazil aralash tabrikladi, qaynota-qaynonasi tomondan esa hatto “sulolaning sharafi” degan gaplar ham chiqdi. Innovatsion vodiyga kelgach ilk bor mashina haydashni boshlagan Sumi ham uning haydashidan xavotirlangan otasidan endi uy traktorini boshqarishi mumkinligi haqida gap eshitdi.

Ishonch dehqonchilik rejalarini ham kengaytirdi. Faqat issiqxona yetishtirishini o‘ylagan Sohyon endi ochiq dalani ham nazariga oldi. Qishloqlarda aholining keksayishi sabab qishloqqa qaytgan yoshlar atrofdagi yerlarni qabul qilib oladigan holatlar ko‘p bo‘lgani uchun, sholi yoki kartoshka kabi ochiq dala ekinlariga ham kengaytirish mumkin, degan fikrga keldi. Hijong ta’kidladi: “O‘rgansa, qila oladi, lekin qo‘rqib qilolmaydigan holatlar ko‘p. Ayol fermerlarning rasmiy joylarda qishloq xo‘jaligi texnikasini o‘rganish imkoniyatlari yanada ko‘payishi kerak”.

Pomidor bo‘yicha boshqaruv amaliyotidan olma bog‘ini qayta tiklashgacha

T404ning uch nafar tinglovchisi hozir Sanju Smart Farm Innovatsion vodiysining 8-bosqichidagi 51 tinglovchi orasida pomidor jamoasida boshqaruvga yo‘naltirilgan amaliyot o‘tamoqda. 20 oylik kursning 2 oylik nazariy ta’limi va 6 oy davomida tashqi fermer xo‘jaliklarida o‘tkaziladigan o‘quv amaliyotini yakunlab, endi 1 yil davomida bevosita yetishtirib, sotishgacha sinab ko‘radigan bosqichda. Birinchi mavsumdagi pishgan pomidor hosilini yakunlab, hozir cherry pomidor yetishtirmoqda. Sumi ko‘chat o‘tqazilgandan keyin suvni kamaytirib, ildizlarning suv izlab yanada chuqurroq yoyilishiga yordam beradigan “suvni uzish” boshqaruvini eng katta o‘rganilgan saboq deb ko‘rsatdi.

2027-yil aprelida ta’limni tugatgach, uchalasi bir jamoa bo‘lib Sanjudagi ijaraviy smart farmga kirishga harakat qiladi. Baholar va faoliyat natijalari qo‘shilib, 4 ta jamoa (12–15 kishi) tanlanadi, tanlansa, 3 yil davomida issiqxonadan bozor narxidan arzonroq foydalanish mumkin. Tanlanmasa ham, boshqa mahalliy hokimiyatlarning ijaraviy smart farmlariga ariza topshirib, imkon qadar ko‘p tajriba to‘plashga bel bog‘lashgan. Harbiy texnik xizmat tajribasi, qishloq xo‘jaligi mutaxassisligi, ish faoliyati orqali orttirilgan kadrlar boshqaruvi tajribasi kabi turli yo‘nalishlardagi biografiyalari ham ular tayanadigan boylikdir.
 

Keyingi orzulari ham har birida alohida. Hijongning maqsadi — “Yesanning faxri” bo‘lish. Otasi yoshligida tog‘ni o‘zi tekislab, 3000–5000 pyong hajmdagi bog‘ barpo qilgan, ammo iqlim o‘zgarishi va kasalliklar sabab bir yilgi hosildan deyarli voz kechgach, ko‘p narsani qo‘yib yuborgan. Hijong Innovatsion vodiyda o‘rgangan texnologiyalar va qishloq xo‘jaligi texnologiyalari institutining navlarni yaxshilashdagi yutuqlarini uyg‘unlashtirib, ekin maydonini kengaytirish va otasining bog‘ini qayta tiklashini aytdi. U shunday dedi: “Albatta hammasi yaxshi bo‘lib ketishiga ishonchim komil emas, ammo uni yaxshi tomonga o‘zgartirish — mana shunday muassasalarda o‘qigan odamning vazifasi”.

Sumining maqsadi — o‘zi o‘qigan Koreya hayot fanlari o‘rta maktabi va Koreya qishloq xo‘jaligi va baliqchilik universiteti bitiruvchilari uchun yaxshi namuna bo‘lish. Imkon tug‘ilsa, kichik kursdagilar oldida ma’ruza qilishni xohlashini aytdi. Qishloq xo‘jaligida oxir-oqibat o‘ziga xos texnologik malaka bo‘lishi kerak, degan fikr bilan bitirgandan keyin ham o‘qishni davom ettirmoqchi.

Sohyon o‘quv amaliyotini o‘tagan Kyongbuk Koryongdagi fermer xo‘jaligi rahbari yaqinda qishloq xo‘jaligi maysteri etib belgilanganini ko‘rib, o‘ziga maqsad qo‘ydi. U muntazam o‘qib, o‘z xo‘jaligini yaratib borayotgan shu yo‘lni davom ettirib tadbirkorlik boshlashni va bir kun kelib maysterlikka ham urinib ko‘rishni niyat qilgan. Sotuv kanallarini ham oldindan o‘ylab, universitetda oziq-ovqatni qayta ishlashni ham yangidan o‘rganmoqda.

“Bu yo‘lni tanlaganingizdan afsuslanmaysizmi?” degan savolga uchalasi ikkilanmasdan: “Afsuslanmaymiz”, deb javob berdi.