Piyoz yig‘im-terimi 79 daqiqadan 35 daqiqaga…Qazish, saralash va yig‘ishni bir yo‘la bajaradigan o‘ziyurar kombayn

Piyoz yig‘im-terimi poyalarni kesish va plyonkani olib tashlagandan so‘ng yer ostidagi piyozni qazib olish, uni dalaga 2–3 kun yoyib quritish, keyin esa birma-bir terib qoplarga solish tartibida amalga oshiriladi. Qishloq taraqqiyoti ma’muriyati ma’lumotlariga ko‘ra, piyoz yig‘im-terimi ishlarining mexanizatsiyalashuv darajasi atigi 31,4% (2023-yil)ni tashkil etadi. Quritish paytida yomg‘ir yog‘sa yoki harorat keskin ko‘tarilsa, mahsulot sifati pasayadi, ob-havo sabab jadvalning kechikishi ham ko‘p uchraydi. Dalalarda qazishdan tortib yig‘ishgacha bo‘lgan jarayonni bitta mashina bilan bajaradigan texnologiyaga ehtiyoj ortib kelgan.

Koreya oziq-ovqat, qishloq va o‘rmon xo‘jaligi texnologiyalarini rejalashtirish va baholash instituti (IPET) 28-oktabr kuni “Dala dehqonchiligi mexanizatsiyasini rag‘batlantirish texnologiyalarini rivojlantirish loyihasi” orqali Shinheung Industrial Co. bilan birgalikda o‘ziyurar piyoz yig‘ish kombaynini ishlab chiqib, tijoratlashtirganini ma’lum qildi. Bu kombayn o‘zi harakatlanib, piyozni qaziydi, tuproq kabi begona aralashmalarni ajratadi va yig‘ishni bir yo‘la bajaradi. Unda to‘rt g‘ildirakli yuritma va to‘rt g‘ildirakli boshqaruv tizimi qo‘llangan; qazish chuqurligini egat balandligiga qarab o‘zgartirish yoki saralash tezligini sozlash mumkin bo‘lgani uchun u mamlakat dalalari sharoitiga moslashtirilgan. Yakuniy samaradorlik sinovida 10a (1 000㎡)ga ish vaqti 34,6 daqiqa bo‘lib, qazgich va yig‘gichni alohida ishlatadigan an’anaviy usuldagi 79,4 daqiqadan taxminan 56% qisqa bo‘ldi.
Mavjud o‘ziyurar kombaynlar zanjirli, ya’ni gusenitsali turda bo‘lganidan farqli ravishda, bu mahsulot g‘ildirakli. Shinheung Industrial Co. tadqiqot markazi rahbari Bang Byeong-ju: “G‘ildirakli usulda ot kuchi yuqori bo‘lgani uchun dvigatel katta, tezlik va itarish kuchi yaxshi,” dedi. Ya’ni g‘ildirakli tur yurish tezligi va kuch jihatidan ustunligi tushuntirildi.

Saralash jarayonining birlashtirilgani ham farqli jihatdir. Bang: “Avvalgi mahsulotlarda qazish ishlari yetarli emas edi yoki qazish, saralash va yig‘ishni bir yo‘la bajaradigan mahsulot yo‘q edi,” deb tushuntirdi va “Saralash liniyasi tez bo‘shab boradi, ish tezligini ham yuqori qilish mumkin,” dedi. Loyihani boshqargan IPET mas’ul tadqiqotchisi Kim Myung-wook: “Koreya qishloq xo‘jaligi texnologiyalarini targ‘ib qilish agentligidan qishloq xo‘jaligi mashinalari sinov natijalari olindi, mavjud mahsulotlarga nisbatan unumdorlik va saralash funksiyalari kuchaytirildi,” dedi.

Yig‘im-terim mavsumidagi yuqori harorat ham o‘ziyurar piyoz yig‘ish kombayniga ehtiyojni oshirdi. Bang: “Ilgari qazish texnologiyasi yetarli bo‘lmagani uchun faqat saralash va yig‘ish qilinar, piyoz yig‘ib olingandan keyin quritilishi kerak edi, ammo 30 darajadan oshsa, piyoz ochiq dalada pishib qoladi,” dedi va “Endi uni darhol qazib, qoplarga solib, yopiq quritish joyiga ko‘chiramiz,” deya qo‘shimcha qildi. Uning tushuntirishicha, yuqori harorat sabab piyozni dalada quritmay, qazilgani zahoti qoplarga solib ko‘chiradigan xo‘jaliklar ko‘paygan.

Shunga ko‘ra, quritish joyi ham daladan omborga ko‘chdi. Yig‘im-terimdan keyin qoplarga solingan piyoz omborga olib boriladi, ventilyatorlar bilan havo so‘rib olinib shamollatiladi va xona haroratida dastlabki quritish amalga oshiriladi. Namlik chiqarilgach, piyoz 0 daraja atrofidagi past haroratli omborlarga joylanib saqlanadi.

Kombayn Kyongbuk, Kyongnam, Chonnam, Chonbuk, Chungnam va Gangvon kabi asosiy yetishtirish hududlariga yetkazib berildi. Shinheung Industrial Co. ma’lumotiga ko‘ra, bu texnologiyalarning barchasi qo‘llangan mahsulotdan 2025-yildan keyin 5 dona pullik sotilgan. 2023-yildan beri yetkazib berilgan qazish ishlariga mo‘ljallangan modellar soni 17 tani tashkil etadi. Tadqiqot jarayonida 4 ta patentga ariza berilib, barchasi ro‘yxatdan o‘tkazildi.

Shinheung Industrial Co. qishloq xo‘jaligi texnikasini ijaraga berish dasturlari bilan bog‘lab tarqatishni kengaytirishni, dala fikr-mulohazalarini inobatga olib unumdorlik va foydalanish qulayligini izchil yaxshilashni rejalashtirmoqda. Avtonom boshqaruv texnologiyasi qo‘shilgan keyingi avlod dala ekinlari yig‘ish kombaynini ishlab chiqish ham ilgari surilmoqda.