[Phỏng vấn] Thu hoạch đậu đỏ bằng máy gặt đập liên hợp thay vì liềm… Viện Khoa học Cây lương thực Quốc gia sẽ phổ biến Neoul và Yeoul vào năm 2027 sau Arari và Hongmiin

Ông Kim Dae-gyu, đại diện nhóm trồng đậu đỏ Cheongchun Pat, người canh tác khoảng 10ha (30.000 pyeong) đậu đỏ tại Gongju, tỉnh Chungnam, cứ đến mùa thu hoạch lại cầm liềm. Sau khi cắt đậu đỏ, nếu trời không mưa, ông phơi 3~4 ngày rồi mang máy tuốt đến để tuốt. Mất khoảng một tuần để thu hoạch 30.000 pyeong, trong thời gian đó ông gọi 4~6 lao động thời vụ. Tổng diện tích canh tác của cả nhóm gồm 24 nông dân trẻ lên tới khoảng 23ha (hơn 70.000 pyeong).

Nếu cùng công việc đó được thực hiện bằng máy gặt đập liên hợp, tình hình sẽ khác. Theo phân tích năm 2015 của Viện Khoa học Cây lương thực Quốc gia thuộc Cục Phát triển Nông thôn, thời gian lao động thu hoạch trên 10a (1000㎡) là 17,44 giờ đối với thu hoạch thủ công bằng cách cắt bằng liềm, phơi rồi tuốt, trong khi thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp là 0,86 giờ. Tức là có thể giảm 95% thời gian lao động thu hoạch. Tuy nhiên, tại hầu hết ruộng đậu đỏ trong nước, người ta vẫn cầm liềm. Theo Viện Khoa học Cây lương thực Quốc gia, tỷ lệ tự cung đậu đỏ nội địa chỉ quanh mức 20%. Cộng thêm tình trạng già hóa nông thôn và chi phí nhân công tăng, cơ giới hóa thu hoạch đã trở thành cửa ải đầu tiên mà ngành đậu đỏ nội địa phải vượt qua.

Ngày 15 vừa qua, Viện Khoa học Cây lương thực Quốc gia đã tổ chức “Buổi trình diễn thực địa thu hoạch cơ giới giống đậu đỏ mới” tại thành phố Gongju, tỉnh Chungnam, và công bố cảnh thu hoạch giống ‘Hongmiin’ dành cho thu hoạch cơ giới bằng máy gặt đập liên hợp. Báo Công nghệ Nông nghiệp Hàn Quốc đã gặp nghiên cứu viên Ju Yeong-gwang và nhà nghiên cứu Lee Seok-gi thuộc Trung tâm Nghiên cứu Cây trồng Trung Bắc Bộ của Viện Khoa học Cây lương thực Quốc gia, những người chuẩn bị buổi trình diễn này, để nghe về mức độ tiến triển của cơ giới hóa đậu đỏ và những gì còn lại. Chúng tôi cũng lắng nghe câu chuyện của các nông hộ tham gia buổi trình diễn.
 

Thu hoạch bằng liềm mất 17 giờ trên 10a… dùng máy gặt đập liên hợp giảm 90% lao động và tăng 50% thu nhập

Hiệu quả của cơ giới hóa không chỉ dừng ở khâu thu hoạch. Theo phân tích của Viện Khoa học Cây lương thực Quốc gia (năm 2015) được đăng trong Hướng dẫn thực hiện dự án khuyến nông năm 2021, tổng thời gian lao động trên 10a giảm từ 25,66 giờ đối với gieo theo hốc thủ công·thu hoạch thủ công xuống còn 2,60 giờ đối với gieo theo hàng·thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp, giảm 23,06 giờ. Tác động lớn là 17,44 giờ vốn dành cho thu hoạch (11,78 giờ) và tuốt (5,66 giờ) được thay bằng 0,86 giờ thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp. Trong cùng tài liệu, chi phí nhân công trên 10a giảm từ 279.000 won xuống 28.300 won, thu nhập tăng từ 1.058.000 won lên 1.595.000 won, tức tăng 50%.

Lý do cần giảm chi phí sản xuất cũng thể hiện ở giá cả. Theo những gì nhóm nghiên cứu nghe từ ngành, do sản lượng gần đây giảm, giá đậu đỏ chuyển từ vùng sản xuất đến các doanh nghiệp chế biến đã tăng lên tới 15.000~16.000 won/kg. Mức này chênh lệch lớn so với ngưỡng 10.000 won/kg mà ngành cho là phù hợp để thương mại hóa sản phẩm. Cạnh tranh với hàng nhập khẩu cũng là một thách thức. Nghiên cứu viên Ju nói: “Người tiêu dùng ưu tiên hàng nội địa vì đây là cây trồng truyền thống, các doanh nghiệp cũng nói rằng đậu trong nước có vị và hương tốt hơn đậu Trung Quốc”, đồng thời cho biết “chất lượng hàng nhập khẩu cũng đang tốt lên nên các giống nội địa cũng phải tiếp tục được cải thiện”. 

Arari·Hongda·Hongmiin không đổ ngã, mở đường cho thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp

Hai nhà nghiên cứu chọn ‘Arari’, được chọn tạo năm 2011, làm điểm khởi đầu của cơ giới hóa đậu đỏ. Trước đó, giống ‘Chungju Pat’ và các giống địa phương được trồng chủ yếu có tính dây leo, thân tiếp tục phát triển nên dễ đổ ngã. Đó là cấu trúc mà máy gặt đập liên hợp không thể vào được. Nhà nghiên cứu Lee nói: “Thay đổi lớn nhất của giống đang được phổ biến hiện nay là không leo dây và duy trì dạng đứng”, đồng thời cho biết “nhờ vậy năng suất trên 10a cũng tăng từ 150kg lên mức 200kg”.

Theo Viện Khoa học Cây lương thực, hiện khoảng 60% diện tích trồng đậu đỏ trong nước là Arari. Khoảng 15% là Chungju Pat, giống mà nông dân tự giữ giống để sử dụng. ‘Hongda’ ra đời năm 2017 và ‘Hongmiin’ ra đời năm 2020, khi được phổ biến thông qua Viện Xúc tiến Công nghệ Nông nghiệp Hàn Quốc, đã đạt thị phần vượt 10%.

Mỗi giống có mục đích sử dụng khác nhau. Arari có màu đỏ sẫm và tỷ lệ thu hồi nhân đậu cao nên dùng làm nhân đậu. Hongda là giống hạt nhỏ với khối lượng 100 hạt là 14,1g, dùng cho trà đậu đỏ·đậu đỏ nguyên hạt. Hongmiin là giống hạt lớn với khối lượng 100 hạt là 20,5g, khi chế biến có màu đỏ tươi nên phù hợp dùng làm đậu đỏ nguyên hạt. Về lý do trình diễn Hongmiin tại buổi trình diễn lần này, nghiên cứu viên Ju giải thích: “Hạt to và có màu đỏ tươi nên mức độ ưa chuộng của doanh nghiệp tương đối cao”, đồng thời nói “các cửa hàng bánh gạo ở khu vực Gongju muốn giống có ngoại hình ưu tú”.

Cùng với giống, phương thức canh tác quyết định tổn thất. Trong cùng tài liệu hướng dẫn thực hiện, khi thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp loại thông thường, tỷ lệ tổn thất ở bộ phận cắt của canh tác gieo theo hàng là 3,39%, chỉ bằng khoảng 1/4 so với canh tác luống cao (12,23%). Chiều cao cắt của gieo theo hàng cũng là 6,9cm, thấp hơn luống cao (10,5cm). Phương thức mà nhóm nghiên cứu khuyến nghị là như sau. Tạo luống rộng 150cm bằng máy gieo theo hàng gắn trên máy kéo. Gieo hai hạt ở độ sâu 5cm, với bề rộng hàng 40cm, khoảng cách cây 15cm. Trong thực nghiệm thu hoạch Arari bằng máy gặt đập liên hợp đa dụng tại ruộng thử nghiệm (Chuncheon) của Viện Công nghệ Nông nghiệp tỉnh Gangwon năm 2016, tỷ lệ tổn thất do cắt·xả của canh tác gieo theo hàng cũng là 4,61%, thấp hơn gieo theo hốc trên luống cao (5,70%).

Thời điểm thu hoạch cũng quan trọng. Nghiên cứu viên Ju khuyên: “Đậu đỏ phải được thu hoạch khi lá đã rụng và thân đã khô tốt thì mới có thể thu hoạch không bị tắc”, đồng thời nói “nếu đưa máy vào khi chưa chín hẳn, có trường hợp máy gặt đập liên hợp đang chạy thì dừng lại, vì vậy cần kiểm tra kỹ độ chín”. Theo giải thích của nhóm nghiên cứu, tại buổi trình diễn ở Gongju lần này gần như không có tổn thất. Ông Kim, người theo dõi trình diễn, nói “Hongmiin rất tốt” và cho biết ông dự định tiếp tục tăng diện tích trồng. Về tổn thất, ông cũng nói: “Có rơi vãi một phần nhưng tương tự như khi chạy máy tuốt”, đồng thời cho biết “nếu phơi khô rồi tuốt, dù quay máy tuốt nhẹ thì hạt vẫn bắn ra và rơi vãi”. 

Chiều cao đóng quả·chín đồng loạt vẫn là bài toán… giá thiết bị·quy mô canh tác cũng là rào cản

Tuy nhiên, theo nhóm nghiên cứu, nơi trực tiếp thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp chỉ là một số pháp nhân nông nghiệp quy mô lớn ở vài khu vực. Hầu hết nông hộ có quy mô canh tác nhỏ chỉ đưa đậu đỏ đã cắt bằng liềm vào máy gặt đập liên hợp để tuốt. Rốt cuộc, công việc cắt vẫn còn nằm trong tay con người.

Nhóm nghiên cứu trước hết chỉ ra những nhiệm vụ còn lại về giống. Nghiên cứu viên Ju nêu ‘chiều cao đóng quả’, tức chiều cao từ mặt đất đến quả thấp nhất. Ông giải thích: “Phần dưới của quả phải ở một độ cao nhất định so với mặt đất thì khi thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp mới không bị mắc”, đồng thời cho biết “nếu tối thiểu chỉ 5cm mà đồng đều thì người thành thạo vẫn có thể thu hoạch, nhưng để ai cũng làm được mà không tổn thất thì phải đạt 10~15cm”. Đối với nông hộ, thu nhập là ưu tiên nên thay vì chấp nhận rủi ro quả bị mắc vào máy gặt đập liên hợp làm giảm giá trị hàng hóa, họ chọn cắt bằng liềm. Nghiên cứu viên Ju nói thêm: “Việc nâng cao vị trí đóng quả hiện vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu cấp dòng”, đồng thời cho biết “do biến động của vị trí đóng quả lớn nên không dễ làm cho đồng đều, nhưng chúng tôi kỳ vọng có kết quả trong vài năm tới”.

Một bài toán khác là ‘tính chín đồng loạt’. Đậu đỏ chín lần lượt từ các quả phía dưới nên thân và quả không chín cùng một lúc. Nghiên cứu viên Ju nói: “Tính trạng chín đồng thời là phần còn ít được cải thiện trong các giống đã phát triển đến nay”.

Cũng có những rào cản ngoài giống. Hai nhà nghiên cứu cùng cho rằng điều cản trở cơ giới hóa không phải là công nghệ mà là cấu trúc. Máy móc cần thiết từ gieo trồng đến thu hoạch đã được phát triển dưới dạng có thể dùng chung với đậu tương. Máy gặt đập liên hợp đa dụng cũng có thể dùng chung cho đậu tương·đậu đỏ·đậu xanh nếu chỉ thay sàng phân loại, và đã được phổ biến khá nhiều thông qua các dự án đậu tương trên ruộng lúa. Vấn đề là quy mô canh tác không đủ lớn để nông hộ hoặc hợp tác xã trang bị thiết bị.

Bức tường cảm nhận tại hiện trường cũng là giá thiết bị. Ông Kim bày tỏ ý muốn sử dụng máy gặt đập liên hợp để thu hoạch đậu đỏ, nhưng cho biết với giá máy gặt đập liên hợp lên tới 150 triệu~200 triệu won mỗi chiếc thì khó cân đối hiệu quả kinh tế. Ông nói: “Tôi mong có hỗ trợ máy móc cho nông dân trẻ như tôi, nhưng quá hạn chế”, và cho biết việc có thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp vào năm 2027 hay không sẽ được quyết định sau khi xem xét quy mô thu nhập và chi tiêu tùy theo việc bán đậu đỏ sản xuất năm 2026.

Nền tảng nghiên cứu và thiết bị cũng không dồi dào. Nhà nghiên cứu Lee nói: “Cần phát triển công nghệ để cơ giới hóa toàn bộ quy trình của đậu đỏ, nhưng nhân lực tạo giống đậu đỏ chỉ có 3 người nên cần thêm hỗ trợ nghiên cứu”. Ông nhấn mạnh: “Các trung tâm công nghệ nông nghiệp triển khai nhiều dịch vụ cho thuê, nhưng không có nhiều nơi trang bị đầy đủ thiết bị phù hợp với đậu đỏ”, đồng thời nói “nếu xây dựng hệ thống có thể xử lý nhanh khâu làm sạch và sấy khô sau thu hoạch, nông hộ sẽ có thể cung cấp nguyên liệu dễ dàng hơn nhiều”. 

Neoul thu hoạch nhiều hơn Arari 15%, Yeoul có tinh bột kháng cao gấp 2,5 lần

Những ứng viên tiếp theo để giải quyết các nhiệm vụ còn lại là ‘Neoul’ và ‘Yeoul’ được chọn tạo năm 2025.

Neoul cho năng suất 247kg trên 10a, nhiều hơn Arari (214kg) 15%, số quả trên mỗi cây cũng là 33 quả, nhiều hơn 22%. Nghiên cứu viên Ju nói: “Do các doanh nghiệp làm nhân đậu ưa chuộng màu đỏ sẫm, diện tích trồng Arari vượt 60%”, đồng thời cho biết “vì trồng Arari lâu năm khiến năng suất và tính năng giảm, chúng tôi đã phát triển giống này theo hướng giữ nguyên màu sắc nhưng tăng năng suất”. Yeoul là giống thay thế Hongda, một giống chín sớm. Giống này có màu đỏ tươi, năng suất 236kg trên 10a, nhiều hơn Arari 10%. Nghiên cứu viên Ju giới thiệu: “Yeoul tập trung vào tính chức năng, nâng hàm lượng tinh bột kháng lên 15%, cao gấp 2,5 lần Arari”.

Viện Khoa học Cây lương thực cho biết, thông qua dự án trình diễn phổ biến công nghệ mới năm 2027, viện có kế hoạch phổ biến hai giống này, mỗi giống 5ha tại 3 khu vực trọng điểm sản xuất, và khu vực mục tiêu đang được thảo luận. Các buổi trình diễn tại hiện trường cũng sẽ tiếp tục. Nhà nghiên cứu Lee nói: “Ở Gyeongju, nơi nổi tiếng với bánh Hwangnambbang vốn sử dụng đậu đỏ nội địa, trung tâm công nghệ nông nghiệp cũng rất quan tâm đến liên kết chế biến nên đang chuẩn bị buổi trình diễn thu hoạch cơ giới Neoul”. 

Phương pháp canh tác tránh nhiệt độ cao sẽ được xác lập vào năm 2027… cũng phát triển giống thích ứng nhiệt độ cao

Phát triển giống ứng phó với biến đổi khí hậu cũng là một nhiệm vụ. Nhà nghiên cứu Lee nói: “Do nhiệt độ cao trong năm 2023 và 2024 khiến đậu đỏ bị thiệt hại, nghiên cứu cũng gặp nhiều khó khăn”, đồng thời cho biết “nhiệt độ cao bất ngờ và biến đổi khí hậu là gánh nặng đối với cả hiện trường nghiên cứu lẫn nông hộ”. Trong ngắn hạn, nhóm nghiên cứu có kế hoạch xác lập phương pháp canh tác tránh nhiệt độ cao bằng cách điều chỉnh thời điểm gieo trồng đến năm 2027. Họ cũng đang phân tích việc gặp nhiệt độ cao ở giai đoạn sinh trưởng nào sẽ gây bất thụ. Nghiên cứu viên Ju cho biết dựa trên điều này, họ sẽ chọn lọc nguồn gen và phát triển từng bước các giống có khả năng thích ứng nhiệt độ cao.

Về hướng nghiên cứu trong tương lai, nhà nghiên cứu Lee cho biết: “Đậu đỏ vẫn còn những phần cần làm như vị trí đóng quả, và tôi cũng muốn nghiên cứu thêm để tăng năng suất”, đồng thời nói “chúng tôi đang cân nhắc cả phương án kết hợp nhiều nghiên cứu như phân tích bộ gen để tăng cường khả năng kháng bệnh, và rút ngắn thời gian chọn tạo giống thông qua rút ngắn thế hệ”. Ông nhấn mạnh: “Vì tỷ lệ tự cung chỉ khoảng 20%, mục tiêu đầu tiên là phát triển giống mới và mở rộng hạt giống”.