[Tiêu điểm của Baek Cheol-hyeon] Lớp vỏ hào nhoáng của ‘AX nông nghiệp’, và sự hoài nghi của nông dân không chịu mở hầu bao

Chính phủ đang ngày ngày tung ra những luận điệu lạc quan, tuyên bố ‘phổ cập trí tuệ nhân tạo (AI) nông nghiệp’ và ‘chuyển đổi số’ là liều thuốc vạn năng có thể cứu các vùng nông thôn đang dần biến mất. Đó là một thế giới nơi máy kéo tự hành cày ruộng không sai một ly, còn trợ lý AI ‘Isak-i’ phân tích thời tiết để lập lịch canh tác tối ưu. Chỉ nhìn vào các thông báo của chính phủ, nông thôn Hàn Quốc dường như đã là trung tâm agtech tiên tiến không kém gì Thung lũng Silicon.

Nhưng phía sau sân khấu hào nhoáng ấy, bộ mặt thật mà nông dân thực sự phải đối diện lại lạnh lùng và khắc nghiệt. Kết quả khảo sát do báo chúng tôi thực hiện nhân dịp kỷ niệm thành lập, nhắm tới Hội Cơ giới Nông nghiệp Hàn Quốc và 36 chuyên gia—những người có thẩm quyền hàng đầu trong lĩnh vực máy nông nghiệp và nông nghiệp thông minh của Hàn Quốc—đã gây sốc. Mức độ phổ cập thực tế của AI nông nghiệp và nông nghiệp thông minh tại hiện trường ở Hàn Quốc theo cảm nhận của các chuyên gia chỉ đạt 3,53/10, còn mức độ hài lòng về dịch vụ hậu mãi (AS) chỉ đạt 3,58 điểm, một bảng điểm nghèo nàn.

Lý do khiến hiện trường hoài nghi đến vậy là rất rõ ràng. Dù công nghệ có hào nhoáng đến đâu, nó cũng không tạo ra được ‘ROI (lợi nhuận trên đầu tư)’ đủ để khiến nông dân mở hầu bao. Một nông dân được gặp tại hiện trường than thở: “Trong tình cảnh giá nhiên liệu tăng còn thu nhập giảm, mua một chiếc máy kéo đắt tiền thì đến bao giờ mới hoàn vốn? Dù có vất vả đến đâu, tôi cũng chỉ còn cách lấy sức người mà bù vào.”

Với những máy kéo tiên tiến và robot thu hoạch không người lái có giá lên tới hàng trăm triệu won, thời gian trung bình để hòa vốn (điểm hòa vốn·BEP) nếu không có trợ cấp là 6,85 năm. Trong bối cảnh thu nhập nông hộ trên mỗi pyeong bị đình trệ, cùng điều kiện đặc thù của Hàn Quốc là các thửa ruộng nhỏ lẻ, không vuông vức, bị chia cắt quanh mức 1ha, sẽ không có nông dân nào sẵn sàng chấp nhận rủi ro đầu tư hàng trăm triệu won trong gần 7 năm. Cơ quan hoạch định chính sách cần khắc ghi lời chỉ trích đau xót của một nhân sĩ học giới: “Nông hộ muốn ‘công nghệ thực dụng có thể dùng ngay lúc này’, hơn là công nghệ tối tân cho một tương lai xa.”

Vấn đề lớn hơn là tính bất đối xứng trong chính sách của chính phủ khi ‘chỉ phổ cập máy móc mà bỏ quên con người’. Tại hiện trường, khi xảy ra những ‘sự cố số’ như xung đột firmware phần mềm hay lỗi liên kết đám mây, công việc thường bị đình trệ nhiều ngày vì không ai có thể xử lý. Đó là bởi hạ tầng AS ở nông thôn hiện nay vẫn chỉ dừng ở sửa chữa cơ khí truyền thống—siết bu lông bằng cờ lê dính dầu mỡ.

Hơn nữa, chưa nói đến việc đào tạo nhân lực theo vùng một cách có hệ thống, ngay cả các trung tâm công nghệ nông nghiệp cấp thành phố và quận/huyện—những nơi gần nông dân nhất—cũng chưa có năng lực phân tích và đưa ra giải pháp từ lượng dữ liệu số đang đổ về. Những thanh niên vận hành tay nghề cao có thể điều khiển công nghệ lại quay lưng vì tâm lý chuộng đô thị và điều kiện an cư ở nông thôn còn kém. Dù có trợ cấp để phổ cập bao nhiêu robot nhập khẩu đắt tiền đi nữa, nếu khi hỏng không có người sửa, khi vận hành không có người làm, thì đó không phải thiết bị tiên tiến mà chỉ là ‘đống sắt vụn thông minh’ đắt đỏ.

Đã đến lúc phải tỉnh khỏi ảo tưởng ‘số hóa mọi nông hộ’ và đối diện với hiện thực một cách tỉnh táo.

Cần chấm dứt phương thức phổ cập hiện nay vốn ép từng nông dân phải mua máy móc đắt tiền, và nhanh chóng chuyển hướng mô hình chính sách sang ‘hàng hóa công dùng chung (kiểu cho thuê)’ lấy các trạm cho thuê máy nông nghiệp của chính quyền địa phương hoặc các tổ chức quản lý đồng ruộng khu vực làm trung tâm. Thực tế hơn nhiều là tập trung cung cấp ‘công nghệ phù hợp, đơn giản, chi phí thấp’ mà ngay cả nông dân cao tuổi cũng có thể dùng dễ dàng như KakaoTalk chỉ bằng vài lời nói, đồng thời thúc đẩy ‘dịch vụ làm thuê công việc nông nghiệp’ cho các hộ nông nhỏ.

Giá trị của công nghệ không được chứng minh trên những màn hình sạch sẽ trong phòng thí nghiệm nơi nó được tạo ra, mà ở những cánh đồng nông thôn khắc nghiệt nơi bụi đất bay mù và rơm rạ tung lên. Không thể xem nhẹ lời chỉ trích trực diện từ hiện trường rằng “người lập chính sách AI nông nghiệp thực ra không hiểu chính xác về AI”. ‘AX nông nghiệp chỉ có cái vỏ’, mải mê chạy theo thành tích số lượng phổ cập, không thể giúp được nông dân. Điều cần lúc này không phải là những thuật toán hào nhoáng, mà là một cuộc đại phẫu triệt để lấy ‘mức độ chấp nhận tại hiện trường’ làm trung tâm, giúp giảm chi phí sản xuất cho nông dân dù chỉ 1 won và trở thành tay chân cho những nông dân cao tuổi.