[Nam Gyu-chul kolonkasi] K-qishloq xo‘jaligi texnikasi, “narx-sifat eksporti”dan mahalliy sanoat ekotizimiga

[Nam Gyu-chul kolonkasi] Koreya qishloq xo‘jaligi texnikasi sanoati kooperativi bo‘lim boshlig‘i Nam Gyu-chul

Mahalliy qishloq xo‘jaligi texnikasi sanoati atrofidagi vaziyat jiddiy tus olmoqda. 2025-yilda mamlakat ichida qishloq xo‘jaligi texnikasi savdosi 2 ming 803 donani tashkil etib, o‘tgan yilga nisbatan 4.7% kamaydi. 2021-yildagi 3 ming 4727 dona bilan solishtirganda, bu 4 yil ichida 40.1% qisqargan ko‘rsatkichdir. Qishloq xo‘jaligi texnikasi savdosi 5 yil ketma-ket kamaydi. Bu fermer xo‘jaliklari aholisi qarishi va qishloq xo‘jaligi ishlarini autsorsing qilish kengayishi, qishloq xo‘jaligi materiallari narxining oshishi hamda qishloq xo‘jaligi daromadlaridagi noaniqlik birgalikda ta’sir qilgani natijasidir.

Savdo qiymati yirik modellarning ulushi kengaygani va mahsulot narxlari oshgani sababli biroz o‘sdi, ammo, sotilgan birliklar sonining kamayishi mahalliy sanoat bazasi tez torayib borayotganini ko‘rsatadi. Faqat ichki bozor hisobiga texnologik ishlanmalar va ishlab chiqarish bazasini saqlab qolish qiyinlashar ekan, xorijiy bozorlarni ochish tanlov emas, balki omon qolish masalasiga aylandi.

Eksport ham faqat tashqi ko‘rinishiga qarab xotirjam bo‘ladigan holatda emas. 2025-yilda mamlakatimiz qishloq xo‘jaligi texnikasi eksporti qariyb 13 milliard 6700 million dollargacha oshgan bo‘lsa-da, umumiy eksportning 70% dan ortig‘i AQSh bozoriga jamlangan. Asosiy mahsulotlar ham 100 ot kuchidan kichik o‘rta va kichik traktorlar bilan cheklanib qolgan. Hozirgacha mahalliy kompaniyalar Shimoliy Amerika bozorida sifat va narx raqobatbardoshligini oldinga surib o‘sib keldi, biroq, AQShning o‘zaro tariflari hamda po‘lat·alyuminiyga oid boj yuklari qo‘shilib ketar ekan, ‘narxga nisbatan unumdorlik’ degan avvalgi ustunlik tebranmoqda.

Biroq ichki savdoning kamayishi va tarif to‘siqlarini qishloq xo‘jaligi texnikasi sanoatining tanazzuli sifatida talqin qilish kerak emas. Jahon qishloq xo‘jaligi texnikasi bozori aksincha ishchi kuchi yetishmasligi va oziq-ovqat xavfsizligi, iqlim o‘zgarishiga javob, aniq dehqonchilikning kengayishi fonida o‘smoqda. Bozor tadqiqot kompaniyasi Global Market Insights Osiyo·Tinch okeani qishloq xo‘jaligi texnikasi bozori 2025-yilda 1125 milliard dollar hajmiga yetganini va, 2026-yildan 2035-yilgacha yiliga o‘rtacha 6.8% o‘sishini prognoz qilmoqda.

Jahon qishloq xo‘jaligi texnikasi bozori yo‘qolayotgan emas, balki bozordagi raqobat usuli o‘zgarayotganidir.

‘Narx raqobatbardoshligi’dan ‘texnologiya·xizmat raqobatbardoshligi’ga
Global qishloq xo‘jaligi texnikasi kompaniyalari allaqachon oddiy mashina ishlab chiqaruvchidan robot·ma’lumot·qishloq xo‘jaligi xizmatlari kompaniyalariga aylanmoqda. Avtonom traktorlar va qishloq xo‘jaligi robotlari, sun’iy intellekt asosida ish marshrutlarini yaratish, hosildorlikni prognoz qilish, masofaviy diagnostika va profilaktik texnik xizmat bitta tizimga ulanmoqda.

Mahalliy kompaniyalar ham sun’iy intellekt kompaniyalari, robototexnika kompaniyalari, qishloq xo‘jaligi agregatlari ishlab chiqaruvchilari va tadqiqot institutlari bilan hamkorlik qilib, avtonom traktorlar va aqlli qishloq xo‘jaligi texnikasini ishlab chiqishga kirishmoqda. Bu tariflar tufayli zaiflashgan narx raqobatbardoshligini texnologik raqobatbardoshlik bilan yengib o‘tishga qaratilgan maqbul o‘zgarishdir.

Ammo faqat bitta avtonom traktorni ishlab chiqish bilan jahon bozorida ustunlikni qo‘lga kiritish qiyin. Qishloq xo‘jaligi texnikasi oddiy iste’mol tovarlaridan farqli ravishda tuproq va iqlim, yetishtiriladigan ekin, ekin maydoni ko‘lami, dehqonchilik usuliga qarab talab qilinadigan unumdorligi turlicha bo‘ladi. Uskuna qanchalik zo‘r bo‘lmasin, mahalliy qishloq xo‘jaligi muhitiga mos kelmasa yoki nosozlik paytida ehtiyot qismlar va texnik kadrlarni topib bo‘lmasa, bozorda uzoq yashab qolishi qiyin.

Kelgusidagi raqobatbardoshlik faqat mashinaning o‘z unumdorligi bilan emas, balki mahalliy moslashuvchanlik, texnik xizmat ko‘rsatish, operatsion kadrlar, ma’lumotlardan foydalanish qobiliyatini ham o‘z ichiga oluvchi ‘butun qishloq xo‘jaligi ishlari tizimi’da belgilanadi.

Eksport birligini ‘mahsulot’dan ‘sanoat ekotizimi’ga o‘zgartirish kerak
Endi qishloq xo‘jaligi mashinalari·materiallarining xorijga chiqishini bir necha dona tayyor mahsulot sotish usulidan chiqarib, mahalliy qishloq xo‘jaligining mahsuldorligi va mustaqil salohiyatini birgalikda oshiradigan paketli kirib borishga aylantirish kerak.

Birinchidan, mahalliy qishloq xo‘jaligi muhitiga mos uskunalarni birgalikda ishlab chiqish kerak. Janubi-Sharqiy Osiyoning nam sholi dehqonchiligi, Markaziy Osiyoning yirik ko‘lamli dala dehqonchiligi, Yaqin Sharqning yuqori haroratli·quruq muhiti, Afrikaning kichik fermerligi talab qiladigan qishloq xo‘jaligi texnikasi bir-biridan farq qiladi. Mamlakat ichida ishlab chiqilgan uskunani qanday bo‘lsa shunday sotishdan ko‘ra, mahalliy ekin va tuproq, yoqilg‘i sifati, ta’mirlash darajasini hisobga olib quvvat va ish agregatlari, sovitish qurilmasi, elektron boshqaruv tizimini moslashtirish kerak.

Ikkinchidan, mahalliy sharoitga mos unumdorlikni baholash va sinovdan o‘tkazish tizimini yo‘lga qo‘yish kerak. Muayyan muddat davomida haqiqiy qishloq xo‘jaligi ishlariga jalb qilib, chidamlilik va ish samaradorligi, yoqilg‘i sarfi, ekin hosildorligidagi o‘zgarishlarni tekshirish kerak. Bu yerda qo‘lga kiritilgan operatsion ma’lumotlarni mahsulotni takomillashtirishga qayta aks ettiradigan tuzilma yaratilgandagina haqiqiy mahalliylashtirish mumkin bo‘ladi.

Uchinchidan, ehtiyot qismlar ta’minoti va A/S tizimini mahsulot savdosi bilan bir vaqtda qurish kerak. Qizg‘in mavsumda uskuna to‘xtab qolsa, fermer xo‘jaligi ko‘radigan zarar oddiy sanoat mashinalarinikidan ancha katta bo‘ladi. Asosiy qismlarni mahalliy zaxirada saqlash va ko‘chma texnik xizmat, masofaviy diagnostika, mahalliy ta’mirlash kadrlarini tayyorlashni birlashtirish kerak. Xorijiy bozorda K-qishloq xo‘jaligi texnikasining obro‘si ilk savdodan ko‘ra nosozlik yuz bergandan keyingi munosabatda belgilanadi.

To‘rtinchidan, fermerlar va texniklar uchun ta’lim·trening zarur. Avtonom boshqaruv va aniq dehqonchilik texnologiyalari faqat uskuna yetkazib berish bilangina joylashib qolmaydi. Operatorlarni o‘qitish, mexaniklarni tayyorlash, ma’lumotlarni tahlil qilish va qishloq xo‘jaligi ishlarini rejalashtirishgacha mahalliy kadrlar o‘zlari bajara olsagina texnologiyadan barqaror foydalanish mumkin bo‘ladi.

Bunday funksiyalarni bir joyga jamlagan ‘sanoat parki tipidagi·tayanch punkt tipidagi qo‘shma kirib borish modeli’ni ko‘rib chiqish zarur. Boshidanoq yirik ishlab chiqarish obyektini qurishdan ko‘ra, qo‘shma ko‘rgazma zali va sinov fermasi, ehtiyot qismlar ombori, A/S markazi, o‘quv maydoniga ega kirib borish tayanch punktidan boshlanib, talabga qarab yig‘ish va ehtiyot qismlar ishlab chiqarish, mahalliy uskunalarni ishlab chiqish funksiyalarini bosqichma-bosqich kengaytirish usulidir.

Traktor va ish agregatlari, issiqxona dehqonchiligi, sug‘orish uskunalari, qishloq xo‘jaligi robotlari, ma’lumotlar platformalarini ishlab chiqaradigan mahalliy kompaniyalar alohida-alohida kirib borsa, xarajat va xavf ortadi. Qo‘shma tayanch punktdan foydalanilsa, kichik va o‘rta korxonalar ham mahalliy bozor axboroti va logistika, sertifikatlash, sinov, A/S tarmog‘ini baham ko‘rishi mumkin. Raqobatbardosh kompaniyalar o‘z texnologiyalarini birlashtirib, yagona koreyscha qishloq xo‘jaligi yechimini yaratadigan sanoat ekotizimi zarur.

Ichki bozor ham ‘egalik’dan ‘xizmat’ga o‘tishi kerak
Eksport sanoatining raqobatbardoshligini oshirish uchun ichki bozor ham barqaror sinov bazasini taqdim etishi kerak. Qishloq xo‘jaligi texnikasi savdosi kamayishining ortida keksa fermerlar ko‘payishi bilan birga qishloq xo‘jaligi ishlarini autsorsing qilish kengayishi ham turibdi. Bu qishloq xo‘jaligi texnikasi bozori oddiy egalik markazidan xizmat markaziga o‘tayotganini ham anglatadi.

Hududiy qishloq xo‘jaligi kooperativlari va fermerlik uyushmalari yuridik shaxslari, qishloq xo‘jaligi ishlarini bajaruvchi autsorsing kompaniyalari yuqori unumli qishloq xo‘jaligi texnikasini birgalikda ishlatib, fermer xo‘jaliklari esa faqat kerakli ishlar uchun haq to‘laydigan xizmat tipidagi qishloq xo‘jaligi modelini kengaytirish zarur. Avtonom qishloq xo‘jaligi texnikasi va qishloq xo‘jaligi robotlari ham alohida fermer xo‘jaliklariga sotish usulidan ko‘ra qishloq xo‘jaligi ishlarini bajarish xizmati bilan birlashtirilganda kichik fermerlar markazidagi mahalliy qishloq xo‘jaligi tuzilmasiga tezroq joylasha oladi.

Mamlakat ichida to‘plangan xizmatni boshqarish tajribasini kichik fermer xo‘jaliklari ko‘p bo‘lgan Janubi-Sharqiy Osiyo va Afrika bozorlariga ham qo‘llash mumkin. Mahalliy qishloqlarning tarkibiy cheklovlarini yengish uchun yaratilgan yechim xorijiy bozorda yangi eksport modeliga aylanishi mumkin.

‘Made in Korea’dan oshib ‘Made with Korea’ga
Hukumatning qo‘llab-quvvatlash yo‘nalishi ham alohida mahsulot ishlab chiqish va ko‘rgazmalarda qatnashishdan bir bosqich oldinga o‘tishi kerak. Avtonom boshqaruv va sun’iy intellekt texnologiyalarini birgalikda ishlab chiqish, xorijiy sinov va sertifikatlash, eksport moliyasi va sug‘urta, qo‘shma A/S tarmog‘i va ehtiyot qismlar markazlarini qurish kabi kompaniyalar yolg‘iz o‘zi uddalashi qiyin bo‘lgan bazani to‘ldirish kerak.

Kompaniyalar ham qisqa muddatli savdo natijalaridan ko‘ra uzoq muddatli bozor ishonchini ustuvor qo‘yishi kerak. Mahalliy kompaniyalar bilan birgalikda mahsulot ishlab chiqib, ta’mirlash kadrlarini tayyorlab, maydonda olingan ma’lumotlar asosida mahsulot va xizmatlarni uzluksiz takomillashtirish kerak. Qishloq xo‘jaligi texnikasi ishlab chiqaruvchilari va ish agregatlari·ehtiyot qismlar kompaniyalari, dasturiy ta’minot kompaniyalari birgalikda kirib boradigan hamkorlikka asoslangan eksport tuzilmasi ham zarur.

‘Made in Korea’ Koreyada yaxshi ishlab chiqarilgan mahsulotni anglatsa, ‘Made with Korea’ mahalliy hamkorlar bilan birga loyihalash, birga ishlatish, birga o‘sadigan sanoat ekotizimini anglatadi.

K-qishloq xo‘jaligi texnikasi jahon bozorida barqaror brend sifatida joylashishi uchun mashina sotadigan mamlakatdan oshib, qishloq xo‘jaligi muammolarini birga hal qiladigan mamlakatga aylanishi kerak. Ichki bozor sovuqligi va tarif to‘siqlaridan oshib o‘tadigan javob yanada arzon mahsulotda emas, balki avtonom boshqaruv va sun’iy intellekt, mahalliylashtirish va A/S, ta’lim·treningni birlashtirgan ishonch ekotizimidadir.

Endi K-qishloq xo‘jaligi texnikasi eksportining maqsadini ‘necha dona sotdik’dan ‘qanday qishloq xo‘jaligi ekotizimini birga yaratdik’ga o‘zgartirish kerak. Ana shu ‘Made in Korea’dan oshib ‘Made with Korea’ga boradigan K-qishloq xo‘jaligi texnikasining yangi yo‘lidir.