Hada Co., Ltd. rahbari Ha Jong-u qishloq xo‘jaligi texnikalari uchun Android va iOSga o‘xshash umumiy platforma yaratadi

Qishloqni rivojlantirish boshqarmasi ma’lumotlariga ko‘ra, Janubiy Koreyada dalachilikning mexanizatsiyalashuv darajasi 2024-yil holatiga 67 foizni tashkil etadi. Urug‘ sepish va ko‘chat ekish bosqichlari esa atigi 18,2 foizda qolmoqda. Avtonom harakatlanish funksiyasiga ega qishloq xo‘jaligi texnikalarini ishlab chiqishga qaratilgan davlat ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik (R&D) loyihalari shu paytgacha oz bo‘lmagan. Muammo shundaki, har bir loyiha boshqaruv, monitoring va avtonom harakatlanish kabi asosiy funksiyalarni boshidan qayta yaratib kelgan. Faqat muayyan loyiha doirasida ishlaydigan dasturiy ta’minot shundoq ham kichik bo‘lgan ichki qishloq xo‘jaligi texnikasi bozorida qo‘llanish doirasini yanada toraytirgan, tijoratlashtirish ostonasidan o‘ta olmagan holda o‘xshash investitsiyalar takrorlanib kelgan.

Dala ekinlari uchun ish agregatlari bo‘yicha ixtisoslashgan Hada Co., Ltd. (Iksan shahri, Chonbuk maxsus o‘zini o‘zi boshqaruvchi provinsiyasi) bu zanjirni uzishga kirishdi. Hada Qishloq, o‘rmon xo‘jaligi va oziq-ovqat texnologiyalarini rejalashtirish va baholash institutining “Dalachilikning butun sikli uchun ochiq robot platformasi asosida aqlli qishloq xo‘jaligi ishlarini integratsiyalashgan boshqarish va sinovdan o‘tkazish” loyihasida bosh tashkilot bo‘lib, 2026-yil 1-apreldan 2030-yil 31-dekabrgacha hukumat ko‘magidagi 9,3 mlrd von va tashkilotlar ulushi 3 mlrd von miqdoridagi tadqiqotga rahbarlik qiladi. Ushbu loyiha Qishloq, o‘rmon xo‘jaligi, chorvachilik va oziq-ovqat vazirligi hamda Qishloqni rivojlantirish boshqarmasi 2026-yildan 2030-yilgacha 5 yil davomida 57 mlrd 262 mln von ajratadigan qishloq xo‘jaligi robotlari dasturiga kiritilgan 18 ta loyihadan biridir. Loyihani faol amalga oshirayotgan direktor Ha Jong-u bilan uchrashib, loyihaning yo‘nalishi va konsepsiyasi haqida suhbatlashdik.
 

Qishloq xo‘jaligi texnikalari uchun umumiy platforma davrini ochadi

Direktor Ha ushbu loyihaning asosiy jihati sifatida dasturiy ta’minotni ko‘rsatdi. U “avvalgi dasturiy ta’minot R&D ishlari umumiy standart yaratishdan ko‘ra faqat tegishli loyihada ishlatiladigan dasturiy ta’minot bilan cheklanib qolgani sababli, ishlab chiqilgan taqdirda ham tijoratlashtirishgacha yetib bormadi va takroriy investitsiyalar davom etdi”, deya ta’kidladi. “Android yoki iOS kabi umumiy platforma yaratib, uchinchi tomonlarning istalgan biri avtonom harakatlanish kabi funksiyalarni ilova sifatida ishlab chiqib joylashtirsa, ko‘plab kompaniyalar va foydalanuvchilar undan foydalana oladigan qilish — loyihaning mohiyati”, deb tushuntirdi u. Direktor Haning izohiga ko‘ra, budjet taqsimoti va tadqiqot guruhi tarkibi ham eng ko‘p dasturiy ta’minot sohasiga yo‘naltirilgan.

Bu konsepsiya asosida “dasturiy ta’minot bilan belgilanadigan qishloq xo‘jaligi texnikasi” (SDM, Software Defined Machine) tushunchasi yotadi. Direktor Ha Tesla’ni misol qilib keltirdi. Ilgari avtomobil sotib olingach, uning funksiyalari o‘zgarmas edi, Tesla esa apparat qismini almashtirmasdan ham faqat dasturiy ta’minot yangilanishlari orqali avtomobil unumdorligini yaxshilaydi. U “qishloq xo‘jaligi uskunalarida ham dasturiy ta’minotning roli tobora ortib borar ekan, apparat qismini ham o‘z ichiga olgan barcha arxitektura dasturiy ta’minot markazida quriladigan yo‘nalishga umumiy tendensiya o‘zgarib bormoqda”, dedi. “Iste’molchi nuqtai nazaridan qaraganda, tashabbus tobora dasturiy ta’minot tomon o‘tmoqda, deb ko‘rish mumkin”, dedi u.
 

Xorijdagi yetakchi kompaniyalarga nisbatan avtonom harakatlanish bo‘yicha tafovut kichik, dala ekinlari ish agregatlari esa yarmiga teng darajada

John Deere va Kubota kabi xorijdagi yetakchi kompaniyalar bilan texnologik tafovutni sohalar bo‘yicha alohida ko‘rib chiqish kerakligini aytdi. Uning bahosiga ko‘ra, avtonom harakatlanish va avtomatik boshqaruv texnologiyalari allaqachon ochiq kod sifatida e’lon qilingan bo‘lib, ichki va xorijiy texnologiyalar orasidagi farq katta emas. U “bu sohada texnologiyaning yaxshi-yomonligini ajratadigan kattaroq mezon — uni qanchalik arzon va buzilmaydigan qilib yaratish mumkinligi bilan bog‘liq sanoat jihatidir”, dedi.

Biroq seyalkalar va purkagichlar kabi ish agregatlarida vaziyat boshqacha. Urug‘ tushganda bo‘sh joy qolgan-qolmaganini aniqlab, to‘ldirish funksiyasi, tasvir (vizion) orqali ekinni ko‘rib purkash miqdorini sozlash funksiyasi, harakat tezligiga mos ravishda sepish miqdorini boshqarish funksiyasi faqat dasturiy ta’minot bilan yakuniga yetmaydi. Direktor Ha “bu — dasturiy ta’minot, apparat qismi va ularni bog‘lovchi boshqaruv qurilmasigacha bo‘lgan tizim to‘liq shakllanishi kerak bo‘lgan soha”, deya bu yo‘nalishda mahalliy texnologiya yetib olishi kerak bo‘lgan jihatlar ko‘pligini aytdi. Uning bahosicha, xorijdagi yetakchi kompaniyalar darajasi 10 deb olinsa, mahalliy dala ekinlari ish agregatlari texnologiyasi taxminan 5 ga teng.
 

15 kW elektr platforma, avvalo “yarim kunlik ish”dan

Loyiha doirasida ishlab chiqilayotgan elektr robot platformasi motor quvvati 15 kW (taxminan 20 ot kuchi), akkumulyator sig‘imi 40 kWh darajasida bo‘ladi. Quvvat yapon uskunalari quvvatini tahlil qilish orqali shunga yaqin darajada belgilandi, akkumulyator esa yarim kun, ya’ni 4 soatlik ish asosida tanlandi. Direktor Ha “8 soatni to‘liq ishlatsa yaxshi bo‘lardi, ammo avvalo yarim kun ishlay oladigan xususiyatlar bilan qaror qildik”, dedi. “Kelgusida tezkor quvvatlash funksiyasi qo‘shilib, ertalabki ishdan so‘ng tushlik vaqtida to‘liq quvvatlash mumkin bo‘lsa, yana 4 soat ishlatish mumkin”, dedi u. Hozirgi konfiguratsiyada tezkor quvvatlash funksiyasi yo‘q, yakuniy bosqichda 30 daqiqadan 1 soatgacha bo‘lgan vaqtda to‘liq quvvatlaydigan tezkor quvvatlashni qo‘shish rejalashtirilgan.
 

Ilovalar ekotizimi, oxir-oqibat “daromad keltiradimi?” masalasi

Loyiha platforma operatsion tizimi (OS) marketpleysidan haydash, ekish, himoyalash, hosil yig‘ish kabi qishloq xo‘jaligi ishlari ilovalarini yuklab olib ishlatish tuzilmasini taklif qildi. Tashqi dasturchilarni jalb qilish uchun oxir-oqibat foyda bo‘lishi kerak, degan fikrda direktor Ha. U dastlab aksariyat ishlar uchun qo‘llanishi mumkin bo‘lgan avtonom harakatlanish kabi universal ilovalar birinchi bo‘lib chiqishini taxmin qildi. U “foydalanuvchilar soni kam bo‘lsa ham, o‘sha ilovadan foydalanganda iqtisodiy afzallik katta bo‘lsa, uni qimmat narxda ham sotib olishadi”, dedi. “Agar yiliga 10 mln von ishlab topish mumkin bo‘lsa, 1 mln von berib ham sotib olmaydimi?” deya ritorik savol berdi u.

Ilova foydalanuvchilari ham dasturchilar kabi noma’lum keng ommadir. Uni ishlab chiqaruvchi sotib olib uskunaga o‘rnatishi ham, fermer bevosita sotib olishi ham mumkin. Direktor Ha xo‘jaliklar ilova orqali real dehqonchilik ma’lumotlarini yuklab, daromad oladigan tuzilma yaratilsa, pullik ilova bo‘lsa ham yetarlicha yuklab olinadi, deb hisoblaydi. U, shuningdek, faqat iqtisodiy mantiq bilan ishlab chiqish qiyin, ammo avtomatlashtirish, AIlashtirish va ma’lumotlashtirish mutlaqo zarur bo‘lgan sohalarda hukumat subsidiyalari dasturi orqali dasturchilar ishtirokini jalb qilish mumkinligini aytdi.
 

ISOBUS va AEF sertifikati “albatta borish kerak bo‘lgan yo‘nalish”

Loyiha traktor va ish agregatlari o‘rtasidagi aloqa bo‘yicha xalqaro standart bo‘lgan ISOBUSga moslashish hamda Qishloq xo‘jaligi sanoati elektronika jamg‘armasi (AEF, Agricultural Industry Electronics Foundation) sertifikatini olishni ham maqsad qilgan. Direktor Ha “eksport bozorida ISOBUSni rasmiy targ‘ib qilib sotish uchun AEF sertifikatini olish kerak”, dedi. “Ichki bozorda ham ISOBUS kengaysa, sertifikatlangan mahsulot ancha ko‘proq ishonch qozonadi”, dedi u. So‘ng “undan (ISOBUSdan) boshqa hozircha standart yo‘q”, deya “albatta borish kerak bo‘lgan yo‘nalish” ekanini ta’kidladi.
 

Umumiy texnologiyalar birga ishlatiladi, mavjud texnologiyalar himoya qilinadi… qo‘shma ishlab chiqish kelishuvi ilgari surilmoqda

Loyihada LS Mtron kabi qishloq xo‘jaligi texnikasi kompaniyalari, universitetlar va davlat muassasalari birgalikda ishtirok etadi. Bu bozorda raqobatlashadigan kompaniyalar bir loyiha doirasida hamkorlik qiladigan, ya’ni “ko-petitsiya” (hamkorlik va raqobat qo‘shma so‘zi) tuzilmasidir. Direktor Ha muassasalar bilan manfaatlar muammosi katta emas, biroq kompaniyalar o‘rtasida yangi texnologiya ishlab chiqilganda yoki tijoratlashtirilganda huquqiy munosabatlar to‘qnashishi mumkinligi sababli, buni oldindan tartibga solish “juda qiyin qism” ekanini tan oldi. Direktor Haning so‘zlariga ko‘ra, ishtirokchi tashkilotlar o‘rtasidagi qo‘shma ishlab chiqish kelishuvi (JDA) hali imzolanmagan. U “bu yil (2026-yil) oxiridagi 4-uchrashuvda birgalikda ishlab chiqiladigan texnologiyalarni birga ishlatish, oldindan mavjud bo‘lgan texnologiyalar bo‘yicha esa, tabiiyki, huquqlarni himoya qilish haqidagi keng doiradagi kelishuvga erishmoqchimiz”, dedi.
 

Birinchi sinov ekinlari — sarimsoq va piyoz

Birinchi sinov ekinlari sarimsoq va piyoz bo‘lib, sinovlar Kyonsannam-do qishloq xo‘jaligi texnologiyalari instituti hamda Kyonnamning Changnyong okrugi kabi asosiy yetishtirish hududlarida o‘tkaziladi. Direktor Ha tanlov sababini shunday izohladi: “Sarimsoq va piyoz dala ekinlari orasida davlat eng ko‘p investitsiya kiritadigan sohalardan biri, boshqa ekinlarga qaraganda esa ko‘proq mehnat talab qiladi”. “Mamlakatimizda eng ko‘p iste’mol qilinadigan ziravor sabzavotlar orasida ham yuqori o‘rinlarda turadi, shu bois ilg‘or texnologiyani qo‘llash uchun qulay muhit”, dedi u. Hadaning piyoz sohasida to‘plagan tajribasi ham tabiiy ravishda bog‘landi. Ushbu loyiha ekish va undan keyingi himoya ishlari hamda o‘g‘itlash kabi vegetatsiya davridagi parvarish boshqaruviga qaratilgan.
 

Avval dehqonchilik yuridik shaxslari va yirik xo‘jaliklar… ijara markazlari keyingi bosqich

Tijoratlashtirish modeli ommaviy sotuvga funksiyalar obunasini qo‘shish usulidir. Direktor Ha mahalliy fermerlar uchun obuna madaniyati hali tanish emasligini tan olgan holda, “masala obuna yaxshi ishlaydimi-yo‘qmi emas, balki qanday yondashish va xarajatni qanchalik darajada belgilashda”, dedi. “Oxir-oqibat fermer xo‘jaligi obuna to‘lovini to‘laganda qoniqish darajasi yuqori bo‘lsa bo‘ldi”, dedi u. Agar qoniqish darajasi past bo‘lsa, hukumat qo‘llab-quvvatlash dasturlari orqali ishtirok darajasini oshirish kabi kompleks tahlil zarur, deb qo‘shimcha qildi.

Tarqatish avvalo yirik xo‘jaliklar jamlangan dehqonchilik yuridik shaxslariga qaratiladi. Chunki yangi texnologiyalar doimo avval yirik xo‘jaliklar tomonidan sinab ko‘rilishi kerak, shundagina kichik xo‘jaliklarga tarqaladi, degan qarash mavjud. Qishloq xo‘jaligi texnikasi ijara markazlari esa keyingi bosqichdir. Izohga ko‘ra, Qishloqni rivojlantirish boshqarmasining yangi texnologiyalarni tarqatish loyihasi yoki sinov loyihasi orqali oz miqdordagi uskunalar avval ta’sirga ega xo‘jaliklarga kirib, tekshiruvdan o‘tgandan keyingina ijara kabi umumiy tarqatishga ulanadi. Direktor Ha “ishlab chiqildi, deb darhol ijara markazlariga yetkazib berish qiyin bo‘ladi”, dedi. “Uskuna va tizim narxi ham bor, shu sababli hukumat ko‘magiga tayangan holda sinovdan o‘tishi kerak bo‘ladi”, dedi u.
 

Xorij bozoriga chiqish avvalo Yaponiyadan

Loyiha 2030-yilgacha sinov savdolarida 1 mlrd von natijaga erishishni maqsad qilib, mahalliy yirik ishlab chiqaruvchilarga buyurtmachi savdo belgisi ostida ishlab chiqarish (OEM) yetkazib berish hamda Yaponiya, Fransiya, Afrika kabi xorijiy savdo kanallarini ko‘rsatdi. Direktor Ha “qisqa muddatda, albatta, ichki bozor”, desa-da, “traktor kabi ekspluatatsion uskunalarda ichki bozor chegarasi aniq bo‘lgani uchun o‘rta va uzoq muddatda xorijga qarash kerak”, dedi. Birinchi navbatdagi nishon — Koreyaga o‘xshash aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot (GDP) darajasiga ega va aniq dehqonchilikka qiziqadigan mamlakatlar bo‘lib, avvalo Yaponiya tilga olindi, undan keyin Yevropa keladi. AQShda qishloq xo‘jaligi yer maydoni mezonlari juda farq qilgani sababli qisqa muddatda kirib borish oson bo‘lmaydi, deb baholadi u.
 

Elektr qishloq xo‘jaligi texnikasi hali erta, degan qarashda o‘zgarish kutilmoqda

2012-yilda tashkil etilganidan beri dala ekinlari ish agregatlarini ishlab chiqib kelgan Hada ushbu loyiha orqali robot platformasi va dasturiy ta’minot ekotizimini boshqaruvchi kompaniya sifatidagi rolini kengaytiradi. Direktor Ha loyiha muvaffaqiyatli yakunlansa, ikki xil o‘zgarishni kutmoqda. Biri — dasturiy ta’minot katta rol o‘ynaydigan aniq dehqonchilik real maydonda amalga oshishini fermerlarning bevosita tajriba qilishi, ikkinchisi esa energiya manbai neftdan elektrga o‘zgarishi mumkinligini fermer xo‘jaliklari va boshqa sanoat tarmoqlariga ko‘rsatishdir.

Biroq tezlik masalasida u ehtiyotkorlik bildirdi. U “loyiha tugashi bilan o‘sha paytda texnikalarning barchasi ekologik toza turga o‘tib ketishi qiyin, 2030-yilda ham ehtimol bu hali boshlang‘ich bosqich bo‘ladi”, dedi. “Traktor bozori kabi sohalarda elektr quvvatini hali erta deb o‘ylaydiganlar ancha ko‘p, bizning loyihamiz turtki vazifasini bajarib, bunday fikrni oz bo‘lsa-da ekologik toza yo‘nalishga burishga yordam bersa yaxshi bo‘lardi”, dedi u. So‘ng “qishloq xo‘jaligi texnikasiga oddiy sanoatdan ancha uzoq muddatli nigoh bilan qarash kerak”, deya ta’kidladi.