[Intervyu] Koreya robototexnika konvergentsiyasi instituti rahbari Cho Yong-jun, “appleflyatsiya”ga tayyorgarlik uchun olmaning butun sikliga mo‘ljallangan robot ishlab chiqishni boshladi

Olma yetishtirishda yil hosili bahorda gullar ochilgan paytda changlanish qanchalik yaxshi kechishiga bog‘liq bo‘ladi. Changlatish asalarilarning vazifasidir. Biroq iqlim o‘zgarishi kabi omillar ta’sirida asalarilarning ommaviy nobud bo‘lishi ham yuz beradi, shu bois har yili vaziyat turlicha bo‘ladi. Gullash davrida sovuq urishi ham qo‘shilsa, meva tugishi sustlashib, olma narxi ko‘tariladi va bu umumiy narxlarni ham oshiradigan “appleflyatsiya” (olma + inflyatsiya) deb ataladigan hodisaga aylanadi. Aksincha, hosil haddan tashqari yaxshi bo‘lgan yillarda narx tushib ketib, fermerlar zarar ko‘radi.

Faqat asalarilarga suyana olmaydigan fermerlar gulchangni bevosita gulga surtib beradigan sun’iy changlatish bilan bo‘shliqni to‘ldiradi. Ammo bu gulchanglarning aksariyati import qilinadi. Koreya robototexnika konvergentsiyasi instituti (KIRO) qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat tadqiqot guruhi rahbari Cho Yong-junning aytishicha, mamlakatdagi mevali bog‘ fermerlari ishlatadigan gulchangning 80–90 foizi Xitoydan keladi. Import gulchang orqali mevali daraxtlarning bakterial kuyishi kabi patogenlar ham kirib kelishi mumkinligi haqidagi xavotirlar doimiy ravishda bildirilmoqda. Biroq import butunlay to‘xtatilsa, changlatish ishlari darhol izdan chiqishi sababli, amaliyotda boshqaruv faqat kasallik qayd etilgan hududlarni cheklash darajasida olib borilayotgani aytiladi.

Mahalliy gulchang ishlab chiqarish ko‘paymayotganining sababi ishlab chiqarish maydonchasidadir. Cho rahbarning aytishicha, Kyongbuk provinsiyasining Cheongsong hududida gulchang olish uchun faqat gullaydigan daraxtlar yetishtiriladigan, 2 gektarlik mamlakatdagi eng yirik majmua bor. Gullarni terib olish mumkin bo‘lgan muddat yiliga bor-yo‘g‘i bir haftadan sal ko‘proq. Shu orada qishloqdagi barcha keksalar yig‘ilib, gullarni qo‘lda terishsa ham, yig‘ib olish ko‘rsatkichi 30 foiz atrofida qoladi, qolganlari yerga to‘kilib, isrof bo‘ladi. Bir haftalik ish haqi 60 million vonga yetadi, biroq yillik gulchang ishlab chiqarish hajmi atigi 5–10 kg xolos. Mahalliy mahsulot Xitoynikidan 4–5 baravar qimmat bo‘lgani uchun fermerlar uni izlamaydi, talab bo‘lmagani uchun ishlab chiqarish ham oshmaydi — bu berk doira. KIRO changlatish va gulchang ishlab chiqarishgacha qamrab oladigan mevali bog‘ robotini ishlab chiqishga kirishganining sababi ham shunda.

Cho rahbar 30-oktabr kuni KIROning Andongdagi qishloq xo‘jaligi robotlarini sinovdan o‘tkazish markazida bergan intervyusida: “Hosilning sust bo‘lishidagi eng katta omil — muhit, undan keyingisi esa har yili sharoiti o‘zgarib turadigan asalarilar”, dedi. “Robot changlatadi desak, asalarilar kerak emas deb noto‘g‘ri tushunishlari mumkin, ammo changlatishni asalarilar bajargani eng yaxshisi. Faqat asalarilar barqaror bo‘lmagani uchun robotlar yordamchi sifatida kirib, ishlab chiqarishni barqarorlashtirsin, demoqchimiz”, dedi u.
 

Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasi va Qishloq xo‘jaligi vazirligining integratsiyalashgan loyihasi…‘pastki qism’ va integratsiya KIRO zimmasida

Ushbu loyiha Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasi va Qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat va qishloq ishlari vazirligi birgalikda ilgari surayotgan qishloq xo‘jaligi AX (sun’iy intellektga o‘tish) integratsiyalashgan loyihasidir. U uchta kichik loyihadan iborat bo‘lib, umumiy boshqaruvni Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasi rahbarlik qiladigan tadqiqot-ishlanma loyihasi 1 ((株)MetaFarmers) olib boradi. Robotni inson qiyofasiga qiyoslaganda qo‘l va tana qismiga to‘g‘ri keladigan yuqori qism apparat ta’minoti hamda ish AI’si tadqiqot-ishlanma loyihasi 1 — “Mevali daraxtlarda qishloq xo‘jaligi ishlari xatti-harakat xususiyatlarini taqlidiy o‘rganishga asoslangan boshqaruv texnologiyasini ishlab chiqish va qishloq xo‘jaligi robotlari texnologiyasini standartlashtirish tadqiqoti”ni bajaruvchi MetaFarmers kompaniyasi zimmasida. Bog‘ va mevalarni tanib oladigan “ko‘z” bo‘lgan ko‘rish intellekti bo‘yicha “Mevali bog‘ muhiti sharoitiga mos qishloq xo‘jaligi ishlari talab qilinadigan unumdorlikni tahlil qilish va qaror qabul qilish uchun ko‘rish intellektualizatsiyasining asosiy texnologiyalarini ishlab chiqish” ishini Chungnam milliy universiteti sanoat-akademik hamkorlik jamg‘armasi (professor Li Dae-hyun) olib boradi. Qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat texnologiyalarini rejalashtirish va baholash instituti orqali tanlab olingan KIROning tadqiqot-ishlanma loyihasi 3 — “Mevali daraxtlar ishlab chiqarishini barqarorlashtirish uchun yetishtirishni boshqarish robot platformasi va intellektuallashtirish texnologiyasini ishlab chiqish” esa pastki qism bo‘lgan avtonom harakat platformasi va harakatlanish AI’sini ishlab chiqadi. Tadqiqot muddati 2026-yil aprelidan 2030-yil dekabrigacha — 4 yil 9 oy.

KIRO har bir loyihadan chiqqan yuqori qism va ko‘rish intellektini yagona tizimga birlashtirish hamda daladagi sinov-amaliyot ishlarini ham o‘z zimmasiga oladi. Cho rahbar: “Umumiy boshqaruv Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish boshqarmasida bo‘lsa-da, Qishloq xo‘jaligi vazirligi loyihasida seriyali ishlab chiqarishni o‘ylash kerak bo‘lgani uchun tizim integratsiyasini biz bajarishimiz kelishib olindi”, deb tushuntirdi. Bu ishda har bir loyiha (konsorsium)ga 20 ga yaqin tashkilot qatnashdi, raqobat darajasi taxminan 4 ga 1 bo‘ldi. Cho rahbar: “Mamlakatda robot bilan shug‘ullanadigan tashkilot, kompaniya va universitetlar bu safar deyarli barchasi kirgan deb qarash mumkin”, dedi.

KIRO loyihasiga markaziy byudjetdan tashqari Kyongsangbuk-do va Andong shahri mahalliy mablag‘lari ham qo‘shib moliyalashtirildi. Nisbat markaziy va mahalliy byudjetda taxminan 6 ga 4. Bu majburiy shart emas edi, biroq olma yetishtirishning asosiy hududi bo‘lgan mahalliy hokimiyatlar ko‘proq sarmoya kiritish evaziga daladagi dolzarb ehtiyoj — gul terimi va gulchang ishlab chiqarishni vazifalar qatoriga qo‘shishni so‘radi. Cho rahbarning aytishicha, Qishloq xo‘jaligi vazirligining mevali daraxtlar va gullar bo‘limi ham mahalliy gulchangni ta’minlashga katta qiziqish bildirmoqda.
 

Nega aynan olma… ko‘p o‘qli yassi daraxt shakliga qisqartirildi

Maqsadli ekin olma, uning ichida ham ko‘p o‘qli yassi daraxt shakliga qisqartirildi. Daraxtni devor kabi yassi qilib o‘stiradigan ko‘p o‘qli yassi shaklga texnika kirishi oson, texnikaga qulay bo‘lsa, robotga ham qulay bo‘ladi. Cho rahbar rejalashtirish bosqichida fermerlar bilan suhbatlarda: “Yoshi katta fermerlar daraxtlarning hammasini sug‘urib tashlab, qayta eksak, yana qancha parvarish qilib yetishtiramiz, deb ko‘p o‘zgartirmaydi, lekin 40–50 yoshdagi fermerlar hosildorlik va mehnat tejalishidagi farq katta bo‘lgani uchun barchasini almashtirmoqda”, degan gaplarni eshitganini aytdi. Cho rahbarning ma’lumotiga ko‘ra, ko‘p o‘qli yassi shakl eng ko‘p Kyongnamning Geochang hududida joriy etilgan, asosiy yetishtirish hududlari Andong va Cheongsong ham avvalgi ingichka shpindel shaklidan tezda o‘tmoqda.

Daraxt shaklini bitta turga qat’iy belgilash — o‘tmishdagi muvaffaqiyatsizliklardan olingan saboqdir. Raqobatli loyihada yutish uchun shpindel, yassi va to‘g‘ri chiziqli shakllarning barchasini uddalaymiz deb taklif berishga to‘g‘ri kelgan, buyurtma olingach esa bu yuk bo‘lib, natija chiqmagan holatlar ko‘p bo‘lgan. Cho rahbar: “Robot hamma sharoitda hammasini bajaradi deyish — havoyi gap”, deya, “Yetishtirish usulini robotga mos qilib o‘zgartirib, unga mos robot bilan samaradorlikni oshirish to‘g‘ri. Bu safar daraxt shakli aniq belgilab berilgani uchun shaxsan o‘zim ham katta umid qilyapman”, dedi.

Shunday bo‘lsa-da, mevali bog‘ oson maydon emas. Ochiq dalada to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh nuri kameraning tasvirini oppoq qilib yuborib, robot hech narsani ko‘ra olmaydigan holatlar yuz beradi. Mavjud bog‘larning katta qismi 5–10 darajali adirlikda joylashgan, bir marta ekilsa 10–15 yil parvarish qilinadigan daraxtga robot shikast yetkazsa, zarar bir yillik dehqonchilik bilan cheklanmaydi. Sinov o‘tkaziladigan fermer xo‘jaligini topish qiyinligi ham to‘siqdir. Cho rahbar: “Ijara haqi to‘langan taqdirda ham bu olma ishlab chiqarish rentabelligiga mos kelishi kerak, shuning uchun qulaylik yaratib beradigan fermerlar ko‘p emas”, dedi.
 

Bitta platformada ish moslamalari almashtiriladi… gullar “urib, so‘rib olinadi”

Olmaning bir yillik agrotexnik ishlari qishki butashdan tortib hosil yig‘imgacha yirik hisobda 9 turdagi ishga bo‘linadi. Shulardan markaziy byudjet loyihasi butash, changlatish, gul siyraklatish va hosil yig‘ishning 4 turini bajaradi, mahalliy byudjet hisobidan esa gul terimi va gulchang ishlab chiqarish qo‘shildi. Yuqori platforma umumiy ishlatiladi, uchidagi hand-tool va yordamchi qurilmalar esa ish turiga qarab almashtiriladi. Butashda shoxni ushlaydigan gripper va kesgich o‘rnatilgan ikki qo‘l, changlatishda gulchangni gulga yaqin masofada aniq purkaydigan uchlik qo‘yiladi. Gul siyraklatishda siyraklatish preparati baki, hosil yig‘ishda esa qutilarni chiqarib beradigan konveyer yuklanadi. Butalgan shoxlar old tomondagi maydalagichda darhol maydalanib, bog‘ga sepiladi. Cho rahbar: “Kesib qo‘yilsa, keyin yana yig‘ishtirish kerak bo‘ladi, maydalanib berilsa esa ozuqa ham bo‘ladi, degan ijobiy fikrlar ko‘p bo‘ldi”, dedi.

Hosil yig‘ishda ish tezligi hal qiluvchi masala. Loyiha taklif so‘rovi (RFP) talab qiladigan ish unumdorligi soatiga 1000㎡ (taxminan 300 pyong), biroq olmani uzib, orqaga burilib qutiga solish usuli bilan bu tezlikka erishib bo‘lmasdi. Shu sababli uzilishi bilan darhol gofrlangan shlang orqali pastga tushirib, qutiga yuboradigan tuzilma tanlandi. Qolgan vazifa — pastga tushish jarayonida yuz berishi mumkin bo‘lgan meva shikastlanishini oldini olish.

Mahalliy byudjet bilan ishlab chiqilayotgan gul terish mashinasi odam kabi gullarni bittalab termaydi. Aylanadigan uruvchi qism gullaydigan daraxtni silkitsa, to‘kilayotgan gullarni korpus ushlab qoladi, manfiy bosimli so‘rish qurilmasi esa ularni so‘rib olib, bakka to‘playdi. Bir o‘tishda 70 foizini yig‘ib olish maqsad qilingan. Tegishli patent allaqachon olingan. Ucharib ketadigan gullar sababli yo‘qotishlar qoladi, biroq Cho rahbar: “70 foizini yig‘ib olsa ham, odam terganidan ancha yaxshi”, deya, “Bir necha o‘n million vonlik uskuna bo‘lsa ham, bir yilning o‘zida muvaffaqiyat qozonsa, gulchang ishlab chiqarish majmualari uchun tub burilish bo‘ladi”, dedi. Daladagi fermerlar ham namoyish konseptini ko‘rib, imkoniyati bor degan munosabat bildirgan. Gul terimi hajmi oshgani sayin gulchang tayyorlash uskunalari quvvatini ham kattalashtirgan sinov modelini yaratib, asosiy yetishtirish hududlariga topshirish rejalashtirilgan.
 

Bitta sun’iy yo‘ldosh tasviri bilan marshrut… simulyatsiyada minglab robotlar o‘rganadi

KIRO ilgari surayotgan texnologik farqlanish harakatlanishda. Cho rahbarning aytishicha, mavjud avtonom harakatlanuvchi qishloq xo‘jaligi texnikalarida odam bir marta bevosita haydab, xarita tuzishi kerak. Katta fermer xo‘jaliklarida bu ishning o‘zi ham alohida mehnat. KIRO sun’iy yo‘ldosh tasviridan AI yordamida daraxt qatorlarini ajratib oladi va robotning texnik xususiyatlarini hisobga olib, umumiy harakat yo‘nalishini (global path) avtomatik tuzadi. Dalada esa lidar, kamera va GPS orqali faqat to‘siqlar hamda batafsil yo‘nalish (local path)ga javob beradi. Cho rahbar: “Navigatsiyaga qiyoslasak, qaysi avtomagistraldan borish bitta sun’iy yo‘ldosh suratida hal bo‘ladi, faqat tor ko‘chalar va piyodalar o‘tish joylariga maydonda javob qaytariladi”, deb tushuntirdi.

Notekis ochiq dalada yuqori qismni gorizontal holatda ushlab turish texnologiyasiga “Sim-to-Real” AI qo‘llanadi. Virtual muhitda millionlab pyonglik notekis relyef yaratiladi va minglab robotlar ishga tushirilib, holat barqaror saqlanadigan, sirpanmaydigan hamda elektr energiyasini eng kam sarflaydigan boshqaruv shartlarini o‘zi o‘rganishiga erishiladi. To‘rt g‘ildirakning har biri osma tizim vazifasini bajarib, yerning notekisligini yutadi, yuqori qism esa o‘z holida qoladi. Cho rahbar: “Avvallari burilish burchagi falon bo‘lsa, burchak tezligini falon qilish kerak degan tarzda algoritm yozilardi, lekin bir dona tosh bo‘lsa ham shartlar buzilardi”, deya, “AI’ning muhitga o‘zi moslashishi jismoniy AI’ning afzalligi, shuning uchun bitta ishni emas, butun siklni qamrab olishga intilyapmiz”, dedi.
 

Robot sotish o‘rniga “ish” sotiladi… ish haqi xarajatining yarmi darajasida

Tijoratlashtirish modeli ikki yo‘nalishdan iborat. Asosiysi — xizmat sifatidagi robot (RaaS). Fermer mobil telefon orqali ishni band qilsa, xizmat ko‘rsatuvchi kompaniya muhandisi robotlarni yuklab olib keladi, bir nechta robotni bir vaqtda ishga tushirib, ishni bajaradi va yana yig‘ib olib ketadi. To‘lov mavjud ish haqi xarajatining 50 foizi darajasida belgilanishi, ish turi, maydon, qiyalik va joylashuvga qarab farqlanishi rejalashtirilgan. Muhandisni bevosita ishga oladigan juda yirik fermer xo‘jaliklari yoki muassasalarga tayyor mahsulot turnkey tarzida sotiladi. Sotuv narxi investitsiyani qoplash muddati 2,5 yil mezonida 80 million von atrofida, 100 million vondan oshmaydigan darajada belgilandi. Hozirgi muhokamalarga ko‘ra, xizmatni A loyihasidagi MetaFarmers, sotuvni esa Daedong bajarishi yo‘nalishi shakllangan, biroq aniq rollar tijoratlashtirish bosqichida qayta kelishiladi.

Cho rahbar: “Robotni fermerga olib borib bersak ham, fermer undan foydalana olmaydi. Qishloq xo‘jaligi texnikasida dilerlar bor, sotuvdan keyingi xizmat ko‘rsatiladi, robotlarda esa hali bunday infratuzilma yo‘q”, deya, “Shuning uchun fermer yetishtirish ishlarini pudratga topshirib, xizmat haqini to‘laydigan tuzilma orqali yechim topdik”, dedi. Butun sikl robotini tanlagani ham xuddi shu sababdan. U: “Faqat hosil yig‘sa, yiliga bir hafta, faqat changlatsa, uch kun ishlatiladigan uskunani kim bir necha o‘n million vonga sotib oladi? Ishlarning hammasini ulash kerak, shundagina yil bo‘yi ishlaydigan robot bo‘ladi”, deb ta’kidladi.

Maydonga chiqarish kamida 3 ta robot hamkorlikda ishlaydigan to‘da ishini nazarda tutadi. 3 ta robot mezonida butash va hosil yig‘ishda soatiga 1000㎡ (taxminan 300 pyong), purkab o‘tadigan changlatish va gul siyraklatishda esa bundan bir necha baravar ko‘proq maydonni qamrab olish maqsad qilingan. Konsorsiumda Daedong va Daedong Robotics (Daedong Mobility va KIRO qo‘shma tashkil etgan) qatnashib, hosil qutilari konveyer orqali uzatilganda Daedongning tashuvchi roboti ularni qabul qilib ko‘chiradigan bog‘lanish ham ko‘rib chiqilmoqda. Sanoat tozalash robotlarini boshqarish tajribasiga ega Dexweaver ko‘plab robotlarning markaziy boshqaruvi va xizmat tizimini, Koreya qurilish texnikasi tadqiqot instituti esa yuqori yuklama va yuqori moment talab qiladigan maydalagich va konveyer kabi yordamchi tizimlarni zimmasiga oladi. Suncheon milliy universiteti ochiq dalada oson buziladigan robotni qishloq xo‘jaligi texnikasi nuqtayi nazaridan takomillashtirish bo‘yicha boshqaruv va xavfsizlik tadqiqotlarini, Andongdagi Koreya kelajak qishloq xo‘jaligi tadqiqot instituti jamg‘armasi esa sinov maydonchasini barpo etishni bajaradi.
 

Gul terish mashinasi 2028-yil bahorida ilk bor maydonga chiqariladi… sovuq urish paytida qayta changlatish maqsad

Jadvalga ko‘ra, 2027-yil ikkinchi yarmida dastlabki harakat platformasi chiqariladi, 2028-yilda yuqori qism bilan birlashtirilib hosil yig‘ish, changlatish va gul terimi, undan keyin esa butash va gul siyraklatish ketma-ket sinovdan o‘tkaziladi. Oxirgi 2 yil sinov-amaliyot va takomillashtirishga sarflanadi. Gul terish mashinasining prototipini 2027-yil o‘rtalaridan keyin yaratib, 2028-yil bahorida gullar ochilganda ilk bor dalaga chiqarish maqsad qilingan. Sinovlar Andongda amalga oshiriladi. KIRO sinov markazi yonidagi mavjud ingichka shpindel shaklidagi bog‘ 2026-yil qishida ko‘p o‘qli yassi shaklga o‘zgartirilib, ichki sinov maydoni yaratiladi; fermerlardan ijaraga olingan maydonlar, Koreya kelajak qishloq xo‘jaligi tadqiqot instituti boshqaradigan jamoat maydoni hamda gullaydigan daraxtlargacha ekiladigan robotga ixtisoslashgan sinov maydoni birgalikda ishlatiladi. Koreya kelajak qishloq xo‘jaligi tadqiqot instituti maydoni avval Qishloq xo‘jaligi vazirligining ochiq dala smart-qishloq xo‘jaligi loyihasi doirasida sensorlar va 3D modellash bilan jihozlangan joydir.

Cho rahbar kutayotgan narsa mehnat sarfini kamaytirishdan nariga o‘tib, hosildagi tebranishlarni qisqartirishdir. Bahorgi sovuq urish zararlantirsa, qolgan gullarni yana bir marta changlatish amalda yagona chora, ammo hozir cho‘tka bilan gullarni bittalab tegizib chiqish kerak bo‘lgani uchun bunga jur’at qilish qiyin. Ba’zi fermerlar speed sprayer (SS mashinasi) bilan gulchang sepadi, biroq Cho rahbarning tushuntirishicha, tadqiqot natijalarida buning samarasi yo‘qligi aniqlangan.

Cho rahbar: “Sovuq urganda changlatish robotini kechiktirmay kiritib, omon qolgan gullarni yana bir marta changlatilsa, zararni kamaytirish mumkin”, deya, “Istalgan vaqtda kira oladigan ish mashinasi paydo bo‘lsa, mevali daraxtlar ishlab chiqarishini barqarorlashtirish degan yakuniy maqsadga ancha yaqinlashish mumkin”, dedi.