[Direktor Oh Myung-gyuning Mo‘g‘uliston hisoboti] Bizga o‘xshash Mo‘g‘uliston K-qishloq xo‘jaligi bilan boshlaydi

Yuzi ham, ko‘ngli ham o‘xshash mamlakat — Mo‘g‘uliston
Mo‘g‘uliston biz bilan o‘xshash jihatlari ko‘p bo‘lgan mamlakatdir. Yuz tuzilishi ham shunday, mo‘g‘ul dog‘lariga ega bo‘lish ham o‘xshaydi. Goryeo davrida mo‘g‘ul qo‘shinlari bostirib kirib, xalqimizni qiynagan bo‘lsa-da, g‘alati tarzda, boshqa ayrim qo‘shni mamlakatlardan farqli o‘laroq, koreyslar mo‘g‘ullarni yomon ko‘rmaydi. Mo‘g‘ullar ham koreyslar haqida yaxshi taassurotga ega.

Mo‘g‘uliston aholisi taxminan 3,6 milliondan 3,7 milliongacha bo‘lib, ularning qariyb 10% dan ortig‘i Koreyada bo‘lgan. Hozir ham taxminan 60 ming kishi Koreyada ishlaydi va o‘qiydi, shuningdek ko‘plab odamlar tibbiy xizmat va turizm maqsadida Koreyaga tashrif buyurmoqda. Mo‘g‘ulistonning shaharlarida ham, qishloqlarida ham koreys ramyoni, kimchi, va kim dengiz o‘tlari do‘konlarda sotiladi, Mo‘g‘ulistondagi qulaylik do‘konlarining qariyb 70% dan ortig‘ini koreys kompaniyalari boshqaradi. Mo‘g‘uliston poytaxti Ulan-Batorda koreys yirik marketi 4-filialigacha faoliyat yuritmoqda va tez orada 5-filiali ham ochilishi rejalashtirilgan. Mo‘g‘ulistonga tashrif buyuradigan koreys sayyohlari soni ham har yili taxminan 160 ming kishidan oshadi. Shu tariqa, o‘tmishda ham, hozirda ham Mo‘g‘uliston bilan uzoq aloqalar davom etib kelmoqda.

Iqlim o‘zgarishi yaqinlashdi... ilg‘or qishloq xo‘jaligi texnologiyalari sust
Iqlim o‘zgarishi butun dunyoda ko‘plab sohalarda odamlarga qiyinchilik tug‘dirmoqda. Mo‘g‘uliston ham iqlim o‘zgarishi sabab ko‘p qiyinchiliklarni boshdan kechirmoqda. So‘nggi 100 yil davomida Mo‘g‘ulistonda harorat 2,5℃ ga oshdi, bu jahon o‘rtacha harorat o‘sishi 0,7℃ dan yuqori. Biroq hanuz qattiq sovuq ko‘plab chorva mollarining nobud bo‘lishiga sabab bo‘lmoqda, yozda esa qurg‘oqchilik va toshqinlar navbatma-navbat qiyinchilik tug‘dirmoqda. Mo‘g‘ulistonning go‘zal dashtlaridan har yili taxminan 300 mingha∼350 mingha yer degradatsiyaga uchrayotgani aytiladi.

Ammo qishloq xo‘jaligi unumdorligini oshira oladigan ilg‘or agrar texnologiyalarni joriy etish sust kechmoqda. Mo‘g‘ulistonni ko‘chmanchilar mamlakati desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Hozir chorva soni taxminan 70 million bosh bo‘lib ko‘p, ammo unumdorlik juda past; guruch iste’moli ortib borayotgan bo‘lsa-da, bir dona ham guruch yetishtirilmaydi. Bundan tashqari, sabzavotlar ham qo‘shni mamlakatlardan katta miqdorda import qilinmoqda. Shu sababli, o‘tgan COVID-19 davrida oziq-ovqat narxlari 4 baravargacha keskin oshgani aytiladi. 

So‘nggi paytlarda oziq-ovqat xavfsizligiga qiziqish ham ortdi
COVID-19dan keyin Mo‘g‘uliston hukumati ham bu muammolarni anglab yetdi va hozir Prezident devoni markazida 'Oziq-ovqat inqilobi harakati'ni ilgari surmoqda. Shuningdek,  9 iyul kuni Koreya Respublikasi va Mo‘g‘uliston sammiti bo‘lib o‘tdi. O‘shanda oziq-ovqat xavfsizligi asosiy kun tartibi sifatida ko‘rib chiqildi, Koreya prezidenti Lee Jae-myung ham Mo‘g‘uliston chorvachilik sohasiga yordam haqida gapirdi. Shu munosabat bilan ikki mamlakat o‘rtasidagi qishloq xo‘jaligi hamkorligi yanada kuchayadi, deb o‘ylayman. Shu bilan birga, K-qishloq xo‘jaligi ham Mo‘g‘uliston hukumati bilan birga agrar texnologiyalar orqali Mo‘g‘uliston qishloq xo‘jaligini o‘zgartirishga intilmoqda.

Men Mo‘g‘uliston K-qishloq xo‘jaligining markaziy muassasasi bo‘lgan, Koreyaning Qishloq taraqqiyoti boshqarmasi tomonidan boshqariladigan KOPIA Mo‘g‘uliston markazida ishlayman. Koreya qishloq xo‘jaligi texnologiyalarini Mo‘g‘ulistonga moslab qo‘llaymiz, fermer xo‘jaliklari maydonlarida sinovdan o‘tkazib, texnologiyalarni kengaytirib tarqatamiz. 

2023 yil qishi, 'dzud' qoldirgan narsalar
Mo‘g‘ulistonga ilk bor kelgan 2003 va 2004 yillardagi qishlarni unutolmayman. O‘sha qishda nihoyatda qattiq sovuq va qalin qor sabab chorva mollarining qor ostida qolgan o‘tni yeya olmay, dashtda ochlikdan o‘layotganini yoki ko‘chmanchilar turar joyi bo‘lgan ger yonidagi chiqindi tashlanadigan joylarda ko‘plab chorva jasadlari uyilib yotganini ko‘rdim. Yo‘l chetlarida ham o‘t topishga urinib, topa olmay, oxir-oqibat o‘lim topgan son-sanoqsiz chorva mollarini ko‘rdim. O‘sha yili nobud bo‘lgan chorva soni taxminan 8 milliondan 10 million boshgacha yetgani xabar qilingan. 

Bu hodisa dzud (zud, qishda to‘satdan yog‘adigan qalin qor va sovuq to‘lqin) deb ataladi. Insonlar orasidagi talafot ham katta bo‘ldi. Oxir-oqibat, chorvasidan ayrilgan dehqonlar hech qanday chorasiz Ulan-Bator shahriga oqib keldi, Ulan-Bator chekkalari va tog‘ yonbag‘irlarida ko‘plab mo‘g‘ul ger mahallalari tartibsiz shakllandi, shu tufayli ishsizlik, sog‘liq, qashshoqlik kabi ijtimoiy muammolar yuzaga chiqdi. 

'Selenggeos',  Mo‘g‘ulistonning kamalagiga aylanib
Yuqorida aytilganidek, Mo‘g‘uliston keng dashtlarga ega, shuning uchun chorvachilik va qishloq xo‘jaligi uchun ko‘p qulayliklar mavjud. Albatta, yengib o‘tish kerak bo‘lgan muammolar ham bor. Ammo Mo‘g‘ulistonga ilg‘or qishloq xo‘jaligi uyg‘unlashtirilib joriy etilsa, u faqat qishloq xo‘jaligi yoki chorvachilikning o‘zi bilan ham boy mamlakatga aylanishi mumkin, deb hisoblayman.

Cheksiz resurslar — kuchli quyosh, keng yerlar va yetarli yerosti suvlari bor mamlakat 'Mo‘g‘uliston', Mo‘g‘uliston imkoniyatlarini K-qishloq xo‘jaligi orqali ochmoqchimiz. Mo‘g‘ul tilida koreyslarni 'Selenggeos' deb atashadi. Mo‘g‘ulcha Selenggeos so‘zi kamalak degan ma’noni anglatadi. Mo‘g‘ulistonning iqlim inqirozi, oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, fermerlar salohiyatini kuchaytirish orqali oddiy xalqaro hamkorlikdan tashqariga chiqib, Mo‘g‘uliston qishloq xo‘jaligi kelajagini qayta loyihalashga kamalakdek umid beradigan K-qishloq xo‘jaligi texnologiyalari Mo‘g‘ulistonda boshlandi.

Keyingi safar bizga genetik xususiyatlari eng yaqin bo‘lgan mamlakat — Mo‘g‘ulistonning bepoyon dashtlarida Koreya qishloq xo‘jaligi texnologiyalari Mo‘g‘ulistonni qanday o‘zgartirayotganini qiziqarli tarzda tanishtirmoqchiman.