“Qishloq xo‘jaligi ham ishlab chiqarish sanoati kabi reja asosida ishlab chiqarishi kerak”... AgUni smart-fermerlikda ‘yangi me’yor’ yaratmoqda

[Koreya Qishloq xo‘jaligi texnologiyalari gazetasi=Baek Cheolhyeon muxbiri] Qishloq xo‘jaligini birlamchi sanoat emas, balki reja asosida ishlab chiqarish va ommaviy ishlab chiqarish mumkin bo‘lgan “ishlab chiqarish-sanoat tipidagi tarmoq” sifatida isloh qilishni maqsad qilgan kompaniya bor. Bu — tashkil topganiga 7 yil bo‘lgan agtex startapi ‘AgUni’ (bosh direktor Kvon Mijin).

AgUni o‘zining ilg‘or mustaqil texnologiyasi bo‘lgan ‘Egg Dome’ni oldinga surib, an’anaviy shisha issiqxonalarning cheklovlarini yengib o‘tmoqda. Talabga yo‘naltirilgan moslashtirilgan dorivor va maxsus ekinlarni ommaviy yetishtirish tizimini barpo etib, aqlli qishloq xo‘jaligida yangi paradigma va yangi me’yorni taklif etayotgan bosh direktor Kvon Mijin bilan uchrashib, AgUni chizayotgan qishloq xo‘jaligi kelajagi va global kengayish strategiyasini tingladik.

To‘liq germetik yopiq muhit va hatto bosim nazorati… yillik operatsion xarajatlar 80% ga qisqaradi

Global savdo yo‘nalishini tamomlagan Kvon bosh direktor talabalik davridan boshlab qishloq xo‘jaligi mahsulotlari distribyutsiyasi bilan shug‘ullanib, yirik supermarketlarga sabzavot yetkazib beradigan otasiga yordam bergan. O‘sha paytda biznesning silliq kechmagan jarayonlarini yonidan kuzatgan Kvon bosh direktor: “Qishloq xo‘jaligi sohasida aniq raqobatbardoshlikka ega bo‘lsamgina otamga amalda yordam bera olaman deb o‘yladim”, dedi va tabiiy ravishda tanish bo‘lgan qishloq xo‘jaligi muhiti ichida tadbirkorlikni boshlashga qaror qilganining sababini tushuntirdi.
 

Dastlab texnik mukammallik yetarli bo‘lmagani sababli sinov va xatolarni boshdan kechirgan bo‘lsa-da, otasi aslida sport uchun ishlab chiqqan air dome texnologiyasini qishloq xo‘jaligi uchun takomillashtirib, dorivor va maxsus ekinlarni yetishtirish mumkin bo‘lgan ‘Egg Dome’ texnologiyasini yakuniga yetkazdi.

AgUni’ning asosiy infratuzilmasi bo‘lgan ‘Egg Dome’ yarimo‘tkazgich clean room darajasidagi to‘liq germetik yopiq muhitni taqdim etadi. Egg Dome ichida yil bo‘yi bahor iqlimi saqlanadi va zararli gazlarni to‘liq to‘sadigan maxsus filtr xonasi bilan tashqi gaz kirishini nolga (0) yaqin darajada boshqaradi. Shuningdek, harorat, namlik, havo aylanishi bilan birga ichki bosim ham avtomatik nazorat qilinadi. Sun’iy LED emas, tabiiy yorug‘likning o‘zi qo‘llanadi, ikki qavatli konstruksiya esa kasallik va zararkunandalarga sabab bo‘ladigan kondensatsiya hodisasining oldini oladi. Ichki muhit to‘liq nazorat qilinishi sababli kimyoviy o‘g‘itlar yoki pestitsidlar umuman ishlatilmaydi.

Ayniqsa, Egg Dome’ning iqtisodiy samaradorligi an’anaviy shisha issiqxonalarni ortda qoldiradi. 1000 pyeong mezonida shisha issiqxonaning yillik operatsion xarajati qariyb 10 million vonга yetadigan bo‘lsa, Egg Dome atigi 1,5 milliondan 1,8 million vongacha turadi. 
Egg Dome elektr iste’molini keskin kamaytira olishining siri aynan “yer osti va suv harorati”dan foydalanishidadir. Konditsioner yoki qozonni ishga tushirib sovuq yoki issiq havoni sun’iy ravishda “yaratish” emas, balki tabiatda allaqachon mavjud bo‘lgan haroratni minimal elektr sarfi bilan kerakli joyga “uzatish” tuzilmasidir.
 

Bu texnologiyaning yadrosi yer ostida 5 m chuqurlikka ko‘milgan, uzunligi 100 m bo‘lgan “geotermal quvur”dir. Tashqi havo filtr xonasidan o‘tib, shu geotermal quvur orqali Egg Dome ichiga kiradi, bu paytda quvur ichiga joylashtirilgan ingichka “gidrotermal quvur (suv quvuri)” haroratni boshqaruvchi vazifasini a’lo darajada bajaradi. Yoz faslini misol qilsak, bu tamoyil yanada ravshan bo‘ladi. Tashqarida 30 darajadan oshgan jazirama bo‘lsa-da, yer osti chuquridagi suv quvuri yil bo‘yi taxminan 15 daraja atrofidagi salqin haroratni saqlaydi.

Tashqaridagi issiq havo shu tor va uzun yer osti yo‘lagiga kirgan zahoti, “issiqlik har doim issiq joydan sovuq joyga ko‘chadi” degan ilmiy tamoyil ishga tushadi. Issiq havo salqin quvurdan o‘tayotganda, havodagi issiqlik tabiiy ravishda sovuq quvur devoriga singadi. Ayniqsa, yo‘lakning torligi sovitish tezligini oshiradigan juda muhim omil bo‘ladi. Chunki havo sovuq devorga ko‘proq va zichroq urilib, issiqligini yo‘qotish tezligi ancha ortadi.

Natijada, konditsionerni umuman yoqmasdan ham, dim va jazirama tashqi havo shu yer osti yo‘lagidan o‘tishi bilanoq issiqxona ichiga kirganda xuddi konditsioner to‘liq quvvatda ishlayotgandek salqin shamolga aylanadi. Bu tabiat qonunlari va konstruktiv g‘oyalar uyg‘unligida yaratilgan ulkan energiya tejash texnologiyasidir.

Bunga qo‘shimcha ravishda, to‘rt fasl davomida harorati barqaror bo‘ladigan yer osti suvini issiqlik manbai sifatida ishlatadigan heat pump tizimi ham ulangan. Faqat elektrga tayanadigan an’anaviy usuldan farqli o‘laroq, yozda salqin yer osti suvi bilan sovitish, qishda esa nisbatan iliq yer osti suvi issiqligi bilan isitishni hal etib, issiqxona ishlashi uchun zarur elektr sarfini keskin kamaytirdi.

Shuningdek, tuproqli yetishtirish moduli orqali o‘sish tezligi oddiy muhitga nisbatan 30% tezroq, suv sarfi esa 38% kam bo‘ladi. Tubroqli yetishtirish moduli yig‘ma modullardan foydalangani uchun ekinlar faqat tekislikda emas, balki vertikal shaklda ham yetishtiriladi va bu an’anaviy usulga nisbatan ishlab chiqarish samaradorligini taxminan 2 baravar oshirib, unumdorlikni maksimal darajaga olib chiqadi. Bundan tashqari, tuproq ichida havoning yaxshi aylanishini ta’minlab, oziqa moddalarni ushlab turish qobiliyatini kuchaytiradi, shu bois ildiz muhitida oziqa moddalari samarali saqlanadi va o‘sish tezlashadi. Tuproqqa bevosita suv beradigan yer osti sug‘orish tizimi orqali esa suvning bug‘lanishi va oqib ketishi oldi olinib, suv sarfi ham kamayadi.

AgUni tomoni bunday amaliy ma’lumotlar xalqaro standart bo‘lgan ISO 9001 (sifat menejmenti tizimi), ISO 14001 (ekologik menejment tizimi), ISO45001 (mehnat xavfsizligi va sog‘liqni saqlash menejmenti tizimi) sertifikatlarini olgan kompaniyaning standartlashtirilgan ma’lumot yig‘ish qo‘llanmasi, ekologik boshqaruv tizimi va barqaror tajriba muhiti asosida puxta o‘lchab-qayd etilgan ishonchli ma’lumotlar ekanini ta’kidladi.
 

Hozirda Egg Dome ichki muhit nazorati 100% avtomatlashtirilgan bo‘lib, 1000 pyeong hajmdagi maydonda atigi 2 nafar boshqaruvchi bilan yetishtirishdan tortib hosil yig‘ib olishgacha bo‘lgan yarim avtomatlashtirilgan tizim qurilgan. Bundan tashqari, to‘liq avtomatlashtirishni amalga oshirish uchun robototexnika kompaniyasi ‘Tesoro’ bilan hamkorlikda ishlab chiqarish va yetishtirish jarayonlariga robotlarni joriy etish ustida ish olib borilmoqda.

Funktsional qalampir mezonida yillik savdo qariyb 4,4 milliard von… investitsiyani 1 yilda ham qaytarish mumkin

AgUni salat, karam kabi oddiy ekinlar o‘rniga talab va taklifi aniq bo‘lgan dorivor va maxsus ekinlarni nishonga oldi. Hozirda Xvason shahrida joylashgan 1-sonli Egg Dome’da qondagi shakarni boshqarishda juda samarali premium funktsional qalampir yetishtirilib, Seuldagi Kosamart va boshqa joylarga yetkazib berilmoqda. Funktsional qalampir bozordagi mahsulotlarga qaraganda yuqoriroq — kg uchun 29 000 von narxda sotilmoqda, yillik ishlab chiqarish hajmiga ko‘ra savdo hajmi qariyb 4,4 milliard vonga yetadi.

Kelgusida shartnomalar orqali tibbiy nasha, gotu kola, atirgul kabi korxonalarda talabi aniq bo‘lgan yuqori qo‘shimcha qiymatli ekinlarga assortimentni kengaytirish rejalashtirilgan. Shuningdek, har bir ekin bo‘yicha optimal yetishtirish ma’lumotlari (SOP, standart operatsion tartib) yechim sifatida ishlab chiqilib, talabchi kompaniyalar va fermer xo‘jaliklariga aynan qo‘llash uchun taqdim etilmoqda.

Ekinga qarab farq qiladi, biroq bir xil maydondagi oddiy ochiq dala yoki plyonkali issiqxonaga nisbatan kamida 10 baravar, ko‘pi bilan 20 baravar ko‘proq hosil olinadi. Bunday katta farqning sababi shundaki, Egg Dome balandligi 17 m bo‘lgan moslashtirilgan uch o‘lchamli tuzilma va yiliga 4 martadan ortiq uzluksiz hosil olish mumkin bo‘lgan muhitni ta’minlaydi.

Ayniqsa, dorivor ekinlar holatida ularni ochiq dala yoki plyonkali issiqxonada yetishtirilsa, ketma-ket ekishdagi muammolar sabab 5–6 yil kutishga to‘g‘ri keladi. Ammo Egg Dome tuproqli yetishtirish moduli orqali tuproqni almashtira olgani uchun ketma-ket ekish mumkin, shu bois 6 yillik ishlab chiqarish mezonida taxminan 10 baravar ko‘p hosil beradi. Funktsional qalampir (Hangbicho) holatida esa 2 yilgacha uzluksiz hosil olish mumkin, biroq ochiq dala va plyonkali issiqxonalarda har yili ko‘chat va ekish xarajatlari, mehnat xarajatlari sabab ishlab chiqarishda qiyinchiliklar bor. Bundan tashqari, yetishtirish muhiti to‘liq nazorat qilinishi kabi umumiy ishlab chiqarish sharoitlaridagi farq ham juda katta.   

1000 pyeong mezonida bitta inshootning qurilish xarajati 2–3 milliard von darajasida bo‘lib, shisha issiqxonaga o‘xshash, ammo investitsiyani qaytarish muddati (ROI) ancha qisqa. Funktsional qalampir mezonida taxminan 3 yil, yuqori qo‘shimcha qiymatli noyob ekinlar holatida esa 1 yil ichida ham investitsiyani qaytarish mumkin. Odatda 10 yildan ortiq vaqt talab qiladigan shisha issiqxonalar bilan solishtirganda  iqtisodiy samaradorligi juda yuqori.

Biroq Egg Dome hozircha hukumat subsidiyasi qo‘llab-quvvatlash obyektiga kirmaydi. Agar bunday yangi konsepsiyadagi yetishtirish muhiti hukumat tomonidan “yangi me’yor” sifatida tan olinsa, subsidiya olish imkoniyati paydo bo‘ladi. Qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat va qishloq hududlari vazirligi tomonidan texnologik salohiyati allaqachon tan olinib, “Oy A-Ventures” nomli ilg‘or venchur korxona sertifikatiga sazovor bo‘lganini inobatga olib, Kvon bosh direktor joriy yil oxiri yoki kechikkan taqdirda kelasi yilning birinchi yarmigacha hukumat subsidiyasini olish uchun barcha imkoniyatlarni safarbar etishni rejalashtirmoqda.

AQSh, Malayziya va Yaqin Sharqni nishonga oldi... global uglerod emissiyasi kvotalari bozorini ko‘zlamoqda va ‘raqamli ekin ekish huquqi’ni joriy etdi

AgUni tashkil topgan ilk davrdanoq global bozorni ko‘zlab, AQShda yuridik shaxs ochish kabi kompaniya qiymatini (valuation) mustahkamlash uchun zarur build-up ishlarini yakunlagan. Ayniqsa, mahalliy patentlar bilan birga texnologik to‘siqlari yuqori bo‘lgan AQSh patenti (USPTO)ni ham qo‘lga kiritib, Egg Dome texnologiyasining eksklyuzivligi va global qo‘llanish imkonini butun dunyoga isbotladi. AQSh ulkan kapital bozori bo‘lishi bilan birga iqlim o‘zgarishiga javob sifatida yirik aqlli infratuzilmaga talab keskin oshib borayotgan bozor bo‘lgani uchun, bu Egg Dome kirib borishi uchun ayni muddat deb baholanmoqda.

Malayziya bilan esa allaqachon BAAning Dubay shahriga orkide (Orchid) yetkazib beradigan mahalliy yirik kontrakt yetishtirish kompaniyasi bilan eksport shartnomasi tuzilgan. Mahalliy qishloq xo‘jaligi yerlaridan agrar maqsadda foydalanilganda ruxsat berish tartiblari qisqartiriladi, shu bois mablag‘ kirib kelishi bilan bir vaqtda tezkor qurilish boshlash mumkin. Yaqin Sharq mintaqasida esa milliy farovonlik jamg‘armasi loyihasiga ariza topshirilib, byudjet doirasi muvofiqlashtirilmoqda, shu orqali yirik smart-ferma klasterini barpo etish rejalashtirilgan.

Kvon bosh direktor qishloq xo‘jaligi mutaxassisi emas, balki “menejment va iqtisodiyot bilimdoni” nuqtai nazaridan talabga yo‘naltirilgan litsenziya va axborot salohiyatiga tayangan holda yondashganini, shuningdek Global Carbon Council bilan qo‘shma ishlab chiqish orqali makro darajadagi uglerod emissiyasi kvotalari biznes modelini ham birgalikda loyihalayotganini aytdi.

Shuningdek, ulkan uglerod solig‘ini to‘laydigan po‘lat kompaniyalari va boshqalarni nishonga olib, Egg Dome’da yuzaga keladigan uglerod emissiyasi kvotalarini bog‘laydigan biznes ham ilgari surilmoqda. Amalda po‘lat kompaniyalari uglerod chiqindilari sabab katta miqdorda soliq to‘lashga majbur. Ammo Egg Dome’ning o‘zi ekologik toza energiya bilan ishlagani uchun uni joriy etganda uglerod emissiyasi kvotalari tan olinishi mumkin. Ya’ni, kompaniya Egg Dome’ni joriy etsa, soliqni qoplash samarasiga ega bo‘ladi, AgUni esa Egg Dome’ni joriy etgan kompaniyadan ekinlar bo‘yicha daromadni tan olish imkoniga ega bo‘ladigan tuzilma yaratiladi.

Bundan tashqari, Egg Dome modullashtirilib va standartlashtirilib, yerga ega bo‘lmagan investorlarga ham 1000 pyeong bo‘yicha huquq beradigan “raqamli ekin ekish huquqi” joriy etildi. Bu real aktivlar (RWA) asosidagi investitsiya usuli bo‘lib, allaqachon ta’minlangan kuchli talab manbalari va qat’iy narxlar asosida kontrakt yetishtirilgan ekinlardan tushadigan daromad hamda to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdo daromadini barqaror taqsimlash konsepsiyasidir. Ayniqsa, ma’lumotlar shaffofligini ta’minlash uchun blokcheyn asosidagi MRV (o‘lchash, hisobot berish, verifikatsiya) tizimi joriy etilib, ichki ma’lumotlarni qalbakilashtirish va o‘zgartirishning oldi olinib, investitsiya ishonchliligi maksimal darajaga chiqarildi.

“Qishloq xo‘jaligi sohasining Samsung Biologics’i bo‘lishni maqsad qilamiz”... 5 yil ichida IPO va sanoatlashtirishga erishish

AgUni’ning qisqa muddatli maqsadi 1 yil ichida Egg Dome’ning o‘z boshqaruvidagi hajmini 3–5 tagacha oshirish va uzoq muddatli B2B shartnomalarni kengaytirishdir. O‘rta va uzoq muddatda esa 5 yil ichida birjada ro‘yxatga chiqish (IPO) bilan birga, qishloq xo‘jaligi asosida ta’lim va moliyani chambarchas bog‘lagan ekotizim qurishni ko‘zlamoqda.

Bosh direktor Kvon Mijin: “Qishloq xo‘jaligining tub muammosi texnologiya yetishmasligi yoki fermerlarni tayyorlashdagi cheklovlarda emas, balki strukturaviy muammolarda”, dedi va “mavjud ishlab chiqaruvchiga yo‘naltirilgan tuzilmadan chiqib, talabga yo‘naltirilgan reja asosida ishlab chiqarish mumkin bo‘lgan ishlab chiqarish-sanoat shakliga qishloq xo‘jaligi paradigmasini o‘zgartirish kerak”, deb ta’kidladi. So‘ng u: “Oziq-ovqat xavfsizligi va iqlim o‘zgarishi yechimidan tashqari, sog‘liqni saqlash, go‘zallik sanoati, yangi dori xomashyosi ta’minoti kabi insoniyat duch kelayotgan umumiy muammolarni qo‘llab-quvvatlaydigan ‘qishloq xo‘jaligi sohasining Samsung Biologics’i’ga aylanishni istaymiz”, deya dadil maqsadini bildirdi.