“Ma’lumot samaradorligi” bilan raqobatlashayotgan tejamkor smart-ferma, qishloqning kelajagini ochmoqda

Tuproqqa qo‘l tekkizib, ekin holatini faqat ko‘z bilan tekshiradigan an’anaviy qishloq xo‘jaligi ma’lumotlarga asoslangan raqamli qishloq xo‘jaligiga tez sur’atda evolyutsiya qilmoqda. Ayniqsa, texnologiya joriy etish xarajatlari yukining og‘irligi va qarish tufayli smart-fermalarning kengayishi to‘xtab qolgan bir paytda, joyning o‘zida ma’lumotlarni bevosita tahlil qilib, tizimni loyihalab 'kam xarajat·yuqori samaradorlik'ka erishgan xo‘jaliklar e’tibor qozonmoqda.

Gyeonggi viloyatining Yangju shahrida 23 ming 140㎡(taxminan 7000pyon) hajmda ‘Dasom fermasi(Homyeongsan qishloq xo‘jaligi kooperativ korporatsiyasi)’ni boshqarayotgan rahbar Kim Tae-gyong ana shu qahramondir. 1982-yilda tug‘ilgan, qishloq xo‘jaligiga kirib kelganiga 21 yil bo‘lgan Kim rahbar 4 yil avval bodring·qovoqdan Ulleungdo orolining mahalliy mahsuloti bo‘lgan bujigaengi ko‘katiga(orolsimon aster) ekin turini almashtirgach, ma’lumotlarga asoslangan aqlli oziqlantiruvchi eritma tizimini joriy etib, analog dehqonchilik usulining cheklovlarini yorib o‘tdi.

O‘zi loyihalab, yuz millionlab vonlik inshoot xarajatini 60% ga qisqartirdi…2 yil ichida zarar-ko‘rmaslik nuqtasiga yetdi
Kim Tae-gyong smart-fermani loyihalagan bo‘lsa-da, “men intilayotgan smart-ferma — kam xarajat bilan samaradorlikni oshirishdir”, deya ta’kidladi.

Odatda mahalliy hokimiyatlar amalga oshirayotgan yoshlar mustaqil smart-ferma qo‘llab-quvvatlash loyihasining byudjet mezonlariga qaralsa, taxminan 1000 pyon hajmidagi yangi smart-ferma qurilishiga har bir obyekt uchun 4 milliard 5000 million von ajratiladi. Sohada esa amaldagi xarajatlar aslida 4 milliard 5000 million vondan ham ortiq ekanini aytishadi. Bunday holda, hatto ilg‘or xo‘jaliklar darajasidagi har pyondan tushumga erishilganda ham asosiy qarz va foizlarni to‘lash hamda zarar-ko‘rmaslik nuqtasiga yetish uchun 15 yildan 20 yilgacha vaqt ketadi va bu amaliy joriy etishdagi eng katta iqtisodiy to‘siq sifatida ko‘rsatilmoqda. Poytaxt hududidagi qimmat yer narxlari ham kirish to‘sig‘idir.

Kim rahbar 10 yillik uzoq muddatli ijara shartnomasi orqali yer xarajatini tejadi, bir necha yil davomida to‘plagan inshoot muhandisligi tajribasini ishga solib, issiqxonani ishlatilgan quvurlar bilan o‘zi loyihaladi·va qurdi. Taxminan 6 oy davomida qurilishni shaxsan olib borib, markaziy hukumat(inshootli bog‘dorchilikni modernizatsiya qilish loyihasi) va Gyeonggi viloyati(qishloq va baliqchilik daromadi 333 loyihasi) kabi siyosiy mablag‘lardan foydalangan holda, u amalda sarflagan xarajat 1 milliard 7000 million von atrofida bo‘ldi. Bu pudratchi kompaniyaga topshirish xarajatiga nisbatan naq 62% tejalganini anglatadi.

Hozirda Dasom fermasining har pyondan tushumi 70 ming~80 ming von atrofida bo‘lib, narxni har kg uchun 7000~8000 von darajasiga ko‘tarib, yakunda har pyondan 100 ming von tushumga erishishni maqsad qilgan. Kim rahbar “investitsiya xarajatini keskin pasaytirganimiz uchun 1.5 yildan 2 yilgacha bo‘lgan muddatda inshootga kiritilgan sarmoyani to‘liq qaytarib olish mumkin”, deb “oddiy xususiy biznesdagi interyer xarajati tushunchasi kabi yondashib, foyda-zararni puxta hisoblab chiqdik”, deya izohladi. Kelasi yili o‘g‘it va pestitsid xarajatlaridan tashqari 70% lik yuqori sof foyda marjasini kutmoqda. Bu yil past o‘rnatilgan bedlarni yakka blokli issiqxonada sinov tariqasida yetishtirib ko‘rib, keyin uni kengaytirib qo‘llashni rejalashtirmoqda. 

Smartfondagi chiqindi eritma ma’lumotlari, o‘g‘it isrofini kamaytirib, unumdorlikni 30% oshirdi
Qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat va qishloq ishlari vazirligi hamda Qishloq taraqqiyoti boshqarmasi ilgari surayotgan smart-qishloq xo‘jaligini kengaytirish strategiyasining asosi ‘ma’lumotlar orqali aniq boshqaruv’dir. Dasom fermasi narx-samaradorligi yuqori smart-ferma qurish bilan birga ma’lumotlar samaradorligini ham maksimal darajaga chiqardi. 

Kim rahbar o‘zi qurgan kompleks muhitni boshqarish tizimi orqali smartfon yordamida issiqxona ichidagi karbonat angidrid(CO₂) ko‘rsatkichi, tuproq harorati, shamol yo‘nalishi·tezligi va boshqalarni real vaqt rejimida kuzatadi. Asosiy nuqta taxminan 1500 million vonlik ‘aqlli oziqlantiruvchi eritma qurilmasi orqali chiqindi eritma ma’lumotlarini boshqarish’dir. Ekinga berilgandan keyin oqib chiqadigan chiqindi eritmaning elektr o‘tkazuvchanligi(EC) qiymati va oziqa moddalardan foydalanish nisbatini smartfon orqali doimiy tekshiradi.

Avvalgi tuproqli yetishtirishda o‘g‘it yerga singib ketgani uchun ortiqcha berilganmi yoki yetishmovchilik bormi, buni aniqlash qiyin edi, ammo substratli yetishtirish bilan ma’lumot monitoringini birlashtirish natijasida aniq o‘g‘itlash imkoniyati paydo bo‘ldi. Kim rahbar “avvalgi yakka blokli issiqxonadagi tuproqli yetishtirish bilan solishtirganda, o‘g‘itlash bir tekis amalga oshirilgani sababli nobud bo‘ladigan o‘simliklar yo‘qoldi va unumdorlik 30% dan ko‘proq oshdi, mehnat haqi va o‘g‘it xarajatlari kabi boshqaruv xarajatlari esa yarmiga tushdi”, deb tushuntirdi.

Ekinni boshqarish ham aniq. Harorat 20℃ga yetganda derazalar qisman boshqaruv orqali ochiladi, 18℃da esa yopiladigan qilib moslashtirilgan. Aylanuvchi ventilyatorlar 30 daqiqa ishlagach, 20 daqiqa dam oladigan qilib sozlangan, bu ekinning qurib qolishining oldini oladi, va o‘sish uchun eng qulay bo‘lgan ‘namlik 60% bo‘lgan mayin shamol’ni yaratadi. Quyosh nuri miqdorini boshqarish uchun ertalab soat 10da harorat belgilangan me’yorga yetsa, soyali ekran avtomatik tushiriladi.

Bodringga nisbatan hosil yig‘ish va himoya ishlari, asosan oziqlantiruvchi eritmani boshqarishga tayanadigan bujigaengining ekin xususiyati bilan uyg‘unlashib, hozirda atigi 6 nafar xorijiy ishchi bilan 7000 pyonlik yirik fermani bemalol boshqarib kelmoqda.
“Paradigmani aqlli boshqaruv kadrlarini yetishtirish tomon o‘zgartirish kerak”
Joylarda yosh fermer-tadbirkorlar uchun mentor vazifasini ham bajarib kelayotgan Kim rahbar yaqinda smart-ferma innovatsion vodiysi va shunga o‘xshash joylarda ta’lim olib chiqqan yosh qishloq xo‘jaligi vakillariga ham maslahatlarini ayamadi.

U “ba’zi qimmat import masofaviy boshqaruv dasturlarining faqat litsenziya xarajatining o‘zi bir necha o‘n million vonni tashkil qiladi, aniq logikani joriy etish uchun esa faqat issiqxona uskunalarining o‘ziga 10 milliard vondan ortiq mablag‘ kerak bo‘ladi”, deb “mahalliy dasturlar esa 300 milliondan 500 million vongacha turadi. Oddiy issiqxona uchun boshqaruv muhiti mos kelmaydigan qimmat import dasturinigina o‘rnatib qo‘yilsa, tizimlararo moslik pasayib, u butunlay foydasiz bo‘lib qolishi mumkin”, deya tanqid qildi.

Qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishdan farq qiladi: muhitni boshqarishda xato bo‘lib, ekin bir marta izdan chiqsa, uni tiklashga vaqt ketadi va 1 yillik dehqonchilik sikli barbod bo‘ladi. Bu, kreditning asosiy qarzi va foizini to‘lash bosimi ostida yetarli tayyorgarliksiz bir necha yuz million vonlik yosh fermer-tadbirkor mablag‘ini olgan yoshlarning qarzdorga aylanib qolayotgan shafqatsiz haqiqatini ko‘rsatadi. Ilgari 7000 million vonlik voris fermer mablag‘ini olib, uni 15 yil davomida vijdonan to‘lab kelgan Kim rahbarning o‘zida ham hozir bosqichma-bosqich qaytarilayotgan inshoot investitsiyasi qarzi 4 milliard vonga yetgan — smart-fermaning moliyaviy xatari real muammo ekanini ko‘rsatadi.

Kim Tae-gyong “hozir qishloqlarda xorijiy mavsumiy ishchilar tizimi o‘rnashib qolgani sababli, avvalgiga qaraganda qishloq xo‘jaligi mehnat muhiti ancha yaxshilandi. Shuningdek, ma’lumotlar asosida dehqonchilik qiladigan aqlli ferma egalari ko‘paygani ham haqiqat”, deya “asl muammo qishloqda odam yo‘qligida emas, balki boshqara oladigan ‘iste’dodli kadrlar’ yo‘qligidadir. Smart-ferma deb, albatta, ulkan xarajat qilish — muvaffaqiyatsizlikka eltuvchi eng qisqa yo‘l”, deb maslahat berdi.

So‘ng u “1000 pyon mezonida 15 milliard~20 milliard von sarmoya kiritib ham ishlab chiqarishni maksimal darajaga chiqara olmasangiz, xo‘jaliklarning aksariyati men kabi kapital samaradorligini maksimal darajaga chiqargan ‘tejamkor model’ bilan raqobat qilishi kerak”, deb “buning uchun oziqlantiruvchi eritmani boshqarish bo‘yicha tinimsiz o‘qish va bilim zarur. Yetishtirish bilimi va kasallik-hasharotlarga qarshi kurashni o‘rganish asosiy talab, bundan tashqari, joyning o‘zida ferma egasining o‘zi tuzatib keta oladigan asosiy 'muhandislik savodxonligi'ni bilib kelishi kerak. Hukumat va mahalliy hokimiyatlar ham Koreya sharoitiga mos, narx-samaradorligi yuqori ma’lumotlar boshqaruvi logikasini ommalashtirib, joylarda muammoga javob bera oladigan texnik boshqaruv kadrlarini yetishtirishga qaratilgan sifatli ta’limga e’tibor qaratishi kerak”, deya urg‘u berdi.