[Góc nhìn lệch của Lee Hyun-woo] Điều tra toàn bộ đất nông nghiệp, đậu tương ruộng lúa, quỹ cùng phát triển… Vì sao nông dân không tin chính sách của chính phủ

Vào mùa thu năm 2026, nông thôn đặc biệt xáo động. Xung quanh cuộc điều tra toàn bộ đất nông nghiệp do chính phủ tiến hành, ở làng nào cũng lan truyền nghi ngờ rằng “rốt cuộc chẳng phải là muốn tước đất hay sao”. Trước việc chính phủ lại đưa ra thảo luận gia nhập Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương(CPTPP) , các hộ chăn nuôi phản đối rằng “chính phủ đã quyết định gia nhập rồi, chỉ giả vờ lấy ý kiến”. Đó là lý do các tổ chức nông dân tuyên bố sẽ tổ chức cuộc mít tinh quy mô lớn tại Seoul vào ngày 15 tháng 10 và chuyển sang đối phó cứng rắn.

Ngay cả trong phân tích tác động mà chính phủ công bố ngày 29 tháng 9, nếu gia nhập CPTPP, trong 15 năm sau khi hiệp định có hiệu lực, sản xuất nông nghiệp sẽ giảm 710 tỷ won, lâm nghiệp 60,6 tỷ won(theo Viện Kinh tế nông thôn Hàn Quốc), thủy sản 81,7 tỷ won(Viện Phát triển hàng hải và thủy sản Hàn Quốc) , tức sản xuất nông-lâm-thủy sản sẽ giảm mỗi năm 852,3 tỷ won. Điều này trái ngược với nhận định của Viện Chính sách kinh tế đối ngoại rằng sau 10 năm có hiệu lực, GDP thực tế sẽ cao hơn 0.38%p so với trường hợp không gia nhập. Chính phủ nói “sẽ chuẩn bị đầy đủ các biện pháp bổ sung”, nhưng không có nhiều nông dân tin lời này. Điều đầu tiên nông dân chất vấn khi nghe công bố của chính phủ không phải là nội dung chính sách. Mà là chính sách lần này sẽ bị đảo ngược khi nào.

 

Cứ 3 năm lại gác chính sách cây trồng thay thế trên ruộng lúa, chi phí đầu tư do nông hộ gánh

Sự mất niềm tin của nông dân không phải là cảm xúc mơ hồ mà xuất phát từ kinh nghiệm. Tiêu biểu là chính sách ‘trồng cây khác trên ruộng lúa’ nhằm khuyến khích trồng cây khác thay vì lúa trên ruộng nước. Chính phủ bắt đầu dự án đa dạng hóa nền tảng thu nhập từ ruộng lúa vào năm 2011 với lý do giải quyết tình trạng dư thừa gạo, nhưng đã gác lại chỉ sau 3 năm. 2014~2017, ngân sách hỗ trợ trực tiếp việc trồng cây thay thế ở cấp chính phủ trung ương không được bố trí. 2018, chính sách này được khởi động lại dưới tên ‘chế độ điều chỉnh sản xuất gạo’(dự án hỗ trợ trồng cây khác trên ruộng lúa) rồi lần này cũng kết thúc sau 3 năm.

Những nông hộ tin chính phủ, sửa hệ thống thoát nước và mua máy thu hoạch đậu tương, khi dự án bị cắt thì phải để thiết bị nằm không hoặc quay lại trồng lúa. Trong các năm 2021 và 2022, chính phủ ký thỏa thuận với chính quyền địa phương về cắt giảm diện tích trồng lúa và cung cấp các ưu đãi gián tiếp cho nông hộ tham gia như phân bổ thêm gạo dự trữ công, hỗ trợ vốn cho nông hộ. Chính sách thì cứ 3 năm lại thay đổi, còn nông dân phải trả chi phí đầu tư trong nhiều năm.

Trường hợp đậu tương trồng trên ruộng lúa còn nghiêm trọng hơn. Thông qua ‘chế độ chi trả trực tiếp cho cây trồng chiến lược’ triển khai năm 2023, chính phủ tích cực khuyến khích trồng đậu tương ruộng lúa·cây làm thức ăn thô xanh và các loại khác. Rồi đến năm 2025, chính phủ chính thức thực hiện chế độ điều chỉnh diện tích trồng lúa, thúc đẩy cắt giảm tổng cộng 80.000ha . Thế nhưng khi diện tích đậu tương ruộng lúa tăng lên và giá đậu tương có nguy cơ giảm, đến năm 2026, trong khi vẫn duy trì mục tiêu cắt giảm lúa, chính phủ lại lập mới chế độ chi trả trực tiếp cho ‘lúa dùng để điều tiết cung cầu’. Thậm chí còn xem xét ưu đãi phân bổ trước giống do chính phủ cung cấp nếu nông hộ đang trồng đậu tương quay lại trồng lúa. Có thể nói chính phủ mới chỉ 1~2 năm trước còn bảo “hãy trồng đậu tương thay vì lúa”, nay lại nói “nếu trồng lúa thay vì đậu tương thì sẽ được hưởng lợi”. Những nông hộ làm theo lời chính phủ một cách nghiêm túc nhất lại là những người chịu thiệt đầu tiên.

 

Quỹ cùng phát triển trong 10 năm đạt 325,5 tỷ won, chỉ bằng 32.6% mục tiêu

Lời hứa chia sẻ lợi ích từ mở cửa thị trường với nông nghiệp cũng vậy. 2015, khi Quốc hội phê chuẩn Hiệp định thương mại tự do Hàn-Trung(FTA) , giới chính trị đã lập Quỹ hợp tác cùng phát triển nông-ngư thôn như một phương án thay thế cho chế độ chia sẻ lợi ích thương mại. 10 năm, mỗi năm 100 tỷ won, tổng cộng hứa huy động 1 nghìn tỷ won. Tuy nhiên, số tiền thu được từ năm 2017 đến tháng 7 năm 2026 chỉ là 325,5 tỷ won, tương đương 32.6% mục tiêu. Ngay cả khoản đóng góp của doanh nghiệp tư nhân(153 tỷ 280 triệu won) cũng ít hơn khu vực cơ quan công(171 tỷ 470 triệu won). Chính phủ quyết định lần đầu tiên đóng góp 200 tỷ won trong dự toán ngân sách năm 2027. Việc này diễn ra sau khi Tổng thống yêu cầu chính phủ đóng góp trước tại buổi báo cáo công tác của Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Nông thôn ngày 16 tháng 7. Lời hứa mà Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Nông thôn cùng Bộ Công nghiệp, Thương mại và Tài nguyên không thực hiện được suốt 10 năm cuối cùng mới nhúc nhích chỉ vì một câu nói của người nắm quyền lực cao nhất.

 

Nỗi bất an về điều tra đất nông nghiệp không lắng xuống dù có vô số lời giải thích

Sự mất niềm tin tại hiện trường đối với cuộc điều tra toàn bộ đất nông nghiệp bắt đầu từ một câu nói của Tổng thống cũng nằm trong cùng mạch đó. Tại cuộc họp Nội các tháng 2 vừa qua, Tổng thống chỉ thị điều tra toàn bộ đất nông nghiệp không được canh tác và xem xét lệnh cưỡng chế bán. 5, Luật Đất nông nghiệp được sửa đổi, biến lệnh xử lý của chính quyền địa phương từ quyền tùy nghi thành nghĩa vụ, và ngày 18 cùng tháng, lần đầu tiên kể từ khi lập quốc, cuộc điều tra toàn bộ đối với 1,95 triệu ha đất nông nghiệp trên toàn quốc bắt đầu. 7, khi trong cuộc điều tra cơ bản,  2,84 triệu thửa đất, chiếm 27% số thửa được điều tra, bị phân loại là nghi vi phạm, nông thôn xôn xao. Nhiều lo ngại đổ dồn rằng đất do tuổi cao không thể canh tác nên giao cho hàng xóm làm, hay cả đất cùng thừa kế với anh chị em, cũng sẽ trở thành đối tượng phải xử lý.

Sau đó, tại cuộc tham vấn giữa đảng cầm quyền và chính phủ ngày 21 tháng 9, chính phủ đưa ra kế hoạch ban hành luật biện pháp đặc biệt, nói rằng các vi phạm mang tính tập quán chứ không phải đầu cơ sẽ không bị xử lý mà sẽ được bình thường hóa·hợp thức hóa. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Nông thôn Song Mi-ryung ngày 28 tháng 9 đăng trên Facebook rằng “có quá nhiều nội dung bị biết sai và quá trình tái sản xuất hiểu lầm do đó đang lặp lại”, và ngày 30 tháng 9, bà tổ chức buổi gặp mặt với các trưởng thôn tại Namwon, Jeonbuk, nhấn mạnh rằng “nông dân không cần lo lắng về điều tra đất nông nghiệp”.

Chỉ riêng các tài liệu giải thích liên quan đến điều tra đất nông nghiệp và tài liệu phản hồi trước các bản tin báo chí mà Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Nông thôn phát hành từ ngày 16 tháng 9 đến ngày 2 tháng 10 đã có 7 trường hợp. Tức là cứ hai ngày rưỡi lại phải ra giải thích một lần. Dù vậy, nỗi bất an tại hiện trường vẫn không dễ lắng xuống. 

Chính phủ nhiều lần khẳng định “nguyên tắc phân biệt đầu cơ và vi phạm thông thường đã rõ ràng ngay từ đầu”, nhưng một nhật báo kinh tế viết rằng đó là “cú quay đầu sau 7 tháng”, còn nông dân tiếp nhận sự thay đổi này như thêm một lần chính sách chuyển hướng. Chỉ một tuần trước khi bộ trưởng nói không cần lo lắng, Tổng thống đã viết trên X(Twitter cũ) rằng “mọi chính phủ đều né tránh vì sự chống đối và phản발, nhưng tôi sẽ không né tránh”. 

Nông dân phải tin lời nào đây. Luật biện pháp đặc biệt sẽ làm căn cứ cho việc bình thường hóa vẫn chưa vượt qua ngưỡng cửa Quốc hội. Dù tài liệu giải thích có chất đống đến đâu, trước khi được xác định bằng luật, đối với nông dân đó vẫn chỉ là một ‘lời hứa có thể thay đổi’ khác mà thôi.

 

Làm ngược lại chính phủ thì kiếm được tiền

Khi những việc như vậy lặp đi lặp lại, ở nông thôn lan truyền một câu nói cay đắng. Ông A, một nông dân trồng đậu tương trên ruộng lúa ở Icheon, Gyeonggi, nói “làm ngược lại những gì chính phủ bảo thì kiếm được tiền”. Đó là quy luật kinh nghiệm rằng cây trồng mà chính phủ bảo giảm thì giá lại tăng, còn cây trồng mà chính phủ bảo tăng thì vài năm sau lại dư thừa và giá giảm. Trong giới nông dân, câu nói này không còn là trò đùa mà đã trở thành chiến lược sinh tồn. Càng có nhiều nông dân đọc tín hiệu chính sách theo hướng ngược lại, chính sách cung cầu càng mất hiệu quả, chính phủ lại đưa ra đơn thuốc mạnh hơn, và nông dân càng nghi ngờ hơn, tạo thành vòng luẩn quẩn.

 

Đề xuất để khôi phục niềm tin vào chính sách

Để lấy lại niềm tin vào chính sách, trước hết chính phủ phải thay đổi.

Thứ nhất, những chính sách cần đầu tư cơ sở vật chất như chuyển đổi cây trồng phải được pháp luật bảo đảm hỗ trợ từ 5 năm trở lên. Ngay từ đầu phải công khai tiêu chí kết thúc và chiến lược rút lui để không thể gác dự án tùy theo tình hình ngân sách hay mùa vụ của năm đó.

Thứ hai, khi thay đổi chính sách, cần bắt buộc có biện pháp chuyển tiếp cho các nông hộ đã tham gia. Những nông hộ đã tin chính phủ mà đầu tư không được để một mình gánh chi phí của việc thay đổi chính sách.

Thứ ba, chính sách cung cầu không nên là cách vá víu theo từng 1 năm, mà phải được thiết kế trong kế hoạch cung cầu trung và dài hạn nhìn đồng thời các cây trồng chủ lực như gạo·đậu tương·lúa mì. Tăng đậu tương thì đậu tương dư, giảm lúa thì thiếu gạo, điều đó có nghĩa chính sách đã được đưa ra mà không có kế hoạch.

Thứ tư, việc chia sẻ lợi ích từ mở cửa thị trường không phải là việc có thể phó mặc cho thiện chí của doanh nghiệp. 2027, để khoản đóng góp của chính phủ không kết thúc một lần, cần thể chế hóa việc chia sẻ lợi ích thương mại và quy định rõ trong luật quy mô nguồn lực cũng như nơi sử dụng.

Thứ năm, những chính sách làm rung chuyển đời sống nông dân phải được xây dựng cùng với hiện trường ngay từ giai đoạn thiết kế. Với cách làm như điều tra đất nông nghiệp, ném ra kết luận trước rồi sau khi phản đối lớn lên mới dồn dập đưa ra giải thích và biện pháp bổ sung, không thể có được niềm tin. Trước hết phải xử lý dứt điểm trong năm luật biện pháp đặc biệt vẫn chưa vượt qua ngưỡng cửa Quốc hội, và Văn phòng Tổng thống cùng bộ chủ quản phải phát ra một tiếng nói thống nhất.

Nông nghiệp không kết thúc sau một vụ mùa. Trước khi gieo hạt, người ta mua máy móc, cải tạo đất, và tạo kênh tiêu thụ. Vì vậy, đối với nông dân, chính sách phải là lời hứa nhìn trước nhiều năm. Nếu chính phủ không liên tục cho thấy mình giữ lời hứa, thì dù đưa ra biện pháp bổ sung nào nông dân cũng không tin. Niềm tin không sinh ra từ tài liệu giải thích, mà chỉ hình thành khi những lời hứa được giữ tích tụ lại.