[Diễn đàn chính sách Quốc hội] Ngành chăn nuôi heo Hàn Quốc trong khủng hoảng, tìm kiếm bước chuyển đổi lớn của mô hình phòng dịch từ ‘quy định hành chính’ sang ‘khoa học và thực tiễn hiện trường’

[Báo Công nghệ Nông nghiệp Hàn Quốc = Phóng viên Baek Cheol-hyeon] Từ đầu năm nay, riêng tại các trang trại nuôi heo đã ghi nhận tổng cộng 24 ca Dịch tả heo châu Phi (ASF) trong vòng 60 ngày, lan ra 7 tỉnh/thành trên toàn quốc, cho thấy mô hình phát sinh khác với trước đây và đẩy ngành chăn nuôi heo Hàn Quốc vào cuộc khủng hoảng chưa từng có. Tuy nhiên, khi các biện pháp phòng dịch mang tính quy chế quá mức chỉ chăm chăm vào việc ngăn chặn dịch bệnh đang đe dọa quyền sinh tồn của nông hộ, tiếng nói cho rằng đã đến lúc phải suy nghĩ về các phương án cải thiện thực tế đang ngày càng lớn hơn.

Theo đó, Hiệp hội Heo Hàn Quốc đã cùng với các nghị sĩ Moon Geum-ju, Lim Mi-ae của Đảng Dân chủ Đồng hành và nghị sĩ Jung Hee-yong của Đảng Quyền lực Nhân dân tổ chức diễn đàn chính sách tại Quốc hội vào ngày 11/6 vừa qua nhằm khắc phục những giới hạn của hệ thống phòng dịch hiện hành vốn lấy quy định hành chính làm trung tâm và tìm kiếm các biện pháp phù hợp với thực tiễn hiện trường.

Hiệp hội Heo Hàn Quốc: “Cần nới lỏng các quy định xa rời thực tế và xây dựng chính sách bồi thường cùng tồn tại với nông hộ”
Trưởng ban Jeong Byeong-il của Hiệp hội Heo Hàn Quốc, người trình bày chủ đề, cùng Trưởng phòng Choi Jae-hyeok tham gia thảo luận, cho biết dù đồng tình với định hướng nâng cao năng lực phòng dịch của chính phủ, nhưng các quy định hành chính mang tính tiện lợi hiện nay, vốn được xây dựng theo tiêu chuẩn bệnh lở mồm long móng (FMD) có thể lây qua không khí trong quá khứ, đang đe dọa nghiêm trọng quyền sinh tồn của nông hộ. Họ cho rằng cần xây dựng các phương án cải thiện thực tế mà hiện trường có thể chấp nhận, có tính đến đặc điểm khoa học rằng virus ASF chỉ lây truyền qua “tiếp xúc trực tiếp”.

Trưởng ban Jeong Byeong-il nhấn mạnh: “Các biện pháp cấm vận chuyển gia súc sống và phân chuồng giữa các tỉnh/thành do chính quyền địa phương ban hành tràn lan đang gây thiệt hại kinh tế rất lớn cho nông hộ”, đồng thời “cần sửa quy định hỗ trợ chi phí ổn định thu nhập trong Luật phòng chống bệnh truyền nhiễm ở gia súc từ ‘quy định tùy nghi’ thành ‘quy định bắt buộc’ để chủ động xây dựng tiêu chuẩn bồi thường hiệu quả cho các nông hộ bị thiệt hại”.

Ngoài ra, phía Hiệp hội Heo Hàn Quốc cũng đề xuất loại ngay “dịch tễ học lò mổ” khỏi đối tượng bị hạn chế di chuyển nếu không có trường hợp lây nhiễm, lập tức dỡ bỏ hạn chế di chuyển đối với trang trại liên quan khi xe dịch tễ được khử trùng và cho kết quả âm tính, hơn nữa thu hẹp mạnh vùng phòng dịch của trang trại phát sinh dịch từ bán kính 10km hiện nay xuống trong phạm vi 300m, đồng thời bãi bỏ việc thiết lập vùng phòng dịch heo rừng không trùng với tuyến di chuyển của nông hộ.

Tại diễn đàn, Trưởng khoa Vệ sinh phòng dịch động vật Lee Eun-gyeong thuộc Chính quyền tỉnh Gyeonggi cho biết: “Cần điều chỉnh cả vùng phòng dịch đối với heo nuôi và heo rừng xuống 3km, đồng thời cung cấp dịch vụ thông báo tự động về điểm phát hiện heo rừng cho các trang trại trong phạm vi 3km để khuyến khích tự chủ phòng dịch”, cho thấy bà đồng ý với việc nới lỏng quy định về khoảng cách nhưng có phần khác biệt về các tiêu chí chi tiết.

Bên cạnh đó, Hiệp hội Heo Hàn Quốc cho rằng cần cho phép xe của các trang trại bị hạn chế di chuyển được “chạy nhiều lần trong ngày” khi đến cơ sở khử trùng đầu mối, thay vì quy định hiện hành là “mỗi ngày 1 xe 1 lần”; đồng thời cho phép miễn đến cơ sở khử trùng đầu mối đối với xe chở phân gia súc thu gom phân bằng ống từ bên ngoài trang trại. Đặc biệt, liên quan đến “quy định về 8 cơ sở phòng dịch” đang gây tranh cãi tại hiện trường, hiệp hội đề nghị điều chỉnh quy định đồng loạt về phòng đệm kín hoàn toàn cho phù hợp với môi trường từng trang trại, và cho phép có điều kiện việc “lắp cửa phụ” (khóa trong điều kiện bình thường) để ngay cả nông dân cao tuổi cũng có thể ứng phó linh hoạt trong tình huống khẩn cấp như di chuyển thiết bị hạng nặng, cháy nổ hay sơ tán người. 

Trưởng phòng Choi Jae-hyeok nhấn mạnh: “Đợt ASF tăng mạnh lần này là một thảm họa bất khả kháng xâm nhập qua thức ăn chăn nuôi v.v., vì vậy nông hộ không phải là bên gây hại mà là nạn nhân; không chỉ phải chi trả 100% tiền bồi thường tiêu hủy, mà còn cần thiết lập mới khoản ‘bồi thường tổn thất kinh doanh bổ sung’ phát sinh trong thời gian này, bởi từ sau tiêu hủy đến khi tái đàn bình thường hóa tối thiểu cũng mất 2 năm”.
Ngoài ra, về tiêu chuẩn cắt giảm tiền bồi thường, ông Choi đề xuất: “Dù đã có tiêu chuẩn xử phạt hành chính đối với các trường hợp như thiếu cơ sở phòng dịch hay sử dụng thuốc khử trùng quá hạn, việc lại tiếp tục cắt tiền từ khoản bồi thường tiêu hủy là hình thức trừng phạt kép quá mức; cần thoát khỏi kiểu điều tra dịch tễ mang tính phát hiện vi phạm, lấy cắt giảm làm trung tâm, để tiến hành điều tra thuần túy nhằm xác định nguyên nhân phát sinh”.

Trưởng khoa Lee Eun-gyeong cho biết: “Việc cắt đồng loạt 20% nếu không lắp phòng đệm là quá hà khắc. Cần điều chỉnh hợp lý có tính đến tỷ lệ lắp đặt thực tế, đồng thời phải phân biệt hỗ trợ vật tư phòng dịch cấp quốc gia cho các khu vực giáp biên (phía bắc Gyeonggi, Gangwon)”. Bà nói tiếp: “Để bổ sung điểm yếu phòng dịch tại các trang trại quy mô lớn có hơn 50 lao động nước ngoài làm việc, cần tăng cường hệ thống phối hợp với các bác sĩ thú y chuyên môn tại hiện trường; đồng thời phải nâng cao hiệu quả sàng lọc sớm thông qua mở rộng ‘kiểm tra xác chết động vật’”. 

Về các đề xuất của Hiệp hội Heo Hàn Quốc trong ngày hôm đó, Trưởng phòng phòng dịch lở mồm long móng Kim Jeong-ju của Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Nông thôn cho biết: “Sau này khi điều chỉnh SOP tại cuộc họp giữa chính quyền, khu vực tư nhân và giới học thuật, chúng tôi sẽ thảo luận cả những nội dung mà Hiệp hội Heo Hàn Quốc đã đề xuất”.

Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Nông thôn thúc đẩy ‘6 nhiệm vụ nâng cao phòng dịch’ dựa trên dữ liệu khoa học
Trưởng phòng phòng dịch lở mồm long móng Kim Jeong-ju của Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Nông thôn, người trình bày chủ đề, chẩn đoán dựa trên kết quả phân tích kiểu gen và điều tra dịch tễ rằng “nguyên nhân chính của đợt ASF tăng mạnh lần này là nguyên liệu thức ăn chăn nuôi bị ô nhiễm (như protein huyết tương), sản phẩm chăn nuôi bất hợp pháp do lao động nước ngoài mang vào, và sự di chuyển xuống phía nam của heo rừng”. Tiếp đó, ông Kim Jeong-ju công bố 6 phương án ứng phó phòng dịch dựa trên dữ liệu khoa học và đưa ra kế hoạch 대응 cụ thể trong thời gian tới.

Trước hết, để xây dựng hệ thống quản lý lao động nước ngoài, từ tháng 4/2026 sẽ liên kết hệ thống KEIS-KAHIS để tự động thông báo thông tin nhập cảnh của lao động nước ngoài cho chủ trang trại và nâng cao chất lượng đào tạo phòng dịch đa ngôn ngữ. Đồng thời, chính phủ dự kiến mở rộng kiểm tra đồng loạt hành lý trên các tuyến nguy cơ như Campuchia, Việt Nam, và sẽ làm việc với Bộ Tư pháp để có thể áp dụng các biện pháp như cấm nhập cảnh khi mang theo sản phẩm chăn nuôi bất hợp pháp.

Ngoài ra, hệ thống giám sát trang trại cũng sẽ nâng cao hiệu quả bằng cách thoát khỏi phương thức xét nghiệm lấy máu ngẫu nhiên trên 10 con heo sống như trước đây, chuyển sang giám sát lấy môi trường làm trung tâm như xác chết động vật và phân ủ. Đến tháng 5/2026, sẽ hoàn thiện hệ thống xét nghiệm ASF đối với heo xuất chuồng tại 64 lò mổ trên toàn quốc, đồng thời thực hiện kiểm tra định kỳ bồn máu dùng cho thức ăn chăn nuôi (1–2 lần/tuần). “Hệ thống xuất chuồng điện tử” quản lý toàn bộ quá trình từ trang trại đến lò mổ cũng sẽ được thí điểm trong năm nay.

Và để tăng cường quản lý sản xuất thức ăn chăn nuôi, chính phủ sẽ thể chế hóa đến tháng 8/2026 quy trình bất hoạt có thể tiêu diệt hoàn toàn mầm bệnh như sấy phun, thủy phân đối với nguyên liệu thức ăn protein huyết tương heo, đồng thời xây dựng hệ thống quản lý an toàn theo trách nhiệm của doanh nghiệp.

Công tác quản lý phòng dịch đối với heo rừng cũng sẽ được tăng cường. Tại các khu vực giáp biên như Gyeonggi và Gangwon, mật độ sinh sống sẽ được giảm mạnh thông qua drone, xe ảnh nhiệt và sự phối hợp của đơn vị quân đội. Tại các khu vực mới lan rộng ở miền Nam, chính phủ có kế hoạch xây dựng tuyến phòng thủ tận dụng địa hình như đường bộ và biển, đồng thời bố trí tập trung 150 bẫy bắt có gắn GPS.

Tại diễn đàn, Trưởng khoa bệnh truyền nhiễm nước ngoài Kang Hae-eun của Cơ quan Kiểm dịch Động thực vật Hàn Quốc cho biết: “Vì nguyên nhân cốt lõi của kiểu gen ASF mới phát sinh đầu năm nay đã được xác định là sản phẩm chăn nuôi mang theo bất hợp pháp và nguyên liệu thức ăn bị ô nhiễm, nên cùng với quản lý lao động nước ngoài, việc xây dựng hệ thống kiểm tra để sàng lọc nguyên liệu không ô nhiễm ngay từ giai đoạn sản xuất thức ăn là hết sức cấp bách”. 
Ngoài ra, bà nói thêm: “Cần chuyển sang hệ thống giám sát thụ động hiệu quả, tích cực tận dụng các xét nghiệm môi trường như xác chết động vật và phân ủ đã đóng góp lớn vào việc ngăn chặn đợt lây lan lần này; đồng thời, dù phải phát hiện sớm virus thể mạn tính, việc đưa vaccine vào cần được thúc đẩy thận trọng vì có nguy cơ xuất hiện chủng biến dị mới”.

Tiếp đó, Viện trưởng Go Sang-eok của Bệnh viện Động vật Ballard cho biết: “Hiện nay việc lây truyền giữa heo nuôi trong nhà có thể được kiểm soát rõ ràng, nhưng việc kiểm soát đối với heo rừng chưa được thực hiện tốt, nên phần này nhất định phải được bổ sung”. Ông cũng khẳng định: “Chính phủ cần sớm xây dựng tiêu chuẩn sản xuất vaccine, và không chỉ quản lý trang trại mà tất cả các doanh nghiệp liên quan cũng phải được đào tạo phòng dịch một cách triệt để”.

Trong phát biểu kết thúc, Trưởng phòng phòng dịch lở mồm long móng Kim Jeong-ju của Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Nông thôn cho biết: “Trong các buổi gặp gỡ gần đây với nông hộ, chúng tôi đã lắng nghe và nắm bắt 3 yêu cầu cốt lõi của họ, đồng thời đã hoàn tất thẩm định đối với ngân sách 60 tỷ won liên quan đến tiền bồi thường tiêu hủy. Chúng tôi sẽ tập trung năng lực ngân sách vào việc hỗ trợ nhanh chóng và tạo nền tảng tái đàn sớm để giảm thiểu thiệt hại do nông hộ phải ngừng hoạt động kinh doanh”.