“Kuniga 4 soat sog‘ishdan xalos”… yosh fermer rahbar Kim De Xyon ma’lumotlarga asoslangan qishloq xo‘jaligi orqali erishgan “40 kg mo‘jiza”

Sut chorvadorlari ishchi kuchi yetishmasligi va ishlab chiqarish xarajatlari oshishi, shuningdek har kuni takrorlanadigan sog‘ish(sut sog‘ish) ishlari tufayli chuqur tashvishga tushgan. Ishlaydigan odamlar keksayib borayotgani, yem-xashak narxi va ish haqi keskin oshayotgani holda, bir kun ham to‘xtab bo‘lmaydigan sog‘ish mehnati fermer xo‘jaliklariga kishan bo‘layotgani bunga sababdir.

Chorvachilik maydonlarida “sut chorvadori hatto ota-onasi vafot etsa ham sut sog‘ishga borishi kerak”degan gap aytiladigan darajada. Sut sigirlari ertalab va kechqurun, kuniga ikki marta muntazam sog‘ib turilmasa, mastit kabi kasalliklarga chalinishi mumkinligi sababli, sut chorvadorlari shaxsiy to‘y-ma’raka yoki boshqa oilaviy marosimlari bo‘lsa ham fermani bo‘sh qoldirishlari oson emas.

Fermerlarning ta’tilga chiqishiga yordam beradigan ‘helper(o‘rinbosar ishchi kuchi) tizimi’faollashgani bilan biroz yengillik paydo bo‘ldi, ammo umumiy mehnat ichida sog‘ishning ulushi hanuz mutlaq darajada katta. Milliy chorvachilik fanlari institutiga ko‘ra, bitta sut fermasining 1 yil davomida ishlaydigan vaqti(jami 3661 soat) orasida taxminan 40% faqat sog‘ish ishlariga sarflanishi aniqlangan. Ya’ni katta vaqt sut sog‘ishga bag‘ishlanmoqda.

Ana shunday sut chorvadorlari qiyinchiliklarini robot sog‘ish apparati va o‘z TMR tizimini uyg‘unlashtirib, o‘rtacha sut miqdorini 40㎏ dan yuqori darajaga olib chiqqan ferma e’tibor tortmoqda. 2014 yildan buyon ota-onasining ishini davom ettirib sut chorvachiligiga kirishgan rahbar Kim De Xyon(1992 yilda tug‘ilgan·Chungnam, Nonsan·sog‘iladigan sigirlar soni 70 boshdan ortiq) ushbu voqeaning bosh qahramoni. U “robot sog‘ish apparati joriy etilgach, sog‘ish mehnatidan xalos bo‘lib, har bir bosh sigirni boshqarishga yanada ko‘proq e’tibor qaratish imkoni tug‘ildi” deb ta’kidladi. 2024 yil 1 oyida robot sog‘ish apparati joriy etilganidan keyingi ma’lumotlar bilan isbotlangan natijalar va texnologiyani kiritish jarayoni haqida so‘zlab berdi.
 

"Sog‘ish mehnatidan xalos bo‘lgach, sigirlarni ko‘ra boshladim"
U Koreya qishloq xo‘jaligi va baliqchilik universitetini tamomlagan 2014 yildan boshlab ferma boshqaruviga jiddiy kirishdi. U har kuni tonggi 5 dan kunini boshlardi. Chunki sut chorvadori uchun har kuni ikki marta bajarilishi shart bo‘lgan sog‘ish qochib bo‘lmaydigan taqdirdir.

Rahbar Kim De Xyon “har safar sog‘ishda 2 soatdan, kuniga jami 4 soatni to‘liq sog‘ishga sarflardim. Ferma ishlariga jiddiy kirishganimdan keyin bu ish mamnuniyat ham berdi, lekin og‘ir ham bo‘ldi” deya esladi va “o‘sha paytda onam betob edilar, ishchi kuchi yetishmovchiligi kuchaygani uchun robot sog‘ish apparatini joriy etishni boshladik” dedi.

2023 yil kuzida, robot sog‘ish apparati o‘rnatilgach, uning to‘liq ishga tushirilishi keyingi yilning 1 oyidan boshlandi. Robot sog‘ish apparati joriy etilgach, qisqargan mehnat vaqti o‘rnini ma’lumotlar tahlili egalladi. Sog‘ish vaqtida real vaqtda o‘lchanadigan tana harorati, sut yog‘i, sut oqsili nisbati ma’lumotlarini kuzatib, ketoz xavfi yoki mastit alomatlari erta aniqlanadi. Taxminga tayanilgan eski usuldan voz kechilib, obyektiv ma’lumotlarga asoslangan tezkor javob tizimi yaratildi.
 

Bunday o‘zgarish ferma ko‘rsatkichlarining yaxshilanishiga olib keldi. Nonghyup Feed taqdim etgan Nonsan fermasining 26 oylik podani tekshirish natijalari o‘zgarishiga ko‘ra, 2023 yil 1 oyidan 2023 yil 12 oyigacha oylik o‘rtacha sut miqdori eng kam 29㎏dan eng ko‘p 35㎏ gacha bo‘lgan oraliqda shakllangan. Ammo robot sog‘ish apparati joriy etilgan o‘tgan yil 1 oyidan boshlab sut miqdori keskin oshdi. Kunlik o‘rtacha sut miqdori 2023 yil 12 oyidagi 34.1㎏dan 2024 yil 12 oyida 42.3㎏ga yetib, 1 yil ichida o‘rtacha sut miqdori 24.04% oshdi. Shu davrda 305 kunlik o‘rtacha sut miqdori ham 1 ming 446㎏dan 25.4% oshib, 1 ming 3095㎏ ekani tasdiqlandi. Sog‘iladigan sigirlar soni eng ko‘p paytda 100 boshga yetgan bo‘lsa-da, uni 70 bosh darajasigacha kamaytirganiga qaramay, har bir boshdan olinadigan sut miqdori oshgani sababli butun ferma bo‘yicha sut hajmi ko‘paydi.

Rahbar Kim “sog‘ishga sarflab kelgan vaqtni to‘liq sigirlarni individual boshqarishga qaratish uchun imkon paydo bo‘ldi” deya aytdi va “sog‘ishdan chiqqan sigirning tana harorati, sut yog‘i, sut oqsili kabi ma’lumotlardan darhol foydalanish mumkin. Robot sog‘ish apparati kompaniyasi taqdim etadigan salomatlik hisobotlari orqali kasal sigirlarni va boshqalarni aniqlaymiz” deb tushuntirdi. U yana “sog‘ish soni 2 martadan 3~3.5 martagacha oshgani sari har bir boshdan olinadigan kunlik o‘rtacha sut miqdori avvalgi 32~33kg darajasidan 40kg atrofiga ko‘tarildi” deb qo‘shimcha qildi.
 

O‘z TMR tizimiga o‘tish va yem nazorati — muvaffaqiyat kaliti
Mamlakatda robot sog‘ish apparatlari tarqalish darajasi hanuz 5% dan past ekani ma’lum. Robot sog‘ish apparatini joriy etgach muvaffaqiyatsizlikka uchrayotgan fermer xo‘jaliklari ham kam emas. Mutaxassislar muvaffaqiyatsizlik sababi sifatida ‘yem berishni nazorat qilishdagi muvaffaqiyatsizlik’ni ko‘rsatadi. Robot sog‘ish apparati yem mukofoti orqali sigirning o‘zi sog‘ish xonasiga kirishini rag‘batlantiradigan tizimdir. Ammo savdoga chiqariladigan TMR yemida aniq nisbatlarni sozlash qiyin bo‘lgani uchun sigirlarning robot sog‘ish apparatiga tashrif ko‘rsatkichi pasayishi yoki hazm qilish buzilishlari yuzaga kelishi mumkin. Kim De Xyonning savdoga chiqariladigan TMRdan ‘o‘z TMR tizimi’ga o‘tganining sababi ham shu.

U import qilinadigan dag‘al yemlar(timofeyevka·tall fescue·suli·beda) sifatini shaxsan tekshirib, ozuqa ta’minotining xavfsizligini ta’minladi, sigirlarning sog‘ish bosqichi va kavsh qaytarish holatiga moslab aralashma nisbatlarini aniq sozladi. O‘z TMRi orqali ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish bilan birga robot sog‘ishga yo‘naltirish samaradorligini maksimal darajaga yetkazish 40kgdan ortiq sut miqdoriga erishishning asosiy omili bo‘ldi.
 

Ma’lumotlar integratsiyasi tizimi orqali unumdorlikni maksimal oshirish
Nonsan fermasi robot sog‘ish apparatidan tashqari bo‘yinbog‘ shaklidagi kuyikish·kavsh qaytarishni aniqlagich, tashqaridan masofadan boshqarish mumkin bo‘lgan aqlli sovutkich(4.5°C saqlanadi) kabi qurilmalarni ham ishlatmoqda. Molxonada yetarli shamollatish inshootlari o‘rnatilishi va molxonani toza saqlash ham unumdorlikni oshirishga hissa qo‘shmoqda. Bunday aniq oziqlantirish boshqaruvi orqali yuqori sut beradigan fermalarda tez-tez uchraydigan tug‘ishlar oralig‘i qisqarishi muammosi yengib o‘tilib, o‘rtacha 2.5 laktatsiyalik sog‘lom tug‘ish ko‘rsatkichi saqlanmoqda. Sut miqdori oshishi bilan birga ko‘payish darajasi yaxshilanishi, hazm tizimi kasalliklari kamayishi kabi uch natijaga bir vaqtda erishilgan bo‘ldi.

Sut chorvachiligi mutaxassislarining yordami ham muhim rol o‘ynamoqda. Nonghyup Feed mutaxassislari davrlar bo‘yicha yem berish dasturini taklif qilish bilan birga ferma ichki muhitini yaxshilash bo‘yicha ham muntazam maslahat bermoqda. Rahbar Kim De Xyon “sut chorvachiligi mutaxassislari yem iste’molini oshirishga yordam beradigan aralash yem va dag‘al yem, qo‘shimchalar kabi mahsulotlarning tegishli berish miqdori va vaqti kiritilgan dastur tuzib berishadi. Shuningdek hozirgidek jazirama yoz mavsumida molxona haroratini pasaytirish uchun havo(shamol) aylanishiga to‘sqinlik qiladigan konstruksiyalarni olib tashlashda yordam berishdi” dedi.
 

Bunday sa’y-harakatlar orqali oyiga 9500 million vondan 1 milliard vongacha bo‘lgan savdoga erishish mumkin bo‘ldi. Sut puli bo‘yicha yem xarajati ulushi ham 60%dan 40%lar darajasiga tushirildi. Robot sog‘ish apparati va yordamchi inshootlarni o‘rnatishga sarflangan xarajat taxminan 7 milliard 4000 million von bo‘lib, shundan 70%(taxminan 5 milliard 1800 million von) o‘z mablag‘i hisobidan qoplangan.

Milliy ma’lumotlar agentligining 2025 yil chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqarish xarajatlari bo‘yicha tadqiqot natijalarida bir bosh sut sigiriga to‘g‘ri keladigan sof foyda 223 million 5000 von deb qo‘llansa, Nonsan fermasining yillik sof foydasi 1 milliard 5645 million von(sog‘iladigan sigirlar soni 70 bosh deb hisoblanganda) deb taxmin qilish mumkin. Oddiy hisob-kitob qilinsa, 4.72 yil ichida robot sog‘ish apparatiga sarflangan xarajatlarni qoplash mumkin.

“Bitta robot sog‘ish apparati bilan 50 boshgacha sigir sog‘ish mumkin. Ikkita apparat borligi uchun 100 boshgacha kengaytirib, hozir 3050㎏ bo‘lgan kvotani 4 tonnagacha oshirmoqchiman” deya kelgusidagi rejalarini bildirgan rahbar Kim De Xyon “ma’lumotlarni boshqarish yo‘lga qo‘yilgach, har bir bosh sigirni sinchiklab kuzatish mumkin bo‘ldi. Dastlabki investitsiya xarajati biroz og‘irlik qilsa-da, unumdorlik ham, daromad ham oshgani uchun boshqa fermerlarga ham tavsiya qilmoqchiman” deb ta’kidladi.