[Milliy assambleya siyosiy muhokamasi] Inqirozdagi handon sanoati, ‘ma’muriy tartibga solish’dan chiqib, ‘ilm-fan va joylardagi amaliyot markazli’ bioxavfsizlik paradigmasini tubdan o‘zgartirish yo‘lini izlamoqda

[Koreya qishloq xo‘jaligi texnologiyalari gazetasi=Baek Cheol-hyeon muxbir] Joriy yil boshidan beri faqat boqilayotgan cho‘chqa fermalarida 60 kun davomida jami 24 ta Afrika cho‘chqa isitmasi (ASF) holati ketma-ket yuz berib, mamlakat bo‘ylab 7 ta shahar va viloyatga tarqaldi hamda avvalgidan farqli tarqalish ko‘rinishini namoyon etib, handon sanoati misli ko‘rilmagan inqirozga duch keldi. Biroq kasallikni to‘sishga qaratilgan haddan tashqari tartibga soluvchi bioxavfsizlik choralari fermerlarning yashash huquqiga tahdid solayotgani sababli, endi amaliy yaxshilash choralarini o‘ylab ko‘rish kerakligi haqidagi ovozlar kuchaymoqda.

Shu munosabat bilan Koreya Handon uyushmasi Demokratik partiyadan deputatlar Mun Geum-ju va Im Mi-ae, shuningdek Xalq kuchi partiyasidan deputat Jeong Hui-yong bilan birgalikda amaldagi ma’muriy tartibga solishga yo‘naltirilgan bioxavfsizlik tizimining cheklovlarini yengib o‘tish va joylardagi sharoitga mos choralarni izlash maqsadida o‘tgan 11-iyun kuni Milliy assambleyada siyosiy muhokama yig‘ilishini o‘tkazdi.

Koreya Handon uyushmasi: “Haqiqatdan uzilgan cheklovlarni yumshatish va fermerlar bilan hamnafas kompensatsiya choralarini tayyorlash kerak”
Mavzu bo‘yicha taqdimot qilgan Koreya Handon uyushmasi bo‘lim boshlig‘i Jeong Byeong-il va muhokamada qatnashgan bo‘lim rahbari Choi Jae-hyeok hukumatning bioxavfsizlikni takomillashtirish yo‘nalishiga qo‘shilishlarini bildirgan holda, havodan tarqalishi mumkin bo‘lgan oqsil kasalligi (FMD) mezonlari asosida yaratilgan amaldagi ma’muriy qulaylikka yo‘naltirilgan cheklovlar fermerlarning yashash huquqiga jiddiy tahdid solayotganini ta’kidladilar. ASF virusi faqat “to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqa” orqali yuqishini ko‘rsatadigan ilmiy xususiyatni inobatga olib, joylarda qabul qilinishi mumkin bo‘lgan real yaxshilash choralarini ishlab chiqish kerakligi ilgari surildi.

Jeong Byeong-il bo‘lim boshlig‘i “Mahalliy hokimiyatlarning tartibsiz ravishda ko‘plab qo‘llayotgan viloyatlararo tirik chorva va go‘ngni olib kirish-chiqarishni taqiqlash choralari fermerlarga ulkan iqtisodiy zarar yetkazmoqda”, dedi va “Chorva yuqumli kasalliklari to‘g‘risidagi qonundagi daromad barqarorligi xarajatlarini qo‘llab-quvvatlash qoidalarini amaldagi ‘ixtiyoriy qoida’dan ‘majburiy qoida’ga o‘zgartirib, zarar ko‘rgan fermerlar uchun amaliy kompensatsiya mezonlarini oldindan tayyorlash kerak”, deya urg‘u berdi.

Shuningdek, Handon uyushmasi tomoni infeksiya tarqalishi holatlari bo‘lmagan taqdirda harakat cheklovi obyektlari orasidan “so‘yishxona epidemiologiyasi”ni zudlik bilan chiqarib tashlash, epidemiologik transport vositasi dezinfeksiya qilinib manfiy natija olinganda tegishli fermaga qo‘yilgan harakat cheklovini darhol bekor qilish, bundan tashqari kasallik chiqqan ferma atrofidagi bioxavfsizlik zonasini amaldagi 10 km radiusdan 300 metr ichigacha keskin qisqartirish, fermerlar harakat yo‘nalishi bilan ustma-ust tushmaydigan yovvoyi to‘ng‘izlar bioxavfsizlik zonasini belgilashni bekor qilish kabi takliflarni ilgari surdi.

Muhokama yig‘ilishida Gyeonggi viloyati hokimiyati hayvonlar bioxavfsizligi va sanitariya bo‘limi boshlig‘i I Eun-gyeong “Boqilayotgan cho‘chqalar va yovvoyi to‘ng‘izlar uchun bioxavfsizlik zonalarini ham 3 km qilib belgilash, 3 km ichidagi fermer xo‘jaliklariga yovvoyi to‘ng‘iz aniqlangan nuqta haqida avtomatik xabarnoma xizmatini taqdim etib, ixtiyoriy bioxavfsizlikni rag‘batlantirish kerak”, dedi va masofa bo‘yicha cheklovlarni yumshatishga rozi ekanini bildirgan bo‘lsa-da, batafsil mezonlarda biroz farqli pozitsiyani ko‘rsatdi.

Bundan tashqari, Handon uyushmasi harakat cheklovi qo‘yilgan fermer xo‘jaliklari transport vositalarining qatnovini amaldagi “kuniga 1 ta transport vositasi cheklovi”dan tayanch dezinfeksiya inshootiga tashrif buyurganda “kuniga bir necha marta qatnovga ruxsat” berish tarzida o‘zgartirishni, ferma tashqarisidan shlang orqali go‘ng yig‘adigan chorva chiqindisi tashuvchi transport vositalariga tayanch dezinfeksiya inshootiga kirishdan ozod etishni talab qildi. Ayniqsa, joylarda bahs-munozaraga sabab bo‘layotgan “8 ta bioxavfsizlik inshooti cheklovi” bilan bog‘liq holda, bir xil qolipdagi to‘liq germetik kirish xonasi talabini fermer xo‘jaligi muhitiga moslashtirish va og‘ir texnika harakati yoki yong‘in, insonlarni evakuatsiya qilish kabi favqulodda vaziyatlarda yoshi katta dehqonlar ham moslashuvchan harakat qila olishi uchun “yon eshik o‘rnatish”ni (odatda qulflanadigan qurilma bilan) shartli ravishda ruxsat etishni so‘radi. 

Choi Jae-hyeok bo‘lim rahbari “Bu safargi ASF keskin ko‘payishi yem va boshqalar orqali kirib kelgan oldini olib bo‘lmaydigan ofat bo‘lgani uchun fermerlar aybdor emas, balki jabrlanuvchilardir; shu bois yo‘q qilish kompensatsiyasini 100% to‘lash bilan birga, yo‘q qilishdan keyin qayta to‘ldirishgacha normal holatga qaytish uchun kamida 2 yil kerak bo‘lgani sababli, shu davrda yuzaga keladigan ‘qo‘shimcha boshqaruv yo‘qotishlari kompensatsiyasi’ni yangi joriy etish kerak”, deya ta’kidladi.
Shuningdek, kompensatsiya pulini kamaytirish mezonlari haqida Choi “Bioxavfsizlik inshootlarining yetishmasligi yoki amal qilish muddati o‘tgan dezinfeksiya vositalaridan foydalanish bo‘yicha allaqachon jarima qo‘llash mezonlari mavjud bo‘lsa-da, yo‘q qilish kompensatsiyasidan yana pulni kamaytirish haddan tashqari ikki karra jazodir; shu bois kamaytirishga qaratilgan fosh etuvchi epidemiologik tekshiruvdan voz kechib, sof holda kelib chiqish sababini aniqlashga qaratilgan tekshiruv o‘tkazish kerak”, deb taklif qildi.

I Eun-gyeong bo‘lim boshlig‘i “Kirish xonasi o‘rnatilmagan bo‘lsa, bir yo‘la 20%ni qisqartirish shafqatsizdir. Haqiqiy o‘rnatish ulushini hisobga olib, oqilona tarzda moslashtirish va chegara hududlari (Gyeonggi shimoli, Gangvon) uchun davlat bioxavfsizlik materiallari yordamini farqlash kerak”, dedi. So‘ng u “50 nafardan ortiq xorijiy ishchi ishlaydigan yirik fermalardagi bioxavfsizlik zaifliklarini to‘ldirish uchun joylardagi mutaxassis veterinarlarga tayangan hamkorlik tizimini kuchaytirish, shuningdek ‘o‘lik hayvon tanasi tekshiruvi’ni kengaytirish orqali erta aniqlash samaradorligini oshirish kerak”, deya qo‘shimcha qildi. 

Shu kuni Handon uyushmasi takliflariga javoban Qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat va qishloq ishlari vazirligi oqsil kasalligi bo‘yicha bioxavfsizlik bo‘limi boshlig‘i Kim Jeong-ju “Keyinchalik davlat-xususiy sektor-ilmiy doiralar yig‘ilishida SOPni qayta ko‘rib chiqishda Handon uyushmasi taklif qilgan masalalarni ham kiritib muhokama qilamiz”, dedi.

Qishloq xo‘jaligi vazirligi ilmiy ma’lumotlarga asoslangan ‘6 ta bioxavfsizlikni takomillashtirish vazifasi’ni ilgari surmoqda
Mavzu bo‘yicha taqdimot qilgan Qishloq xo‘jaligi, chorvachilik va oziq-ovqat vazirligi oqsil kasalligi bo‘yicha bioxavfsizlik bo‘limi boshlig‘i Kim Jeong-ju genotip tahlili va epidemiologik tekshiruv natijalariga asoslanib, “Bu safargi ASF keskin ko‘payishining asosiy sabablari ifloslangan yem xomashyosi (plazma oqsili va boshqalar), xorijiy ishchilar olib kirgan noqonuniy chorvachilik mahsulotlari hamda yovvoyi to‘ng‘izlarning janubga siljishidir”, deya tashxis qo‘ydi. Shundan so‘ng Kim Jeong-ju ilmiy ma’lumotlarga asoslangan 6 ta bioxavfsizlik chorasi bo‘yicha javob rejasini e’lon qildi va kelgusidagi aniq harakat rejasini taqdim etdi.

Avvalo xorijiy ishchilarni boshqarish tizimini yaratish uchun 2026-yil aprelidan boshlab KEIS-KAHIS tizimlarini bog‘lab, xorijiy ishchilarning mamlakatga kirish ma’lumotlarini ferma egalariga avtomatik tarzda xabar qiladi va ko‘p tilli bioxavfsizlik ta’limini mazmunan kuchaytiradi. Bundan tashqari, Kambodja, Vetnam kabi xavfli yo‘nalishlardan kelayotgan yo‘lovchilarning qo‘l yuklarini yalpi tekshirishni kengaytirish va noqonuniy chorvachilik mahsulotlarini olib kirgan taqdirda mamlakatga kirishni taqiqlash choralarini ko‘rish uchun Adliya vazirligi bilan kelishuv olib boriladi.

Shuningdek, ferma kuzatuv tizimi amaldagi tasodifiy tanlangan 10 bosh tirik cho‘chqadan qon olish tekshiruvi usulidan voz kechib, o‘lik hayvon tanalari va kompost kabi atrof-muhit markazli kuzatuvga o‘tkazilib, samaradorlik oshiriladi. 2026-yil mayigacha mamlakat bo‘ylab 64 ta so‘yishxonada jo‘natilayotgan cho‘chqalar uchun ASF tekshiruv tizimi to‘liq yo‘lga qo‘yiladi, yem uchun qon tanklarini muntazam tekshirish (haftasiga 1–2 marta) joriy etiladi. Fermer xo‘jaligidan so‘yishgacha bo‘lgan ma’lumotlarni boshqaradigan “elektron jo‘natish tizimi” ham joriy yil ichida sinov tariqasida kiritilishi rejalashtirilgan.

Shuningdek, yem ishlab chiqarishni boshqarishni kuchaytirish maqsadida, cho‘chqa plazma oqsili yem xomashyosi bo‘yicha purkab quritish, gidroliz kabi patogenlarni to‘liq yo‘q qiladigan inaktivatsiya jarayonlarini 2026-yil avgustigacha tizimlashtirish va korxona mas’uliyatiga asoslangan xavfsizlik boshqaruvi tizimini yaratish ko‘zda tutilgan.

Yovvoyi to‘ng‘izlarga nisbatan bioxavfsizlik boshqaruvi ham kuchaytiriladi. Gyeonggi va Gangvon kabi chegara hududlarida dronlar, issiqlik tasvirli transport vositalari va harbiy qismlar hamkorligi orqali yashash zichligi keskin kamaytiriladi. Janubdagi yangi tarqalish hududlarida esa yo‘llar va dengiz kabi tabiiy-geografik obyektlardan foydalangan holda mudofaa chizig‘i qurish bilan birga, GPS bilan jihozlangan 150 ta tutish tuzog‘ini jamlangan tarzda joylashtirish rejalashtirilgan.

Muhokama yig‘ilishida Qishloq xo‘jaligi va chorvachilik karantini bosh boshqarmasi xorijiy yuqumli kasalliklar bo‘limi boshlig‘i Kang Hae-eun “Joriy yil boshida yuzaga kelgan yangi genotipdagi ASFning asosiy sababi noqonuniy olib kirilgan chorvachilik mahsulotlari va ifloslangan yem xomashyosi ekani tasdiqlandi, shu bois xorijdan kelgan ishchilarni boshqarish bilan birga, yem ishlab chiqarish bosqichida ifloslanmagan xomashyoni saralab oladigan tekshiruv tizimini yaratish shoshilinch vazifadir”, dedi. 
Shuningdek, u “Bu safargi tarqalishni to‘sishda katta hissa qo‘shgan o‘lik hayvon tanalari va kompost kabi atrof-muhit tekshiruvlaridan faol foydalanadigan samarali passiv kuzatuv tizimiga o‘tish kerak, surunkali turdagi virusni erta aniqlash zarur, biroq vaksina joriy etish yangi mutatsiyalangan shtammlar paydo bo‘lishi xavfi sabab ehtiyotkorlik bilan olib borilishi kerak”, deya qo‘shimcha qildi.

Shundan so‘ng Ballard hayvonlar shifoxonasi direktori Go Sang-eok “Hozir uy cho‘chqalari o‘rtasidagi yuqishni aniq nazorat qilish mumkin, biroq yovvoyi to‘ng‘izlar ustidan nazorat yetarli darajada amalga oshmayapti, shu jihat albatta to‘ldirilishi kerak”, dedi. Shuningdek, u “Hukumat vaksina ishlab chiqarish mezonlarini imkon qadar tez ishlab chiqishi, faqat ferma boshqaruvchilari emas, balki aloqador barcha korxonalar uchun ham bioxavfsizlik bo‘yicha puxta ta’lim o‘tkazilishi kerak”, deb ta’kidladi.

Yakuniy so‘zida Qishloq xo‘jaligi, chorvachilik va oziq-ovqat vazirligi oqsil kasalligi bo‘yicha bioxavfsizlik bo‘limi boshlig‘i Kim Jeong-ju “Yaqinda fermerlar bilan o‘tkazilgan uchrashuvlarda ularning 3 ta asosiy talabini diqqat bilan tinglab, anglab oldik, shuningdek yo‘q qilish kompensatsiyasi bilan bog‘liq 60 milliard vonlik byudjet bo‘yicha ko‘rib chiqish yakunlangan. Fermerlarning xo‘jalik faoliyati to‘xtab qolishi oqibatidagi zarar minimal bo‘lishi uchun tezkor yordam va erta qayta joylashtirish asoslarini yaratishga byudjet imkoniyatlarini jamlaymiz”, dedi.